Çin, vergi iadeleri ve zayıf para biriminin birleşiminden yararlanarak ihracatını güçlü biçimde artırıyor. Bu durum, ülke içinde ekonomik büyümenin sürdürülmesine yardımcı olurken aynı zamanda Çin mallarının dış pazarlara akın etmesine yol açıyor. Ancak bu strateji, Çin’in ticaret ortaklarıyla gerilimi artırıyor. Bu hafta Pekin’e giden Brüksel yetkilileri, Çin’le Avrupa arasındaki ticaret açığının günde 1,1 milyar doları aşması konusunda Çinli yetkililere baskı yapmaya hazırlanıyor.
Avrupalı liderler, Çin’in üreticilerine devlet sübvansiyonları ve düşük faizli krediler sağlayarak dengeyi kendi lehine çevirdiğini ve Avrupa pazarlarını ucuz mallarla doldurduğunu söylüyor. Ancak sübvansiyonlar, Çinli ihracatçıların sahip olduğu avantajın yalnızca bir kısmı. Çin’in para birimi, alışılmadık derecede zayıf kalmaya devam ediyor ve bu da Çin mallarını diğer ülkelerde daha ucuz hale getiriyor. Aynı zamanda Pekin, ihracatçılara her yıl yüz milyarlarca dolar tutarında vergi iadesi yaparak maliyetlerini daha da düşürüyor.
Para biriminin değer kaybı
Her iki politikadan da vazgeçmek Çin için giderek zorlaşıyor. Çin yuanı, 2022’nin başındaki seviyesine kıyasla geniş bir para birimi sepeti karşısında enflasyona göre düzeltilmiş olarak yüzde 14’ten fazla değer kaybetmiş durumda. Neredeyse aynı dönemde Çin’in ticaret fazlası neredeyse iki katına çıktı. Zayıf para birimi ihracatçılara yardımcı olurken, Çinli tüketiciler ve işletmeler için yabancı mallar da daha pahalı hale getiriyor.
Çin’in ihracat vergi iadeleri de hızla arttı. Çin Maliye Bakanlığı verilerine göre, ihracat şirketlerine katma değer vergisi kapsamında yapılan iadeler geçen yıl 318,2 milyar dolara ulaştı. Bu tutar, Çin ekonomisinin yüzde 1,5’ine denk geliyor.
Çin’in ikilemi
Zayıf para birimi ile kapsamlı vergi iadeleri birlikte ele alındığında, Çinli yetkililerin karşı karşıya olduğu ikilem ortaya çıkıyor. İhracat, düşen konut fiyatları ve zayıf tüketici harcamalarının baskısı altındaki ekonominin az sayıdaki olumlu alanından biri. İhracat ivmesini korumak, Pekin’in yüzde 4,5 ila yüzde 5 ekonomik büyüme hedefi açısından önemli. Ancak bu ihracatı desteklemenin hem ülke içinde hem de ülke dışında yüksek maliyetleri bulunuyor. Zayıf para birimi, petrol ve diğer ithalat ürünlerinin maliyetini artırarak zaten harcama konusunda isteksiz olan haneler üzerindeki baskıyı artırıyor. İhracat vergi iadeleri ise birçok yerel yönetimin konut piyasasındaki gerilemenin mali sonuçlarıyla mücadele ettiği bir dönemde hükümet gelirlerini azaltıyor. Çin’in ticaret ortakları açısından, özellikle de Avrupa’da, tepki giderek büyüyor ve bu durum daha korumacı politikaların uygulanmasına yol açıyor.
Avrupa Birliği’nin Çin Büyükelçisi Caspar Veldkamp 22 Eylül’de yaptığı konuşmada, “Ekonomik ilişkilerimizi yeniden dengelememiz gerekiyor. Bunların adil, sürdürülebilir ve karşılıklı fayda sağlayan ilişkiler olmasını sağlamalıyız, mevcut durum sürdürülebilir değil” dedi.
Çin’in geçen yılki 1,19 trilyon dolarlık rekor küresel ticaret fazlasını yakalama veya aşma yolunda olduğu düşünüldüğünde, Çin yuanının değer kazanmasına izin vermek ve vergi iadelerini azaltmak diğer ülkelerden gelen baskının bir kısmını hafifletebilir. Bazı önde gelen Çinli ekonomistler, daha güçlü bir para biriminin, dolar cinsinden fiyatlandırılan petrol ve diğer ithalat mallarının maliyetini düşürerek Çin’e fayda sağlayabileceğini savunmaya başladı. Çin merkez bankası ve devlet bankaları, yuanın değerini belirlemek için döviz piyasalarına yoğun bir şekilde müdahale etse de piyasa güçleri de bu süreçte rol oynuyor.
Pekin, anlamlı bir değerlenmeye izin verme konusunda temkinli davranıyor. Yetkililer Avrupa’nın memnuniyetsizliğinin oldukça farkında ancak yuanın hızlı bir şekilde değer kazanmasının ülkenin devasa ihracat makinesini yavaşlatacağından endişe ediyor.
Çin’in ihracatındaki güçlü performansın tek nedeni zayıf para birimi değil. Çinli şirketler pil, elektrikli araçlar ve güneş panelleri gibi sektörlerdeki yenilikler sayesinde çok güçlü rakipler haline geldi. Şiddetli iç rekabet de üreticileri maliyetleri ve fiyatları düşürmeye zorladı. Ancak bazı ekonomistler, bu düşük fiyatların aynı zamanda ücretler ve şirket kârları üzerindeki baskı da dahil olmak üzere iç ekonomideki zayıflıkları yansıttığını savunuyor. Ticari bir araştırma vakfı olan Xijing Araştırma Enstitüsü’nün kurucu dekanı Zhao Jian, 22 Eylül’de Çinli bir iş dünyası yayını olan Caixin’de yer alan bir yorum yazısında, “Çin mallarının yüksek kalitesi ve düşük fiyatı küresel bir başarı ancak bu başarı, Çinli işçilerin ve işletmelerin bastırılmış ücretleri ve daraltılmış kâr marjları üzerine inşa edilmiştir” diye yazdı.