Afrika’nın en zengin kişisi Aliko Dangote, özel mülkiyetindeki petrol rafinerisini halka açıyor. Bunun, kıta tarihindeki en büyük halka arz olması bekleniyor. Çimento imparatoru, bireysel yatırımcılara şirketin 4,1 milyara kadar hissesini (şirketin yüzde 3,3’üne denk geliyor) hisse başına 40 sentten (525 Nijerya nairası) sunuyor. Talep toplama süreci 13 Ekim’de sona erecek ve minimum alım 10 hisse olacak. Bu da yaklaşık 4 dolarlık son derece düşük bir giriş maliyeti anlamına geliyor. Hissenin kasım ayında Nijerya Borsası’nda işlem görmeye başlaması bekleniyor.
Afrikalıların servetini artırmak
Dangote’nin anlattığına göre bu dönüm noktası, para toplamaktan çok Afrikalıların servetini artırmakla da ilgili. 2026 UBS Küresel Servet Raporu’na göre Afrika, küresel servetten en küçük paya sahip. Dangote, “Bu hisseleri şimdi satmamızın amacı, başkaları için de servet yaratmamızı sağlamak. Tıpkı Amazon ve Microsoft’un yaptığı gibi. Ama bunu Afrikalı bir şirket için yapmak" ifadelerini kullandı.
Borsadaki ilk işlem, iki ay önce gerçekleştirilen 2,5 milyar dolarlık özel satışın ardından gelecek. Bu satış o kadar yoğun talep gördü ki sonunda 3,7 milyar dolar toplandı ve 1,2 milyar dolar tahsis edilmeyen fon olarak yatırımcılara geri verildi. Bunun nedenlerinden biri de hisselerin bir bölümünü halka açık piyasalara ayırmaktı. Satış, Dangote’nin şirketteki payını yüzde 87’ye düşürdü ancak rafinerinin örtük değerlemesi 42 milyar dolara fırladı. Bu da Dangote’nin servetini 20 milyar dolar artırarak 51 milyar dolara çıkardı ve Forbes Gerçek Zamanlı Milyarderler sıralamasında onu dünyanın en zengin 76. kişisinden 36. kişisine yükseltti. 2024’te faaliyete başlayan rafineri, Dangote’nin servetinin büyük bölümünü oluşturuyor; çimento, gübre ve şeker işletmelerinin toplamından bile daha büyük bir paya sahip. Halk 4,1 milyar hissenin tamamını satın alırsa Dangote’nin payı yüzde 84,4’e, talep fazlası oluşması durumunda ise muhtemelen yüzde 83,5’e gerileyecek. Ancak şirketin değerlemesiyle birlikte servetinin yeniden sıçraması muhtemel.
Dangote’nin Afrika’nın en zengin kişisi olma yolundaki yükselişi, Nijerya’nın ikinci büyük şehri olan memleketi Kano’da başladı. Kano, uçsuz bucaksız Sahra Çölü’nün kıyısındaki konumu sayesinde 10. yüzyılda kurulmasından bu yana bir ticaret merkezi ve ticari faaliyetlerin odağı oldu. Dangote’nin büyükbabası Sanusi Dantata tahıl, yulaf ve pirinç gibi emtiaların ticaretini yaparak oldukça zenginleşmiş bir girişimciydi. Kuzey Nijerya kültüründe alışılmadık olmayan bir düzenlemeyle Dantata, torununu bizzat yetiştirdi ve Dangote’ye küçük yaşta bir iş insanı zihniyeti aşıladı. Dangote, 8 yaşındayken harçlığını kullanarak şekerlemeler satın alıyor ve bunları başkalarına sattırarak kârdan pay almalarını sağlıyordu. Daha önce Forbes’a verdiği bir röportajda, “Girişimci bir ebeveyn veya büyükanne-büyükbaba tarafından yetiştirildiğinizde o hedefi benimsiyorsunuz. Bu, çok daha agresif olmanızı ve her şeyin mümkün olduğunu düşünmenizi sağlıyor” demişti.
Milyarderler listesine 2008'de girdi
Dangote, Kahire’deki El-Ezher Üniversitesi’ne devam etti ve işletme eğitimi aldı. Mezun olduktan sonra büyükbabasından Lagos’a taşınmak için izin istedi. Amcası, ticarete başlamak üzere ona 500 bin dolar borç verdi. Dangote, 1981’de Dangote Group’u kurmadan önce pirinç, şeker ve çimento ticareti yaptı. Forbes’un Dünya Milyarderleri Listesi’ne ilk kez 2008’de girdi. Aynı yıl un işletmesini NSE’de (şimdiki adıyla NGX) halka arz etti; bir yıl önce de şeker şirketini borsaya kote etmişti. Bugün devasa tek sahalı rafineriyi de bünyesinde barındıran Dangote Group’un 30 binden fazla çalışanı bulunuyor ve şirket 2025 yılında 18,2 milyar dolar gelir elde etti.
Son 13 yılı aşkın sürenin büyük bölümü ve 20 milyar dolardan fazla para, Lagos’un yaklaşık bir saat dışında, Nijerya’daki Lekki Serbest Bölgesi’nde bulunan rafineriyi faaliyete geçirmek için harcandı. Rafineri nihayet 2024’te operasyonlara başladı. Şu anda günde 700 bin varil ham petrol işliyor ve Dangote bu rakamı 2029’a kadar iki katına çıkarmayı umuyor.
Yılın ilk yarısında 1,82 milyar dolar net kâr
Bir hafta önce yayımlanan izahnamede açıklandığı üzere Dangote Rafinerisi, 2026’nın ilk yarısında 1,82 milyar dolar net kâr açıkladı. Bu, 2025’te kaydedilen 476 milyon dolarlık zarara kıyasla büyük bir dönüşüm anlamına geliyor. Dangote, tam yıl FAVÖK’ünün 6 milyar dolara ulaşmasının beklendiğini söylüyor; bu rakam geçen yıl 545 milyon dolardı.
Rafineriyi öne çıkaran unsur, Afrika’nın tek bir sahadaki en büyük rafinerisi olması ve Valero veya Marathon Petroleum gibi dünyanın en büyük rafinerilerinin birçoğuna kıyasla çok daha yeni ekipmanlara sahip olması. CardinalStone kıdemli petrol ve gaz analisti Tomiwa Adeniji, “Bu rafinerinin 11,5’lik bir işleme kabiliyeti skoru var (ABD’deki benzer şirketlerde 9,5, gelişmekte olan piyasalardaki benzer şirketlerde ise 8,9). Bu, rafineriye diğer büyük rafineriler karşısında yapısal bir avantaj sağlıyor çünkü rafineri, kâr marjlarına göre tedariki optimize etmek amacıyla farklı ham petrol türlerini birbirine karıştırabiliyor” diyor.
Ancak süreç sorunsuz ilerlemeyecek. Büyük bölümü devlet kontrolünde olan iç piyasadaki ham petrol yeterli olmazsa, rafineri petrolünü başka yerlerden temin etmek zorunda kalacak ve bu da kâr marjlarını azaltacak. Dangote bir adım önde kalmaya çalışıyor ve şimdiden üç gemi kiralamış durumda. Yine de yükselen ham petrol fiyatları gibi kontrol edemeyeceği bazı olumsuzluklarla karşı karşıya. Dangote, bulunduğu noktaya zorlukların üzerinde uzun uzun düşünerek gelmedi. Hatta şimdiden 2029’da gerçekleşebilecek bir yurt dışı borsa kotasyonunu düşünüyor ve şirketi Orta Doğu’da ya da New York’ta halka arz etmeyi planladığını söylüyor. Dangote, “ABD piyasası rafineriler hakkında Londra’dan daha fazla bilgi sahibi” diyor.