Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile Oxford Üniversitesi bünyesindeki Oxford Yoksulluk ve İnsani Gelişme İnisiyatifi'nin (OPHI) yayımladığı 2026 Küresel Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi (MPI), dünya genelindeki yoksulluk tablosunda dikkat çekici bir kötüleşmeye işaret etti.
Rapora göre, önceki güncellenmiş verilere kıyasla çok boyutlu yoksulluk içindeki kişi sayısı 51,5 milyon arttı. Endeksin ilk yayımlandığı 2010 yılından bu yana ilk kez ağır çok boyutlu yoksulluk yaşayan nüfusta artış kaydedildi.
Gelişmekte olan bölgelerdeki 108 ülkeyi ve dünya nüfusunun yüzde 78'ini kapsayan araştırma, yoksulluğun özellikle çocukları ve kırsal kesimde yaşayanları etkilediğini ortaya koydu. Toplam 1,2 milyar yoksulun 617 milyonunu çocuklar oluştururken, yoksul nüfusun yüzde 83'ü kırsal alanlarda bulunuyor.
Yoksulluk, gelir düzeyinin ötesinde değerlendiriliyor
Küresel Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi, yoksulluğu yalnızca kişilerin gelirleri üzerinden ele almıyor. Sağlık, eğitim ve yaşam standartlarına ilişkin toplam 10 göstergeyi inceleyen endeks, bu alanlardaki yoksunlukları birlikte değerlendiriyor. Söz konusu göstergelerin en az üçte birinde mahrumiyet yaşayan kişiler, çok boyutlu yoksul olarak sınıflandırılıyor.
Raporda, yoksul nüfustaki yükselişin tek bir faktörle açıklanamayacağı belirtildi. Nüfus artışı, demografik değişimler ve bazı ülkelerde yoksullukla mücadelede yaşanan gerilemeler, toplam sayının yükselmesinde etkili oldu.
Bu yıl yeni anket verisi bulunmayan 95 ülkede nüfus tahminlerinin güncellenmesi de yoksul nüfus hesabını etkiledi. Söz konusu güncellemeler, yoksul olarak kaydedilen kişi sayısına 15,8 milyonluk katkı yaptı.
Angola ve Zambiya gibi ülkelerde yoksulluk oranları düşmesine rağmen hızlı nüfus artışı, yoksul kişi sayısının yükselmesine neden oldu. Bu durum, yoksulluk oranındaki gerilemenin toplam yoksul nüfusunda her zaman azalma anlamına gelmediğini gösterdi.
Nijerya'da ise önceki dönemde elde edilen kazanımların bir bölümünün kaybedildiği görüldü. Ülkede 2010'lu yıllarda yoksulluğun azaltılması yönünde ilerleme kaydedilirken, 2020'lerde hem yoksulluk oranı hem de yoksul nüfus yeniden yükseldi.
Bazı ülkeler yoksulluğu azaltmayı başardı
Küresel ölçekteki olumsuz tabloya karşın bazı ülkeler çok boyutlu yoksullukla mücadelede ilerleme kaydetti. Verileri bu yıl güncellenen 13 ülke arasında Mısır, Nepal ve Tacikistan, hem yoksulluk oranını hem de yoksul kişi sayısını belirgin biçimde azaltan ülkeler olarak öne çıktı.
Uzun dönemli verilerin bulunduğu 89 ülkenin 33'ü, 15 yıldan kısa sürede çok boyutlu yoksulluk endeksi değerini yarıya indirmeyi başardı. Bu ülkelerden altısı Sahra Altı Afrika bölgesinde yer aldı.
Esvatini'de yoksul nüfusun toplam nüfusa oranı 15 yıllık dönemde yüzde 38,7'den yüzde 8'e geriledi. Çin, 2010-2014 yılları arasında yoksulluk oranını yüzde 9,5'ten yüzde 4,2'ye düşürerek endeks değerini dört yılda yarıdan fazla azalttı. Vietnam da yedi yıl içinde çok boyutlu yoksulluk endeksi değerini yarıya indiren ülkeler arasında yer aldı.
Bu örnekler, nüfus artışı ve bölgesel gerilemeler küresel sonuçları olumsuz etkilerken, doğru politikalarla yoksulluğun farklı boyutlarında önemli iyileşmeler sağlanabileceğini ortaya koydu.
2030 hedefi için yoksullukla mücadele kritik önemde
Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları arasında, 2030 yılına kadar yoksulluğun tüm boyutlarıyla en az yarı yarıya azaltılması hedefi bulunuyor. Ancak küresel çok boyutlu yoksul nüfusunda görülen artış, bu hedefe ulaşılmasının önündeki güçlükleri artırıyor.
UNDP Başkanı Alexander De Croo, yoksul nüfustaki yükselişin uluslararası toplum açısından bir uyarı olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
De Croo, dünya genelinde 1,2 milyar kişinin açlık, eğitime erişimde yaşanan sorunlar, temiz suya ulaşamama ve elektrik eksikliği gibi birbiriyle bağlantılı yoksunluklarla mücadele ettiğine dikkat çekti.
Yoksulluğun farklı boyutlarının birbirinden bağımsız ele alınamayacağını vurgulayan De Croo, ülkelerin bu sorunlara birlikte çözüm üretmesi gerektiğini ifade etti. Raporda da küresel ölçekteki artışa rağmen bazı ülkelerin elde ettiği ilerlemelerin, kararlı politikalarla yoksulluğun azaltılabileceğini gösterdiği belirtildi.