Küresel ticarette yeni bloklaşma: ABD-Çin rekabeti Hindistan ve AB’yi yakınlaştırıyor

ABD Başkanı Donald Trump’ın ticaret savaşları ve gümrük vergileri, küresel ticarette yeni yapılanmalara, ittifaklara neden oluyor. ABD’nin Çin’i yüksek gümrük vergileri, teknoloji kısıtlamalarıyla çevreleme çabası; buna karşılık Çin’in Küresel Güney ile ticari bağlarını derinleştirmesi ve ASEAN ülkeleriyle ekonomik entegrasyonu artırması, dünya ticaretinde bloklaşma eğilimini güçlendirdi. ABD, kendi üreticilerini yabancı rekabetten korumak, daha fazla fabrikayı ülkeye çekmek, imalat sektörünü canlandırmak için gümrük vergilerini kullanıyor. Bir zamanlar çok taraflı serbest ticaretin tartışılmaz kural koyucusu olarak görülen Washington’in yeni ticaret stratejisi, yüksek tarifelerle rakipleri cezalandırma ve ikili anlaşmalar üzerine kurulu. Çin ise bazı çok taraflı ticaret anlaşmalarına bağlı kalırken küresel ticaret kurallarını kendi çıkarlarına göre büküyor ve Küresel Güney ile daha fazla ticaret yapıyor, diğer yandan kendi kendine yeterliliğe önem veriyor ve ham madde kaynakları ile nihai pazarlara erişimi önceliğine alıyor. Bu süreçte Hindistan, hem Batı ile yakınlaşan hem de çok taraflı denge siyaseti izleyen bir aktör olarak öne çıkıyor. ABD ile stratejik ortaklığını derinleştirirken Avrupa Birliği (AB) ile serbest ticarette anlaşması ve Asya pazarlarıyla paralel müzakereler yürütmesi, Yeni Delhi’yi yeni dönemin kilit merkezlerinden biri haline getirdi. Benzer biçimde AB, bir yandan Latin Amerika ile Mercosur üzerinden ticaret anlaşmalarını ilerletmeye, diğer yandan Hindistan ile serbest ticaret zeminini güçlendirmeye çalışarak tedarik ağlarını çeşitlendirme arayışında... İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan uluslararası düzen, Washington’ın “Önce Amerika” politikası ve Pekin’in küresel nüfuz için agresif hamleleri altında yeniden şekillenirken, Avrupa’dan Doğu Asya’ya kadar orta güçler yeni iş birlikleriyle çıkış arıyor. Ancak zor bir seçimle karşı karşıyalar: Bir taraf seçmek ya da hayatta kalmak için bir araya gelmek. Avrupa ülkelerinin çoğu, Japonya, Güney Kore, Avustralya, Hindistan, Brezilya ve Türkiye’yi içeren orta güçler koalisyonunun en aktif savunucusu olarak öne çıkan Kanada Başbakanı Mark Carney, Davos’taki Dünya Ekonomi Forumu’nda şu uyarıda bulundu: “Masada yer almazsak, menüde yer alırız.” Şimdi gelelim küresel ticarette bloklar ve büyük ekonomiler arasındaki yeni iş birlikleri ve serbest ticaret anlaşmalarına... Başrolde Hindistan var. Trump ve Çin arasında sıkışan Hindistan, uzak diyarlarda dostluklar arıyor. Şubat başında ABD ile Hindistan ile aylar süren gerginliğin ardından ticaret anlaşması imzaladı. Trump, Başbakan Narendra Modi’nin Hindistan’ın Rusya’dan ham petrol alımlarını durdurma sözü verdiğini söyledi. Hindistan Rusya’nın yerine ABD ve Venezuela’dan petrol alacak. Washington ise, Hint mallarına uygulanan gümrük vergilerini yüzde 25’ten 18’e düşürdü. Hindistan ise, tüm ABD sanayi malları ve tarım ürünleri üzerindeki gümrük vergilerini kaldırmayı veya önemli ölçüde azaltmayı kabul etti. Hindistan bir başka önemli anlaşmayı AB ile yaptı. AB Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen tarafından “tüm anlaşmaların anası” olarak nitelendirilen önemli bir serbest ticaret anlaşması 27 Ocak’ta AB ile Hindistan arasında gerçekleşti. İki taraf da iki milyar insanı kapsayan bir serbest ticaret bölgesi hedefleyen kapsamlı bir Serbest Ticaret Anlaşması (STA) müzakerelerini tamamladı. Anlaşma kapsamında Hindistan, AB ihracatının yüzde 96,6’sında; özellikle otomobillerde (halen yüzde 110), makine ve elektrikli ekipmanlarda (yüzde 44), kimyasallarda (yüzde 22), demir ve çelikte (yüzde 22) gümrük vergilerini kademeli olarak kaldıracak veya azaltacak. Ayrıca özellikle finansal hizmetler ve deniz taşımacılığında AB şirketlerine ayrıcalıklı erişim sağlanacak ve ticaret kolaylaştırılacak. Anlaşmanın resmen kabul edilmesi için Avrupa Komisyonu tarafından Konsey’e sunulması, kabul edildikten AB ve Hindistan temsilcilerinin imzalaması ve en sonunda Parlamento’nun onayı gerekiyor. ABD’nin ticaret politikalarından bunalan ve Çin pazarında umduğunu bulamayan AB, bununla da kalmadı. Güney Amerika ülkeleriyle (Brezilya, Arjantin, Paraguay ve Uruguay) 700 milyon kişiyi kapsayan Mercosur anlaşmasını 17 Ocak’ta imzaladı. 25 yıl süren görüşmelerden sonra iki blok arasında serbest ticaret, daha fazla iş birliği söz konusu olacak. Bu AB’nin dönüm noktası niteliğindeki şimdiye dek gerçekleştirdiği en büyük serbest ticaret anlaşması... İlginç olanı, Trump’ın politikaları yüzünden Washington’ın “arka bahçe” olarak gördüğü bölge ile ABD’nin olmadığı bir dünya yaratmaya çalışıyorlar. Tabii eleştiriler var. Güney Amerika tarım ürünlerinin AB standartlarına uygun olmadığı vurgulanıyor. Brezilya bir tarım devi, neredeyse dünyayı doyuruyor ancak sattığı ürünler GDO ve pestisit nedeniyle tartışmalı... Fransa, Polonya, Avusturya, İrlanda ve Macaristan gibi ülkeler bu anlaşmaya karşı. Ocak ayında Paris’i traktörleriyle protestocu çiftçiler işgal etti. Ancak, Alman, İspanyol otomotiv, makine, kimya ve ilaç üreticileri bu dev pazara erişimden son derece memnun... AB Parlamentosu, 10 Şubat’ta Mercosur anlaşmasında üye ülkelerin tarım sektörlerini korunması yolundaki düzenlemeyi onayladı. Anlaşma, AB Adalet Divanı’nın uyumluluk incelemesinin ardından parlamentonun onayına gelecek. Adalet Divanı’nın konuya dahil olması AB’nin onay sürecini 18 ay gibi uzun bir süre geciktirebilir. AB, Mercosur ve Hindistan anlaşmalarının ardından Avustralya ile de 2018’den beri müzakere ettiği bir STA’yı sonuçlandırmaya çalışıyor. Tarım, müzakerelerde en tartışmalı konu olmaya devam ediyor. Sadece bunlar da değil, 2026 daha şimdiden küresel ticaret sisteminin hem parçalandığı hem de yeni devasa bloklarla yeniden şekillendiği “fırtınalı bir yıl” olarak kayıtlara geçiyor. Ancak bu büyük anlaşmalardan sonra yılın devamında daha küçük çaplı, ülkeler arası ticaret anlaşmalarının imzalanmasının olası olduğu vurgulanıyor. ABD şubat ayında, Arjantin, Bangladeş ve Tayvan ile imzaladığı anlaşmalarla, bu ülkelerin ABD’den enerji ve tarım ürünü alma taahhütleri karşılığında gümrük vergilerini düşürdü. Endonezya ile de benzer bir anlaşma bekleniyor. Ayrıca İngiltere ile bir ticaret anlaşmasıyla, İngiliz sağlık sisteminin ilaç alımı karşılığında ABD pazarında İngiliz mallarına geniş ayrıcalıklar tanınıyor. ABD ve Japonya, belirli tarım ve sanayi ürünleri için pazar erişimi konusunda bir ticaret anlaşmasına vardı ve genişletilmiş bir serbest ticaret anlaşması için müzakereleri sürdürmeyi planlıyorlar. Çin ise İran ile ticaret, teknoloji, altyapı, tarım gibi çeşitli sektörlerde 20 anlaşma imzaladı. Ayrıca yuan ile petrol alımıyla doların kullanımının azaltılması da anlaşmanın kapsamında yer alıyor. Geleceğe bakacak olursak; danışmanlık firması Boston Consulting Group (BCG), 2034’e kadar ABD ve Çin ile orta güçler arasındaki ayrımın güçleneceğini öngörüyor. BCG, Çin’in Küresel Güney ile bağlarını derinleştirecek olsa da mal ticaretinin ABD’den yüzde 40’tan fazla daha hızlı, yıllık ortalama yüzde 2,5 büyüyecek olan küresel ortalamadan ise daha yavaş artacağını öngörüyor. ABD’nin hizmet ticareti güçlü kalırken, ticaret açığını daraltmaya ve yerli üretimi artırmaya odaklanması nedeniyle ticaretinin sadece yıllık ortalama yüzde 1,5 oranında büyümesi bekleniyor. BCG, orta güçlere dahil ülkeler grubunun ticaretinin ABD ve Çin’den uzaklaşarak çeşitlendirme arayışları nedeniyle önümüzdeki 10 yılda yıllık yüzde 3 ile ortalamanın üzerinde büyüyeceğini öngörüyor.