ABD'li yetkililere göre Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), İran savaşının petrol zengini Körfez ülkesini daha derin bir krize sürüklemesi ihtimaline karşı adım atıyor. Ülke, olası krizlere karşı finansal bir destek elde etmek için ABD ile görüşmeler başlattı.
Yetkililer, BAE Merkez Bankası Başkanı Khaled Mohamed Balama'nın geçen hafta Washington'daki toplantılarda konuyu gündeme getirdiğini belirtti. Balama, Hazine Bakanı Scott Bessent ve ABD Merkez Bankası (Fed) yetkilileriyle para takas hattı fikrini görüştü.
Yetkililer, Emirliklerin şu ana kadar çatışmanın en kötü ekonomik etkilerinden kaçındıklarını vurguladıklarını bildirdi. Ancak ülke yönetiminin yine de finansal bir can simidine ihtiyaç duyabileceklerini ilettiği aktarıldı.
Savaş ülke ekonomisini tehdit ediyor
Görüşmeler, BAE'nin savaşın ekonomisine verebileceği büyük hasara yönelik endişelerini gözler önüne serdi. Ülke, küresel bir finans merkezi olma konumunun zarar görmesinden çekiniyor. Ayrıca döviz rezervlerinin tükenmesi ve yatırımcıların kaçması ihtimalinden endişe duyuluyor.
Çatışmalar BAE'nin petrol ve gaz altyapısına zarar verdi. Hürmüz Boğazı'ndan geçen tankerleri kullanarak petrol satma kabiliyetleri kapandı. Brent petrolün varil fiyatı yükselse de bu durum ülkeyi önemli bir dolar geliri kaynağından mahrum bıraktı.
Emirlik yetkilileri henüz bir takas hattı için resmi bir talepte bulunmadı. Bu hat, BAE merkez bankasına para birimini desteklemek için ucuz dolar erişimi sağlayabilir. Likidite krizi durumunda döviz rezervlerini güçlendirmesine yardımcı olabilir.
ABD'li yetkililer, son günlerde yapılan görüşmelerde BAE'nin teklifi ön nitelikli ve ihtiyati olarak sunduğunu söyledi.
Doların egemenliğine yönelik örtülü tehdit
Bazı yetkililer, BAE'nin mevcut durumdan ABD'yi sorumlu tuttuğunu ifade etti. BAE'nin, ülkelerini yıkıcı bir çatışmaya sürükleyenin ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a saldırma kararı olduğunu savundukları aktarıldı.
Yetkililer, Emirlik yöneticilerinin ABD'li yetkililere dolarsız kalmaları durumunda yaşanacakları anlattığını bildirdi. BAE'nin petrol satışları ve diğer işlemler için Çin yuanı veya başka para birimlerini kullanmak zorunda kalabileceğini ilettikleri kaydedildi.
Bu senaryo, küresel para birimleri arasında üstünlüğünü koruyan ABD doları için örtülü bir tehdit barındırıyor. Doların bu gücü, kısmen petrol işlemlerindeki neredeyse tekel konumundan kaynaklanıyor. BAE Merkez Bankası ve Fed konuya ilişkin yorum taleplerini yanıtsız bıraktı.
Bazı yetkililer, takas hatlarının tipik olarak Fed tarafından yönetildiğini hatırlattı. Ancak 12 kişilik politika komitesinin (FOMC) BAE için bunu onaylamasının pek olası olmadığını dile getirdiler.
Alternatif finansal çözümler aranıyor
Fed genellikle bu hatları ABD ekonomisine yansıyabilecek şiddetli fonlama piyasası baskılarını hafifletmek için ayırıyor. Kurumun İngiltere, Kanada, Japonya, İsviçre ve Avrupa Birliği merkez bankalarıyla kalıcı anlaşmaları bulunuyor.
Kurum en son 2020'de yaşanan akut stres dönemlerinde dokuz merkez bankasına daha takas hattı sağladı. Bu ülkeler arasında Meksika, Güney Kore ve Brezilya da yer aldı. BAE'nin ABD piyasalarıyla geleneksel takas alıcılarına kıyasla daha az bağı bulunuyor.
Hazine Bakanlığı son zamanlarda Fed olmadan alternatif takas düzenlemeleri sağladı. Bakanlık, geçen yıl Döviz İstikrar Fonu aracılığıyla Arjantin için 20 milyar dolarlık bir takas anlaşmasına onay verdi.
BAE Savunma Bakanlığı verilerine göre, 17 Nisan'da ateşkes yürürlüğe girmeden önce İran, BAE'yi hedef aldı. Çoğu düşürülmesine rağmen ülkeye doğru 2.800'den fazla insansız hava aracı ve füze fırlatıldı.
Ekonomik tamponlar ve potansiyel riskler
Emirlik dirhemi dolara sabitlenmiş durumda ve 270 milyar dolarlık döviz rezerviyle destekleniyor. Ancak analistler, savaşın para birimini sermaye kaçışı riskleri, borsa dalgalanmaları ve diğer aksaklıklar nedeniyle baskı altına aldığını belirtti.
Kredi derecelendirme kuruluşu S&P Global, 6 Mart tarihli raporunda BAE'nin durumunu değerlendirdi. Kurum, ülkenin önemli mali, ekonomik, dış ve politika esnekliğinin savaşın ekonomik etkilerine karşı etkili bir tampon görevi göreceğini bildirdi. Ancak kurum, petrol ihracatında uzun süreli kesinti ve altyapıda oluşacak hasar potansiyelinin beklentilerine net bir risk eklediği uyarısını yaptı.
The Wall Street Journal, BAE'nin Körfez devletinde tutulan milyarlarca dolarlık İran varlığını dondurmakla tehdit ettiğini bildirdi. Bu hamle, Tahran'ın en önemli ekonomik can simitlerinden birini koparabilir.
Ancak böyle bir hareket, Tahran ile olan kazançlı ticaret ve bankacılık bağlarını da altüst edebilir. Ayrıca BAE'nin Rusya gibi politik yüklü kaynaklardan sermaye çekme kabiliyetine zarar verebilir. Savaş aynı zamanda BAE'yi ABD'ye daha da yakınlaştırdı. Ülke en azından şimdilik, İran ile diplomatik ve mali bağlar kurmanın kendisini bölgedeki çatışmalardan yalıtmaya yardımcı olacağı fikrinden vazgeçti.
Hazine yetkilileri, geçen hafta Washington'daki IMF ve Dünya Bankası toplantılarında Körfez ülkelerini davet etti. Altyapıyı onarmak ve ekonomilerini yeniden inşa etmek için ihtiyaçlarını özetlemelerini istediler. Yetkililer, yardıma ihtiyaç duyulması halinde onları sıranın en önüne koyma sözü verdi.
Tarihi petrol şoku ve likidite adımları
Fed, 2008 mali krizi sırasında takas hatlarını yoğun olarak kullandı. Diğer borç alan merkez bankalarının para birimlerini dolarla satın aldı ve daha sonra geri sattı. Kurum ayrıca Covid-19 salgınının başlamasının ardından yabancı merkez bankalarını desteklemek için de bu hatları kullandı.
Fed ile takas hattı bulunmayan ülkeler, New York Fed tarafından yönetilen bir program aracılığıyla Hazine tahvillerini dolarla değiştirebiliyor.
Körfez ülkeleri de geçtiğimiz hafta yatırımcılardan milyarlarca dolar borç topladı. Uluslararası Enerji Ajansı'nın tarihteki en şiddetli petrol tedariki şoku olarak adlandırdığı durumla yüzleşen ülkeler, ellerinde nakit bulundurma çabalarını hızlandırdı.
Konuya aşina olan kişilerin aktardığına göre, BAE'nin başkenti ve en zengini olan Abu Dabi yatırımcılardan yaklaşık 4 milyar dolar topladı. Bu işlem, bu ayın başlarında Goldman Sachs dahil olmak üzere bankalar tarafından düzenlenen özel plasman işlemleriyle gerçekleşti. Kaynaklar, emirliğin uzayan bir kaynak yaratma sürecinden kaçınmak için primli borçlandığını ifade etti.
İki ülkenin merkez bankalarının bildirdiğine göre Bahreyn de mali istikrarı artırmaya yardımcı olmak için bu ayın başlarında BAE ile yaklaşık 5 milyar dolarlık bir takas hattı kurdu.
IMF ve Dünya Bankası toplantıları için Washington'da bulunan maliye bakanları ve merkez bankacıları, bölge için kolay veya hızlı bir toparlanma beklemediklerini dile getirdi.
Suudi Arabistan Maliye Bakanı Mohammed Al-Jadaan perşembe günü düzenlenen bir panelde konuyu değerlendirdi. Al-Jadaan, "Gördüğümüz kaosun ardından tankerlerin programlanması ve geri getirilmesinin temel lojistiği muhtemelen haziran ayının sonuna kadar sürecek." dedi.
Suudi bakan sözlerini, "Çatışmalar tamamen sona erse bile hızlı bir toparlanma bekleyen herkesin bunu yeniden hesaplaması gerekecek." ifadesini kullanarak tamamladı.