“Hanehalkı Enflasyon Beklentileri ve Hissedilen Enflasyon” başlıklı yazı, TCMB uzmanları Furkan Höçük ve Ahmet Bilal Kurtoğlu ile ekonomist Halil İbrahim Korkmaz tarafından kaleme alındı. Çalışma, Merkezin Güncesi blog sayfasında yayımlandı.
Beklentiler neden yüksek seyrediyor?
Analizde, Türkiye’de hanehalkının enflasyon beklentilerinin, mevcut enflasyonun ve diğer ekonomik aktörlerin beklentilerinin üzerinde seyrettiği belirtildi. Bu durumun temel nedeninin ise hissedilen enflasyon olduğu ifade edildi. Benzer bir ayrışmanın gelişmiş ve gelişmekte olan birçok ülkede de gözlendiğine dikkat çekildi.
Hanehalkı, reel sektör ve piyasa katılımcıları arasındaki fark
TCMB’nin düzenli olarak yayımladığı Sektörel Enflasyon Beklentileri anketi sonuçlarına göre, hanehalkının 12 ay sonrası için enflasyon beklentisi, son 10 yılda genel olarak gerçekleşen enflasyonun oldukça üzerinde kaldı. Enflasyonun tek haneli olduğu dönemlerde bile bu farkın devam ettiği görüldü. Reel sektör beklentilerinin enflasyonla daha yüksek bir korelasyon gösterdiği, piyasa katılımcılarının ise manşet enflasyondaki dalgalanmalara en az tepki veren grup olduğu aktarıldı.
Tahmin gücü en zayıf kesim hanehalkı
Üç kesimin beklentilerinin gerçekleşen enflasyonu tahmin etme başarısı karşılaştırıldığında, en düşük hata payının piyasa katılımcılarına, en yüksek hata payının ise hanehalkına ait olduğu belirlendi. Hanehalkı beklentilerinin, enflasyonun görece düşük seyrettiği yıllarda bile ortalama 10 puan üzerinde kaldığına işaret edildi.
Küresel eğilimler de benzer
Analizde, hanehalkı ile profesyonel tahminler arasındaki farkın yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığı vurgulandı. Birçok ülkede enflasyon uzun süre yüzde 2’nin altında kalsa bile, hanehalkı beklentilerinin yüzde 10 seviyelerinde yoğunlaştığına dikkat çekildi.
Hissedilen enflasyonun belirleyici rolü
Çalışmaya göre, hanehalkının hissettiği enflasyon ile enflasyon beklentileri birbirine oldukça yakın seyrediyor. Bu durum, mevcut enflasyon ile beklentiler arasındaki farkın temel kaynağının hissedilen enflasyon olduğunu ortaya koyuyor. Ayrıca, yuvarlama etkisi nedeniyle beklentilerin yüzde 5 ve yüzde 10 gibi seviyelerde kümelendiği belirtildi.
Gıda, enerji ve kira öne çıkıyor
Hanehalkının enflasyon beklentilerini oluştururken en fazla dikkate aldığı kalemlerin başında gıda ve enerji geliyor. Türkiye’de bu kalemlere ek olarak kiranın da güçlü bir etkisi bulunuyor. Uzun süredir manşet enflasyonun üzerinde seyreden kira artışları, hissedilen enflasyonu yukarı çeken unsurlar arasında yer alıyor.
İletişimin önemi artıyor
Hissedilen enflasyonu belirleyen kalemlerdeki fiyat artışlarının manşet enflasyondan ayrışması, hanehalkı beklentilerini yukarı taşıyor. Bu durum, merkez bankası iletişiminin önemini artırıyor. Analizde, merkez bankasına dair bilgi düzeyi ile enflasyon beklentileri arasında anlamlı bir ilişki bulunduğu ifade edildi. Türkiye’de televizyon, radyo ve sosyal medyanın hanehalkı için başlıca bilgi kaynakları olduğu da vurgulandı.
Beklentilerde kademeli iyileşme beklentisi
TCMB, para politikasındaki sıkı duruşun sürmesi ve enflasyondaki gerilemeyle birlikte, hanehalkı beklentilerinde kademeli bir iyileşme öngörüyor. Bu sürecin kalıcı olması için ise ekonominin tüm kesimleriyle etkin ve sürekli iletişimin önemini koruduğu belirtiliyor.