Küresel enerji piyasalarında savaş ve tedarik paniği büyüyor.
ABD-İsrail ve İran arasındaki savaşın üçüncü haftasında kritik su yollarındaki aksamalar ve enerji tesislerine yönelik saldırılar nedeniyle petrol fiyatları yeniden yükselişe geçti.
Petrol fiyatları salı günü yüzde 2'den fazla değer kazandı. Bu artışta Hürmüz Boğazı'nın büyük ölçüde kapalı kalması ve ABD müttefiklerinin savaş gemisi gönderme çağrılarını reddetmesi etkili oldu. Önceki seanstaki kayıpların bir kısmı böylece telafi edildi.
Brent ham petrolünün varil fiyatı saat 10.20 itibarıyla yüzde 3,85 artarak 104,06 dolara sıçradı. ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrolü ise yüzde 4,3 değer kazanarak 97,5 dolara yükseldi.
Önceki seansta bazı gemilerin kritik su yolundan geçmesinin ardından Brent vadeli işlemleri yüzde 2,8 oranında düşmüştü. WTI ham petrolü ise aynı dönemde yüzde 5,3 değer kaybetmişti.
Küresel tedarik zincirinde büyük risk
Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'ndaki trafik büyük ölçüde aksadı. ABD-İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü ve üçüncü haftasına giren savaş büyük endişe yaratıyor. Bu durum tedarik sıkıntısı, yüksek enerji maliyetleri ve artan enflasyon kaygılarını tetikliyor.
IG Piyasa Analisti Tony Sycamore, İran savaşındaki risklerin ciddiyetini koruduğunu belirterek, "Geçmekte olan bir tankere füze ateşlemek veya mayın yerleştirmek ve tüm durumu yeniden alevlendirmek için tek bir İranlı milis grubunun harekete geçmesi yeterli." değerlendirmesini yaptı.
Pazartesi günü birkaç ABD müttefiki, Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemilere eşlik etmesi için savaş gemileri gönderme çağrısını reddetti. Trump bu durumu eleştirerek, Batılı ortaklarını on yıllar süren desteğin ardından nankörlükle suçladı.
Phillip Nova Kıdemli Piyasa Analisti Priyanka Sachdeva, "Şimdilik petrol piyasaları çatışmanın süresine ve Hürmüz'deki duran arzlara odaklanmış durumda. Sonunda bu kaosun Körfez'deki petrol altyapısında bırakacağı hasar da yakından izleniyor." ifadesini kullandı.
Enerji tesislerine yönelik saldırılar
Asya'daki sabah işlemleri sırasında Fujairah Petrol Sanayi Bölgesi'nde bir insansız hava aracı saldırısı sonrası yangın çıktı. Yatırımcılar bu gelişmenin fiyatları daha da artırdığı belirtirken olayda yaralanan olmadığı bildirildi.
Ortadoğu ham petrol göstergeleri tüm zamanların en yüksek seviyelerine ulaşarak dünyanın en pahalı petrolü haline geldi. İşlemciler, fiyatlardaki bu ani yükselişten teslimat için mevcut arzın azalmasını sorumlu tuttu.
Boğaz'ın fiilen kapanması, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nün (OPEC) en büyük üçüncü üreticisi olan Birleşik Arap Emirlikleri'ni (BAE) üretimi durdurmaya zorladı. İki kaynağın Reuters'a verdiği bilgiye göre, ülke üretimini yarıdan fazla azalttı.
Konuyla ilgili bilgi sahibi üç kaynağın Reuters'a yaptığı açıklamaya göre İran, şubat ayında el konulan üç tankerin serbest bırakılmasını Hindistan'dan talep etti. Bu talebin Hindistan bayraklı veya Hindistan'a giden gemilerin Körfez'den güvenli geçişini sağlamaya yönelik görüşmelerin bir parçası olduğu belirtildi.
Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Farih Birol artan enerji maliyetlerini dizginlemek için üye ülkelerin piyasaya daha fazla petrol sürebileceğini öne sürdü. Bu miktar, stratejik rezervlerden çekilmesi önceden kabul edilen 400 milyon varile ek olarak değerlendiriliyor.
İsrail ordusu gece boyunca İran'daki çeşitli noktaları vururken, askeri yetkililer en az üç hafta daha sürecek savaş için detaylı planları olduğunu açıkladı.
Körfez'deki üretim ve nakliye kesintileri büyüyor
İran'ın Basra Körfezi çevresindeki enerji altyapısına yönelik saldırılarını artırmasıyla petrol fiyatları neredeyse bir haftadır süren düşüşün ardından yeniden yükselişe geçti.
Pazartesi günü yüzde 2,8 düşen Brent petrolü varil başına 105 dolara doğru ilerlerken, WTI 98 dolar civarında işlem gördü. Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki Shah sahasında faaliyetler askıya alındı. Ayrıca bir Irak petrol sahası ve önemli bir Emirlik limanı da insansız hava araçları ve füzelerin hedefi oldu.
Savaşın üçüncü haftasına girmesiyle birlikte bu saldırılar küresel enerji arzı görünümünü daha da zorlaştırdı. Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişlerinin neredeyse tamamen durması, özellikle Asya'daki tüketicileri etkilemeye başladı.
Savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatları yüzde 40'tan fazla arttı. Ancak ABD'nin acil durum ham petrol rezervlerinin ilk dilimini piyasaya sürmeye hazırlanmasıyla pazartesi günü fiyatlar dört seanstan sonra ilk kez düşmüştü.
CIBC Private Wealth Group LLC Kıdemli Enerji Yatırımcısı Rebecca Babin, "Gelen haberlerin yoğunluğu nedeniyle piyasayı her gün sürekli olarak yukarı ve aşağı çeken bir itme ve çekme kuvveti var." dedi. Babin ayrıca, "Bu, aynı anda 100 farklı hikayenin döndüğü ve piyasadan ne kadar arzın ne kadar süreyle çekildiğini çılgınca belirlemeye çalışan bir piyasa." ifadesini kullandı.
Diplomatik ve ticari hamleler sürüyor
ABD Başkanı Donald Trump, geçen hafta sonu önemli ihracat merkezindeki enerji varlıklarına dokunmamasının ardından, Harek Adası'ndaki petrol altyapısını hedef alacak şekilde saldırıları genişletme tehdidinde bulundu.
Trump ayrıca Washington'ın Tahran'ın Hürmüz Boğazı üzerinden ticari deniz taşımacılığını tehdit etme kapasitesini ortadan kaldırdığını söyledi. Diğer ülkelerden geçişi güvence altına almak için yardım çağrılarını tekrarladı.
Hazine Bakanı Scott Bessent CNBC'ye yaptığı açıklamada, Washington'ın İran'ın bu su yolu üzerinden ham petrol sevkiyatına devam etmesine izin verdiğini belirtti.
Ortadoğu'da ise BAE ve Kuveyt petrol üretimlerini daha da düşürdü. Suudi Arabistan ve BAE, Hürmüz'ü bypass eden alternatif rotalar aracılığıyla ihracatı artırmak için adeta yarışıyor.
Natasha Kaneva'nın da aralarında bulunduğu JPMorgan Chase & Co. analistleri, boğazdan geçişlerin giderek daha fazla şarta bağlı hale gelmesinin muhtemel olduğunu belirtti. Analistler, İran'ın siyasi bağlarına göre bazı gemilerin geçişine izin verdiği değerlendirmesini yaptı.
Bloomberg tarafından derlenen verilere göre, su yolunu geçen İran gemilerinin sayısı pazartesi günü savaş dönemi zirvesine sıçradı. Bu geçiş yapan gemiler arasında Çin'e giden bir petrol tankeri de yer aldı.
Melbourne'deki Pepperstone Group Araştırma Müdürü Chris Weston, "Piyasadaki en büyük risk, Hürmüz Boğazı'nın daha uzun süre kısıtlı kalması ve piyasanın ABD ile müttefiklerinin bu dinamiği değiştirme kapasitesinin sınırlı olduğunu hissetmesidir." dedi.
Trump, pazartesi günü yaptığı açıklamada Hürmüz'de destek istediği ülkelerden biri olan Çin'den bir talepte bulunduğunu belirtti. Savaşın yönetimini takip etmek için Washington'da kalmasının önemli olduğunu söyleyen Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yapacağı zirvenin yaklaşık bir ay ertelenmesini istedi.