Macaristan Başbakanı Peter Magyar, Viktor Orban döneminin ardından ülkeyi baştan aşağı dönüştürme vizyonuyla Macaristan’ı harekete geçirdi. Şimdi ise bu planın ekonomik açıdan merkezinde yer alan hedefi gerçekleştirme gibi zorlu bir görevle karşı karşıya: Euro’ya geçiş için güvenilir bir yol haritası oluşturmak.
Magyar hükümeti, 2030 yılına kadar Avrupa’nın ortak para birimine üyelik kriterlerini karşılayacağına dair verdiği sözle piyasalarda büyük bir heyecan yarattı. Bu açıklama Macar forintinde yükselişi tetiklerken tahvil yatırımcılarına çift haneli getiri sağladı. Ancak bu hedef, gelecek üç yıl içinde bütçe açığının büyük kısmını azaltıp azaltamayacaklarına bağlı.
Orban sonrası değişim dönemi
Magyar’ın nisan ayındaki seçim zaferinden bu yana Macaristan’ın yaşadığı siyasi dönüşüm nefes kesici boyutlarda. Magyar, ülkeyi Avrupa Birliği’nin kara koyununa ve Kremlin’in müttefikine dönüştüren Orban’ın 16 yıllık iktidarına son verdi.
Magyar, AB fonlarından 16,4 milyar euro’ya (18,3 milyar dolar) erişimi yeniden sağladı ve önceki yönetimin önemli bir propaganda aracı olan güçlü devlet yayın kuruluşunu yeniden yapılandırdı. Yolsuzluk iddialarına ilişkin davalarda adı öne çıkan şüpheliler cezaevine gönderilirken soruşturmalar Orban’ın kendisine de yaklaşmaya başladı. Rus diplomatlar sınır dışı edildi.
Ekonomiyi ve kamu maliyesini düzeltmek ise tamamen farklı bir mesele. Magyar, geçen hafta yaptığı açıklamada, euro planının rayında kalabilmesi için kesintilerin önemli ölçüde büyük olması gerekeceğini kabul etti. Macaristan’ın en büyük kredi kuruluşu OTP Bank Nyrt.’nin üst yöneticisi, geçen ayın sonlarında Bloomberg’in düzenlediği bir etkinlikte, bütçe kesintilerine dayalı euro yolundan sapmanın yatırımcıların hızla piyasadan çıkmasına yol açabileceği uyarısında bulundu. Nitekim Macaristan’ın toparlanmasına yatırım yapan bazı isimler, tahvil piyasasının altı aylık hükümetin beklentileri ne kadar yükselttiğini yansıttığını söylüyor.
New York merkezli VanEck’in gelişmekte olan piyasalarda aktif borç yönetiminden sorumlu yöneticisi Eric Fine, “O zamandan beri pozisyonlarımızı azalttık; bunun nedeni olumsuz bir görüşe sahip olmamız değil, olumlu gelişmelerin zaten gerçekleşmiş olması. Dolayısıyla evet, görünüm yükseliş yönündeydi ancak bundan sonrası için tüm olumlu haberler fiyatlara yansımış durumda” ifadelerini kullandı.
İlk hedef bütçe açığı
Hükümetin gelecek hafta, Budapeşte’de onlarca yıldır hiçbir kabinenin sürdürülebilir biçimde başaramadığı bir hedefe nasıl ulaşmayı planladığına ilişkin ayrıntıları açıklaması bekleniyor: Euro’ya katılmanın temel koşulu olan kamu harcamalarındaki aşırılıkları azaltmak. Plan, bütçe açığının gayri safi yurtiçi hasılaya (GSYH) oranını yüzde 7,5’ten yüzde 3’e indirmeyi gerektiriyor. Mevcut oran, AB’deki en yüksek oranlar arasında yer alıyor.
Goldman Sachs ekonomisti Kevin Daly bir raporunda açığın gelecek yıl GSYH’nin yaklaşık yüzde 5’ine gerileyeceği yönündeki bir tahminin “güvenilir bir ilk adım” olacağını yazdı. Daly, Magyar hükümetinin şu aşamada para birimi değişimi için kesin bir tarih açıklamasını beklemiyor. Bunun yerine hükümetin, 2029 yılına kadar bütçe açığını GSYH’nin yüzde 3’ünün altına indirebileceğini göstermesini bekliyor.
Euro’ya geçiş, Macaristan’ın siyasi itibarını yeniden kazanmasını tamamlayacak ve ülkeyi Orban döneminde uzak durduğu Avrupa’ya kalıcı biçimde bağlayacak. Orban, kıtadaki milliyetçi hareketlerin öncülerinden biriydi. Böyle bir adım, aşırı sağın yükselişiyle sarsılan AB’ye tam zamanında gelen bir destek sağlayacak.
Budapeşte’deki hükümetin kriterleri nasıl karşılayacağı ise henüz belirsiz. Macaristan’ın başkentinde 7 Ekim’de düzenlenen bir konferansta Maliye Bakanı Andras Karman, geçmişte Orban’ın müttefiklerine verilen ve fiyatları şişirilmiş sözleşmeleri ortadan kaldırarak tasarruf sağlama sözü verdi. Karman’a göre bu, Macaristan tahvillerinin daha da değer kazanmasına yardımcı olacak güvenilir bir planın bileşenlerinden biri.
Magyar’ın seçim zaferinin ardından forint, euro karşısında bir günde yüzde 3 değer kazandı. Yılın ilk yarısını ise yüzde 8’lik değer artışıyla tamamladı. Macaristan’ın yerel para birimi cinsinden tahvilleri, dolar bazında yüzde 16’ya varan getiri sağladı. Londra merkezli RBC BlueBay Asset Management’ın sabit getirili menkul kıymetler portföy yöneticisi Malin Rosengren, “Hükümet başarıya ulaşmak için gereken tüm araçlara sahip ve ne yapması gerektiğini biliyor. Güvenilirlik oluşturmak, iddialı bir mali konsolidasyon hedefi belirlemek ve bunu adım adım, her yıl hayata geçirmekle başlayacak” ifadelerini kullandı.
İş dünyası destekliyor
Macaristan’daki iş dünyası euro planının arkasında birleşmiş durumda. Son dönemde düzenlenen konferanslarda, şirketlere sürekli sorun çıkaran ve kronik biçimde değer kaybeden forintten vazgeçilmesi yoğun biçimde tartışılıyor. Anketler, toplumun genelinde de bu değişime yönelik desteğin oldukça yüksek olduğunu gösteriyor.
Bloomberg’in haberine göre Budapeşte sokaklarında konuşulan birkaç kişi, euro’ya geçişin henüz çok uzak göründüğünü ve bu nedenle güçlü görüşler oluşturmak için erken olduğunu söyledi. Ancak onlara göre Macaristan’ın hukukun üstünlüğü ve Ukrayna’ya yardım konularında AB ile karşı karşıya geldiği Orban döneminin sona ermesinden bu yana ülkedeki hava gözle görülür biçimde değişmişti.
Telekomünikasyon yöneticisi Gabor Schmidt-Hajdo, “Değişimin kesinlikle olumlu olduğunu hissediyorum. İnsanlar kendilerini daha özgür hissediyor ve en önemlisi de bu” dedi. Bununla birlikte Schmidt-Hajdo, Macaristan’da euro’nun hayata geçtiği günü görmek için hükümetin hala iktidarda olup olmayacağını merak ettiğini belirtti.
Servet vergisi planı
Olası kesintilerin yaratacağı darbeyi hafifletmek amacıyla hükümet, gelecek yıldan itibaren bir servet vergisi uygulamaya koyacak. Bu, seçim döneminde verilen ve ekonomik uyumun yükünü zenginlerin daha büyük ölçüde üstlenmesini öngören bir vaat. Ayrıca, paralarını Macaristan dışına çıkarmak isteyenlere yönelik ayrı bir çıkış vergisi de getirilecek. Bu vergi, Orban döneminde ortaya çıkan ve siyasi bağlantıları bulunan aşırı zengin kesimi hedef alacak.
Ekonomistler, euro hedefine ulaşmak için hala uygulanabilir bir yol bulunduğunu düşünüyor. Öncelikle yatırımcı güvenindeki artış, devletin borçlarını finanse etmek için katlandığı maliyetleri şimdiden önemli ölçüde düşürdü. Fon yönetim şirketi Accorde’un üst yöneticisi Attila Gyurcsik’e göre AB fonlarıyla birlikte, önceki hükümetin müttefiklerini ödüllendirmek için yapılan aşırı harcamaların kesilmesi, bütçe açığına ilişkin euro kriterlerini karşılamak için yeterli olabilir.
Bu arada devlet borç yönetim kurumuna göre getirileri kredi notu daha yüksek olan Polonya’nın tahvillerinin altına gerilemiş bulunan Macaristan’ın yerel para birimi cinsinden tahvilleri, ülkeler arasındaki ekonomik yakınsamadan yararlanmak isteyen yatırımcılara hala cazip kazanç fırsatları sunuyor. Küresel enerji fiyatlarının petrol ithalatçısı Macaristan’ı olumsuz etkilemesiyle forintteki yükseliş durakladı. Ancak döviz kurundaki istikrarın artması da artık başlı başına bir avantaj olarak görülüyor.