Amerika Birleşik Devletleri ve İran, şubat ayında başlayan krizin ardından Hürmüz Boğazı'nı yeniden açacak bir anlaşmaya yaklaşıyor. Üst düzey ABD'li yetkililer pazar günü yaptıkları açıklamalarda barış anlaşmasında önemli ilerlemeler kaydedildiğini bildirdi. Bu olumlu sinyaller küresel piyasalarda petrol fiyatlarının düşmesini sağladı.
Yaşanan diplomatik hareketlilikle birlikte küresel gösterge Brent petrolün saat 10.30 itibari ile varil fiyatı 98.47 dolar seviyesine geriledi. Aynı dakikalarda ABD Batı Teksas Tipi (WTI) ham petrolünün varili ise 91.41 dolar seviyesinden işlem gördü. Piyasalardaki bu düşüş, haftalardır en kötü senaryoyu fiyatlayan enerji ithalatçısı Asya ülkeleri için büyük bir rahatlama sağladı.
Trump ve Rubio'dan müzakere mesajları
ABD Başkanı Donald Trump, hafta sonu yaptığı sosyal medya paylaşımlarında tarafların barış anlaşması üzerinde "büyük ölçüde müzakere ettiğini" öne sürdü. Pazar günü ise daha temkinli bir ton kullanan Trump, temsilcilerine İran ile yapılacak bir anlaşma için acele etmemelerini söylediğini belirtti.
HABERE GİT: Altın fiyatları haftaya yükselişle başladı
Müzakerelerin düzenli ve yapıcı bir şekilde ilerlediğini kaydeden Trump, "Her iki taraf da acele etmemeli ve doğru olanı yapmalı. Hiçbir hata olamaz!" ifadesini kullandı. ABD Başkanı ayrıca, resmi bir anlaşma imzalanıp onaylanana kadar Hürmüz Boğazı'ndaki Amerikan ablukasının tam güçle devam edeceğini vurguladı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Yeni Delhi ziyareti sırasında gazetecilere iyimser açıklamalar yaptı. Diplomasinin önünü açacaklarını belirten Rubio, "Dün gece bazı haberler alabileceğimizi düşünmüştük. Belki bugün alırız." şeklinde konuştu. Rubio, varılacak bir anlaşmanın Trump'ın askeri seçeneklere tercih ettiği bir yol olduğunu da sözlerine ekledi.
Taslak anlaşma ve körfezdeki gizli tanker trafiği
Washington Post gazetesinin kıdemli bir hükümet yetkilisine dayandırdığı habere göre, iki ülke 60 günlük bir geçici mutabakat üzerinde çalışıyor. Bu süre zarfında mayınların temizlenmesi ve boğazın kademeli olarak ticari trafiğe açılması planlanıyor. Ancak İran'ın yarı resmi Tasnim haber ajansı, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle taslağın hâlâ çökebileceğini iddia etti.
Trump İran konusunda taviz mi verdi
Müzakereler sürerken bölgedeki enerji üreticileri ablukaları aşmak için kendi formüllerini devreye soktu. Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi (Adnoc), gemilerinin takip cihazlarını kapatarak "karanlık geçiş" yöntemiyle gizlice petrol ve gaz sevkiyatı yapmaya başladı. İstihbarat firması Kpler'in kıdemli navlun analisti Matt Wright, "Birleşik Arap Emirlikleri'nin 1 Mayıs'ta OPEC'ten ayrılmasıyla birlikte Adnoc, petrolünü dışarı çıkarmak için daha fazla risk almaya istekli hale geldi." değerlendirmesini yaptı.
Katar da benzer yöntemlerle Hürmüz Boğazı üzerinden en büyük müşterisi olan Çin'e sessizce sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihraç etmeyi sürdürdü. İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri ise kendi izinleriyle boğazdan şimdiye kadar 33 geminin geçtiğini duyurdu. Trump yönetimi ise boğazda kurulacak herhangi bir harç veya izin sisteminin kesinlikle kabul edilemez olduğunu bildirdi.
Ekonomik baskılar ve küresel piyasaların temkinli duruşu
İran savaşının başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı'nda yüzlerce gemide yaklaşık 20 bin denizci mahsur kalmış durumda. Barış görüşmeleri sürerken, ABD'deki iç siyasi baskılar ve 2022'den bu yana en yüksek seviyeye ulaşan akaryakıt fiyatları Trump yönetimini zorluyor. Beyaz Saray Baş Ekonomi Danışmanı Kevin Hassett, "Bir anlaşma sağlanır sağlanmaz enerji fiyatlarının hızla düşmesini bekliyoruz." dedi. Hassett, bu düşüşün Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirmesine alan açacağını belirtti.
Piyasa uzmanları ise kalıcı bir çözüm konusunda henüz erken olduğunu düşünüyor. Saxo Markets Stratejisti Charu Chanana, "İki taraf ateşkes ve boğazın açılması konusunda yakın olabilir ancak daha zorlu konularda hâlâ çok uzaktalar." tespitini yaptı. Karobaar Capital yöneticisi Haris Khurshid ise görüşmelerin sürdüğünün anlaşılmasıyla piyasadaki korku priminin hızla dağıldığını ifade etti.
Müzakere sürecinde küresel enerji altyapısına yönelik karşılıklı saldırılar da devam ediyor. Ukrayna, Rusya'nın Karadeniz kıyısındaki en büyük tesisi olan Sheskharis petrol terminalini vurduğunu açıklarken, Rusya da Ukrayna'nın doğusundaki gaz tesislerini hedef aldı. ABD'li enerji firmaları ise yüksek fiyatlara yanıt olarak sondaj kule sayısını son bir yıldaki en yüksek seviye olan 558'e çıkardı.