Kaliforniya’nın en zengin sakinlerine tek seferlik bir servet vergisi uygulama planı zayıf bir ihtimal ve tasarımında sorunlar var. Ancak milyarderler vergilerden kaçındığında faturayı kimin ödediğine ve servet yoğunlaşmasının daha geniş ekonomi üzerindeki etkilerine bakıldığında, bu meselenin gündemden düşmeyeceği görülüyor. Risk ABD ekonomisinin giderek, harcamaları borsa performansına bağlı olan dar bir aşırı zengin hane grubuna bağımlı hale gelmesi. Bu da bir sonraki piyasa düzeltmesinde tüm ekonominin ağır bir bedel ödemesi anlamına gelebilir.
Forbes’un 2025 Milyarderler Listesi’ne göre Amerika’da bulunan 868 milyarderin 194’ü Kaliforniya’da yaşıyor. Eyaletin Medicaid programındaki federal kesintiler, sağlık sisteminde milyarlarca dolarlık bir açık bırakacak. Kaliforniya’daki bir sağlık çalışanları sendikası, bu açığı kapatmak için serveti 1 milyar doların üzerinde olan her sakinden acil ve tek seferlik yüzde 5’lik bir vergi alınmasını istiyor.
Teklifin kasım ayında oylamaya sunulabilmesi için yeterli imza toplaması gerekiyor ardından seçmenlerin çoğunluğunun onayı şart. Tasarımında şimdiden sorunlar ortaya çıkıyor. Vergi, bir milyarderin bir şirketteki oy hakkı payı ile ekonomik payından hangisi daha yüksekse ona göre hesaplanacak. Tax Foundation, bunun süper oy hakkına sahip hisseleri ekonomik paylarının katbekat üzerinde olabilen teknoloji kurucularını olumsuz etkileyebileceğini ve aşırı yüksek vergi faturalarına yol açabileceğini söylüyor.
Servet vergisini uygulamak zor
Servet vergilerini uygulamak zor, ayrıca aşırı zenginler, bir eyaletin vergi politikalarının gidişatını beğenmezlerse kolayca taşınabilirler. Google’ın kurucu ortağı Sergey Brin kısa süre önce Kaliforniya’dan ayrıldı. Peter Thiel ise onu takip edebileceğini söylüyor. Kaliforniya’nın milyarderlerinin eyaleti terk edip işleri de beraberlerinde götürmesi endişesi, seçmenleri girişime karşı çevirmeye yetebilir.
Ancak Amerika’nın mali durumu kötüleştikçe ve servet eşitsizliği arttıkça milyarderlerin ne kadar vergi ödediğine dair tartışmanın büyümesi muhtemel. Fed verilerine göre 1990’dan bu yana toplam ABD servetinden aldığı payı artıran tek kesim en zengin yüzde 1’lik haneler oldu. Bu grubun payı 2025’in üçüncü çeyreğinde rekor seviye olan yüzde 32’ye, yani 54,8 trilyon dolara ulaştı.
Servet yoğunlaşması marka satışlarını etkiliyor
Milyarder sınıfının ABD net servetindeki payı 1990’dan bu yana yaklaşık 6 yüzde puan artarak yüzde 14,4’e yükseldi. Bunun etkileri, aşırı zenginlere hitap eden işletmelerde patlayan satışlarda görülüyor. Servet yoğunlaşması o kadar güçlü ki lüks tüketim şirketleri arasında bile bir ayrışmaya yol açıyor: Süper zenginlere hitap eden Cartier ve Hermes gibi markalar yükselirken, varlıklı orta sınıf tüketicilere dayanan etiketlerin satışları zayıf seyrediyor.
Bu arada Amerikan hanelerinin alt yarısı gerilemiş durumda. Ülke servetinden aldıkları yüzde 2,5’lik pay, 1990’daki yüzde 3,5 seviyesinden düştü. Ayrıca dikkat çekici bir diğer nokta: En zengin yüzde 1’in hemen altında yer alan varlıklı hanelerin oluşturduğu dilimin payı da hafifçe azaldı.
Servetlerinin büyük kısmı vergi sisteminin dışında
Vergi sistemi, milyarder hanelerin sıradan milyonerleri bu kadar geride bırakmasının nedenlerinden biri olabilir. Zenginlerin sisteme daha fazla katkı yapması çağrılarına karşı öne sürülen argümanlardan biri, en yüksek gelirli yüzde 1’lik kesimin gelir vergilerinin yüzde 40’ını ödediği, Amerikalıların yüzde 40’ının ise hiç gelir vergisi ödemediği. Bu doğru ancak milyarderlerin servetlerinin büyük kısmı gelir vergisi sisteminin dışında yer aldığı için bu tablo onları tam olarak yansıtmıyor.
Zuckerberg’ün 1 dolarlık maaşı
Milyarderlerin vergi faturalarını düşürmek için çoğu Amerikalının erişemediği yöntemleri var. Yaygın bir strateji, yüksek oranda vergilendirilen maaşlardan kaçınmak. Ray Madoff, Meta’daki Mark Zuckerberg’ün yılda 1 dolarlık maaşını örnek gösteriyor. Warren Buffett ise onlarca yıl boyunca yıllık 100 bin dolar maaş aldı.
Milyarderler ücret yerine hisse senediyle ödeme almayı tercih ediyor, bu hisseler satıldığında sermaye kazancı vergisine tabi. Ancak yaşam tarzlarını finanse etmek için satış yapmaları gerekmiyor. Milyarderler yaşam giderleri için borç kullanıyor ve hisselerini ya da diğer varlıklarını teminat gösteriyor. Borç faizi, ödenecek sermaye kazancı vergisinden çok daha düşük oluyor ve hisse portföyleri kağıt üzerindeki kazançlarını biriktirmeye devam edebiliyor.
En zengin 400 kişinin vergi oranı yüzde 24
Amerika’daki milyarderlerin üçte biri servetini miras yoluyla elde etti. Aşırı zenginler, hanedanlık tröstleri gibi yapılar kullanarak varlıklarını nesiller boyunca veraset vergilerinden koruyabiliyor. Hisse senetleri gibi varlıkları biriktirmek, sahip hayattayken satmak yerine bunlara karşı borçlanmak ve ölümden sonra bir sonraki nesle devretmek, bazen “satın al, borçlan, öl” vergi kaçınma stratejisi olarak adlandırılıyor.
Milyarderler, servetlerine oranla ücretli çalışanlardan daha az vergi ödüyor. National Bureau of Economic Research tarafından yayımlanan bir çalışma taslağına göre ABD’nin en zengin 400 kişisinin fiili vergi oranı yüzde 24. Buna karşılık en yüksek emek geliri elde edenlerde bu oran yüzde 45. Boston College’dan Madoff, “Yüksek gelire sahip çok varlıklı Amerikalılar, çıkarları orta sınıfla çok daha fazla örtüşmesine rağmen kendilerini aşırı zenginlerle aynı kampta görmeye başladı” diyor.
Servet yoğunlaşması ekonomik verilerde giderek daha belirgin hale geliyor. Moody's verilerine göre en zengin beşte birlik hane grubu artık kişisel harcamaların neredeyse yüzde 60’ını gerçekleştiriyor, bu oran 1990’ların başında yüzde 50’ydi. Servetin süper zenginlerin elinde giderek daha fazla yoğunlaşması gerçeği, bunun nasıl vergilendirileceği sorusunun ortadan kalkmayacağı anlamına geliyor.