Jansen, farklı coğrafyalardan gelen kritik minerallerin taşınması ve aktarımında Türkiye’nin doğal bir köprü işlevi gördüğünü belirterek, “Türkiye, lojistik ve transit geçiş açısından oldukça avantajlı bir noktada bulunuyor” ifadelerini kullandı.
Yeşil dönüşüm kritik minerallere talebi artırıyor
Jansen’e göre enerji dönüşümü süreci, kritik hammaddelere olan ihtiyacı belirgin şekilde yükseltti. Özellikle yeşil ekonomiye geçiş hedefleri, bu minerallerin stratejik önemini daha görünür hale getirdi.
Artan talep ile birlikte ihracat kısıtlamaları ve tedarik zinciri kırılganlıklarının daha fazla tartışıldığını belirten Jansen, bu alanın artık küresel ekonomik gündemin merkezine yerleştiğini ifade etti.
Tedarikte en büyük risk: Yoğunlaşma ve bağımlılık
Kritik mineraller piyasasında en önemli sorunun “aşırı yoğunlaşma” olduğunu vurgulayan Jansen, bazı hammaddelerde küresel üretimin neredeyse tek bir ülkeye bağımlı hale gelebildiğini söyledi.
Bu durumun iki temel risk oluşturduğunu dile getiren Jansen, ilk olarak piyasa işleyişinin bozulduğunu ve fiyat oluşumunun sağlıklı gerçekleşmediğini belirtti. İkinci olarak ise baskın ülkelerin arzı kontrol etme gücüne sahip olmasının, küresel erişim açısından ciddi bir kırılganlık yarattığını ifade etti.
OECD’nin bu riskleri azaltmak için yatırım çeşitliliğini destekleyen finansman modelleri üzerinde çalıştığı da aktarıldı.
İhracat kısıtlamaları 15 yıldır artıyor
OECD verilerine göre kritik minerallerde ihracat kısıtlamaları son 15 yılda kesintisiz bir yükseliş gösterdi. Özellikle ihracat yasaklarının artması, küresel ticaret sistemi açısından olumsuz bir tablo olarak değerlendiriliyor.
Jansen, bu eğilimin çok taraflı ticaret yapısını zayıflattığını ve piyasa öngörülebilirliğini azalttığını belirterek, kısıtlamaların son yıllarda daha da yaygınlaştığını ifade etti.
Uzun vadeli yatırım ihtiyacı öne çıkıyor
Kritik mineraller sektöründe yatırımların doğası gereği uzun vadeli olduğuna dikkat çekildi. Madencilikten işleme aşamasına kadar geçen sürecin hem zaman hem de yüksek sermaye gerektirdiği vurgulandı.
Yatırımcıların en büyük endişesinin belirsizlik olduğunu belirten Jansen, piyasa yoğunlaşmasının rekabeti azaltarak riskleri artırdığını ifade etti.
Türkiye için daha büyük rol potansiyeli
Marion Jansen, Türkiye’nin kritik mineraller alanında zaten önemli bir oyuncu olduğunu ve özellikle bor gibi stratejik bir kaynakta güçlü bir tedarikçi konumunda bulunduğunu söyledi. Ayrıca nadir toprak elementleri açısından da önemli rezervlere sahip olduğuna dikkat çekti.
Türkiye’nin Asya, Avrupa ve Afrika arasında yer almasının büyük bir lojistik avantaj sağladığını belirten Jansen, ülkenin küresel ticaretin merkezlerinden biri olma potansiyelinin yüksek olduğunu ifade etti.
OECD üyeliği ve ihracat kredi mekanizmalarındaki rolü sayesinde Türkiye’nin uluslararası işbirliklerinde daha etkin bir konuma gelebileceği de değerlendirildi.
Küresel üretimde yoğunlaşma riski büyüyor
OECD ve Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre kritik minerallerde üretim az sayıda ülke üzerinde yoğunlaşıyor. Kobalt, lityum ve nikel gibi minerallerde üretimin büyük bölümü birkaç ülke tarafından karşılanıyor.
Bu durum, enerji dönüşümü ve dijitalleşme süreçlerinde kullanılan hammaddelerde arz güvenliği riskini artırıyor. Özellikle nadir toprak elementlerinde üretimin yaklaşık yüzde 90’ının sınırlı sayıda üreticiye bağlı olması dikkat çekiyor.
Artan küresel talep, sınırlı üretim kapasitesi ve yükselen ticaret kısıtlamaları, kritik mineralleri küresel ekonomik rekabetin merkezine taşıyor. OECD, bu alanda çeşitlendirme ve yatırımın artırılmasının hem fiyat istikrarı hem de tedarik güvenliği açısından kritik olduğunu vurguluyor.