Doların güvenli liman statüsü tartışılıyor: ABD tahvillerinde küresel satış dalgası

Gerek Beyaz Saray’da gerekse finansın kalbi Wall Street’te, mercek altına alınan en hayati değişken, kuşkusuz yabancı yatırımcıların ABD varlıklarına karşı stratejik tavrı oluyor. Günde 1,2 trilyon dolarlık işlemin yapıldığı ve yüzde 30’u yabancıların elinde olan ABD Hazine tahvilleri, piyasaların en hassas barometresi… ABD tahvillerine yönelik iştah veya ihtiyat, yalnızca bir yatırım tercihi değil; aynı zamanda küresel finansal sistemin güven endeksini belirleyen temel bir referans noktası. Ülkelerin ve uluslararası fonların bu tahvillere karşı geliştirdiği refleksler ve pozisyon alma biçimleri, adeta bir “sadakat testi”. Son olarak, Çin ekonomi yönetiminin, yerel bankalara ABD Hazine tahvillerindeki pozisyonlarını hafifletmeleri yönünde öneride bulunduğu haberi, piyasalarda tedirginliğe neden oldu. Çünkü tahvillerden bir geri çekilme, ABD Dolarının sermaye için dünyanın en güvenli yeri olma statüsünü kaybetmesiyle ilgili artan endişeyle örtüşüyor. Bu hamle, yalnızca bir portföy tercihi olmanın ötesinde; ABD Doları’nın küresel sermaye için “mutlak güvenli liman” olma niteliğini bir kez daha tartışmaya açtı. Gerçi endişeye rağmen, tahvil piyasası çok sert bir tepki göstermedi. Bunun nedeni Çin bankalarındaki ABD tahvil miktarının, 30 trilyon dolarlık toplam piyasa ile kıyaslandığında fazla yüksek olmaması ve Çin’in tahvil satışının yeni olmamasıydı. Çin, Kasım itibarıyla son dokuz aydır ABD Hazine tahvillerinin net satıcısı konumunda ve ekonomisini korumak için ABD tahvillerindeki varlıklarını küresel finans krizinden bu yana en düşük seviyeye indirdi. Bir zamanlar, ABD Hazine tahvillerinde ülke bazında en büyük pay sahibi olan Çin, kademeli satışlarla üçüncülüğe düşmüş durumda. Çin’in ABD tahvillerindeki payı 2015 başında yüzde 19,9’du. Bu oran geçen yıl Kasım ayında yüzde 7,3’e düştü. Yıllık bazda bakacak olursak, Kasım 2024’te Çin’in tahvil portföyü 767 milyar dolardı, bir yıl sonra yüzde 11 azalarak 683 milyar dolara indi. Hindistan’ın ki yüzde 20 azalarak 187 milyar dolara, Brezilya’nın tahvil varlığı ise yüzde 27 azalarak 168 milyar dolara düştü. ABD tahvili satan ülkelerin BRICS kurucusu olmaları dikkat çekiyor. Bunun jeopolitik güvenlikten ekonomik korunmaya kadar çeşitli nedenleri var. Birincisi Finansal silahlanma korkusu ve yaptırımlar: 2022’de Rusya’nın Ukrayna operasyonu sonrası Batı dünyasının Rusya’nın yaklaşık 300 milyar dolarlık rezervini dondurması, tüm BRICS üyeleri için bir dönüm noktası oldu. Özellikle Çin, olası bir Tayvan krizi veya ticaret savaşı senaryosunda benzer bir yaptırımla karşılaşmamak için “riskten arındırma” stratejisi izliyor. İki… Dolarsızlaşma stratejisi: BRICS ülkeleri, küresel ticaretin ve rezervlerin sadece ABD Dolarına bu denli bağımlı olmasını “ekonomik bir boyunduruk” olarak görüyor. Çin ve Rusya arasındaki ticaretin yüzde 90’ından fazlası artık kendi para birimleriyle yapılıyor. Ayrıca, BRICS Pay gibi alternatif sistemler, dolar odaklı SWIFT ağını baypas etmeyi hedefliyor. Tahvil satışı, bu sistemlerin finansmanı için likidite sağlıyor. Üç… Altına dönüş: Tahvillerden çıkan sermaye boşluğa gitmiyor; yoğun bir şekilde fiziki altına yöneliyor. BRICS ülkelerinin toplam altın rezervleri, tarihin en yüksek seviyelerine ulaşmış durumda. Sadece BRICS’te değil, altının küresel merkez bankası rezervlerindeki payı, 1996’dan bu yana ilk kez 2025 yılının sonlarında ABD Hazine tahvillerini geçti. Dördüncü olarak da ABD’nin artan kamu borcu: ABD’nin toplam borcunun 38 trilyon doların üzerine çıkması alacaklılar arasında “Bu borç geri ödenebilir mi?” sorusunu doğuruyor. Ayrıca, ABD’nin devasa bütçe açıkları, tahvillerin uzun vadeli değerini erozyona uğratma riski taşıyor. Piyasaları tedirgin eden ilginç bir gelişme de Avrupa cephesinde yaşandı; ABD Başkanı Donald Trump’ın geçen yıl Nisan ayında kapsamlı gümrük vergilerini açıklamasının ardından, Avrupa’da “Amerika’yı Sat” düşüncesi gündeme gelmişti. Ve son olarak da Ocak ayında bir Deutsche Bank uzmanı, Trump’ın Grönland konusunda gümrük vergisi tehdidinde bulunmasıyla Avrupa’nın ABD varlıkları gibi büyük bir avantaja sahip olduğunu söyledi. Deutsche Bank’ın küresel döviz araştırmaları başkanı George Saravelos, Trump’ın Grönland’ın egemenliğiyle ilgili olarak çeşitli Avrupa ülkelerine gümrük vergisi uygulama tehdidine karşılık Avrupalı yatırımcıların 8 trilyon dolara ulaşan ABD hisse senedi ve tahvillerini satma olasılığını gündeme getirmişti. Avrupa, yabancı portföylerdeki tüm ABD kamu borcunun yüzde 40’ına yakın toplam 3,6 trilyon dolarlık ABD Hazine tahviline sahip. Tahvilleri bir intikam biçimi olarak satmanın “lojistik olarak zor olacağı ve Avrupa ekonomisi için istenmeyen yan etkiler doğuracağında” tüm uzmanlar birleşiyor. Ayrıca, “Amerika’yı Sat” tezi de işe yaramadı; aksine geçen yıl Nisan-Kasım ayları arasında ABD Hazine tahvillerinin yabancı alımlarının yüzde 80’ini Avrupa oluşturdu. Bu dönemde yabancıların ABD tahvillerindeki toplam 352 milyar dolarlık artışın 281 milyar dolarlık kısmı Avrupa’dan kaynaklanıyor. Sadece ülkeler satmıyor. Dünyanın en büyük sabit gelirli varlık yönetim firması Pimco, Trump’ın “öngörülemeyen” politikaları nedeniyle yatırımlarını çeşitlendirmeyi ve Amerikan varlıklarına olan bağımlılığını azaltmayı planladığını açıkladı. Danimarka’da eğitimcilerin emeklilik fonu olan AkademikerPension ise, yönettiği 25 milyar dolarlık portföyden 100 milyon dolarlık ABD tahvili satacağını bildirdi. Japonya da yükselen iç faiz oranlarıyla mücadele etmek, yenin değerini korumak ve ekonomisini canlandırmak için düşük bir tempoda tahvil satıyor. Sanae Takaichi hükümetinin büyük harcama planlarını finanse etmek için ABD tahvili satabileceği tartışılıyor. Ayrıca, iç faiz oranlarının yükselmesi, ABD tahvilleri üzerinde baskı oluşturuyor ve daha önce ABD tahvillerine yatırılan fonlar Japonya›ya geri dönüyor. Bu nedenle Japon Yeni ve varlıklarına dayalı carry trade işlemlerinde sona gelindiğine dair kuşkular artıyor. Japonya›da merkez bankasının faizleri artırması ve tahvil faizlerinin geçen Nisan›da yüzde 1,11›den bu yıl Şubat ortasında yüzde 2,14›e çıkması yatırımcıları ABD tahvillerini satmaya teşvik edebilir. ABD tahvili varlığında 1,2 trilyon dolar ile bir numarada olan Japonya, geçen yıl portföyünü dolar bazında yüzde 11 arttırmış olsa da toplam yabancı portföy içindeki payı eriyor. Japonya’nın ABD tahvillerindeki payı 2015 başında yüzde 19,9’dan geçen yıl Kasım ayında yüzde 12,9’a düştü. Japonya hala en çok ABD tahviline sahip yabancı ülke, onu 888,5 milyar dolar ve yüzde 9,5 pay ile Birleşik Krallık izliyor. Tahvil portföylerini son bir yılda önemli ölçüde arttıran Belçika ve Kanada dördüncü ve beşinci sırada… Tahvil piyasası neden bu kadar tedirgin? 1. Trump etkisi: Gümrük vergileri, büyük politika değişiklikleri ve FED’in siyasallaştırılmasına dair endişeler, yatırımcıları ABD tahvillerini satın almaktan (yani ABD’ye para ödünç vermekten) çekinir hale getiriyor. 2. Artan açıklar: Yatırımcılar artan borç miktarından dolayı ABD’nin uzun vadeli mali görünümünden giderek daha fazla endişe duyuyor. 3. Doların silah olarak kullanılması: ABD, son on yıllarda doları devlet yönetimi aracı olarak daha agresif bir şekilde kullanıyor. Gelişmekte olanlar Rusya’nın döviz rezervlerinin dondurulmasını unutmuyor. 4. Japonya: On yıllardır ilk kez Japon tahvillerinin getirileri yükseliyor. “Carry trade’in altın çağı bitti mi?” tartışması şiddetleniyor. Hangi ülke uzun vadede ABD tahvili portföyünü artırdı, hangisi azalttı? (Ülkelerin 2015 ve 2025 yıllarında ABD tahvilindeki payı, %) Ülke 2015 başı 2025 Kasım Çin 19,9 7,3 Japonya 19,9 12,9 Belçika 5,7 5,1 Büyük Britanya 3,2 9,5 Cayman Adaları 3,1 4,6 Lüksemburg 2,8 4,6 Kanada 1,1 5,1 Diğer 44,3 51,1 Kaynak: atlanticcouncil.org