Elon Musk yaklaşık yirmi yıldır bilim kurguyu gerçeğe dönüştürüyor. Kendisine inananları zengin etti ve Wall Street’te birçok kişiden peşin güven kredisi kazandı. Musk’ın geleceğe dönük planlara olan yatkınlığı, analistlerin Tesla’yı bir otomobil üreticisinden ziyade bir robotik şirketi olarak görmesine yol açtı ve SpaceX’in gelecek haftalarda halka açıldığında 2 trilyon dolarlık bir değerlemeyi hedeflemesinin zeminini hazırladı. Duruma şüpheyle yaklaşanlar değerlemelerin uçuk olduğuna işaret ediyor ancak piyasa Tesla’nın hedefleri lehine cüzdanıyla oy verdiğinde, birçok kişi için SpaceX’in halka arzındaki asıl riskin yatırım yapmamak olduğuna çoktan karar vermiş durumda. Bloomberg'in haberine göre keskin analitik bakış açısıyla tanınan Aswath Damodaran, hedeflenen değerlemeye tam olarak ikna olmuş değil. Yine de 2 trilyon dolardan hisse satın almayacağını, 1 trilyon dolara daha yakın bir rakamı tercih edeceğini söylese de, SpaceX’in nihayetinde büyük bir yükseliş potansiyeline sahip olduğuna inanıyor. Damodaran, “Şu anda opsiyonellik SpaceX’te Tesla’dan daha zengin. Şu anda SpaceX rekabetin çok ilerisinde olduğu için bu opsiyonelliği hayata geçirme konusunda Tesla’dan daha iyi durumda" dedi.
Analistlerin Tesla’nın tartışmalı biçimde daha spekülatif iş alanlarına biçtiği değerleme primi, Musk’ın dönüşüm yaratma geçmişine dayanıyor. Kısacası, birçok insana para kazandırdı. SpaceX’in hedeflediği 2 trilyon doların üzerindeki bir değerlemeyi haklı göstermek için her modelin bu “Musk primini” hesaba katması gerekecek. Damodaran, Tesla ve SpaceX’in bugüne kadarki başarısını vurgulayarak şunları söyledi: “Ona hakkını vermek zorundasınız çünkü gerçekten teknolojik harikalar olan iki şirket yarattı.”
Tesla’nın yükseliş potansiyeli
Tesla yıllardır, muhteşem yedili içindeki en pahalı rakibini bile açık ara geride bırakan bir değerlemeyle işlem görüyor; ileriye dönük fiyat/kazanç oranı, Apple için biçilen oranın beş katından fazla. Wall Street analistlerinden hiçbiri Tesla’nın otomobil işine uzun vadede ciddi bir kredi vermiyor. Şirketin bu yıl 25 milyar dolardan fazla harcama yapmayı planlamasını da pek önemseyen yok. Şirketin 1,59 trilyon dolarlık piyasa değerinde daha fazla yükseliş görebilmek için analistler yapay zekaya, sürücüsüz araçlara ve dört yılı aşkın süredir geliştirilmekte olan Optimus robot projesine odaklanıyor. “Al” tavsiyesi veren onlarca fazla analist, otomobil satışlarının mütevazı büyümesine karşın, uzun süredir ertelenen Cybercab ve Optimus gibi projeleri şirket adına olumlu haneye yazıyor.
SpaceX halka arz hedeflerini tutturup 2 trilyon dolarlık değerlemeyle listelenirse, S&P 500 endeksindeki en büyük şirketlerin bazılarıyla boy ölçüşebilir. Dünyanın en değerli şirketleri arasındaki potansiyel sırası şöyle olacak: Nvidia - 5,46 trilyon dolar, Alphabet - 4,79 trilyon dolar, Apple - 4,41 trilyon dolar, Microsoft - 3,13 trilyon dolar, Amazon - 2,83 trilyon dolar, Broadcom - 2,01 trilyon dolar, SpaceX - 2 trilyon dolar, Tesla - 1,59 trilyon dolar.
Tesla boğaları, otomobil üreticisinin ülke çapında erişilebilir Robotaksi hizmetleri ve insansı robotlar geliştireceğine güveniyor. Satış tarafı analist notlarının kaba bir incelemesi, Optimus ve Robotaksi projelerinin toplam parça bazlı hedef değerlemelerin yarısından fazlasını oluşturduğunu gösteriyor. Çoğunluk, bu projelerin kara dönüşmesini görmek için geleceğe bakmaya istekli.
Örneğin Alexander Potter, 10 Mayıs tarihli bir notunda araç satışlarını “küçük bir uzun vadeli gelir kaynağı” olarak nitelendirdi ve “Tesla bir otomobil şirketi değil” görüşünü savundu. Araç satışlarının yaklaşık beş yıl içinde zirve yapması; Robotaksi yolculukları, tam otonom sürüş lisansları ve abonelikler ile sigortanın ise gelecekteki tahmini satışların büyük kısmını oluşturması bekleniyor. Şüpheciler de en az onlar kadar sesli. Joseph Spak, müşterilerini fiziksel yapay zeka altyapısının yüksek maliyetleri konusunda uyardı ve bu yıl planlanan 25 milyar dolarlık harcamanın yalnızca başlangıç olduğunu söyledi. Ayrıca Musk’ın Nisan ayındaki bilanço toplantısındaki yorumlarını Robotaksi ve Optimus’un ilerleme hızı konusunda “daha temkinli” buldu.
Fırsatı kaçırma korkusu
SpaceX’in “ay hedefleri” ise belki de daha da zor değerleniyor. Roket fırlatma konusunda ABD hükümetiyle yaptığı sözleşmeler ve Starlink uydu interneti gibi temel iş alanlarının ötesinde, 2 trilyon dolarlık bir değerlemenin büyük kısmı muhtemelen Musk’ın uzayda veri merkezleri kurma, Ay’da üs inşa etme ve nihayetinde Mars’ta bir koloni oluşturma planlarına dayanacak. Tesla hisselerinin son on yılda yaklaşık yüzde üç bin yükselmiş olması ve destekçilerini hayal bile edemeyecekleri kadar zenginleştirmesi, SpaceX anlatısını daha gözlemlenebilir bir şeye dayandırıyor: Fırsatı kaçırma korkusu. NYU’dan Damodaran şöyle dedi: “Birçok analist zaten önceden SpaceX satın alacaklarına karar verdi çünkü onların bakış açısına göre bu işin dışında kalmayı göze alamazsınız. Fırsatı kaçırma korkusu çok güçlü çünkü kaçırdıklarında ne olduğunu gördüler.”