Sırbistan’da uzun süredir iktidarda olan Aleksandar Vucic, hükümetteki yolsuzluk iddialarına karşı düzenlenen gösterilere yanıt olarak erken seçim çağrısı yapmıştı. Ancak 25 Ekim’de gerçekleşen seçimde oyunların yüzde 53’ünü alan Öğrenci Listesi, Vucic iktidarına son verdi. Ancak yerine kimin geçeceği henüz bilinmiyor. Öğrenci hareketinin karar alma süreci kapalı tutuluyor ve nasıl bir hükümet kabinesi oluşturacağı henüz net değil.
Belirsizliğin nedeni ne?
Öğrenci Listesi’nin önde gelen adayı, 56 yaşındaki tıp profesörü ve kardiyolog Ilija Srdanovic’ti. Ancak grup, tercih ettiği bir adayı açıklamaktan kaçındığı için Srdanovic’in kesin olarak başbakan adayı olup olmayacağı bilinmiyor. Bu karar, siyasi girişimin merkeziyetsiz yapısıyla uyumlu görülüyor. Hareketin belirgin bir lideri bulunmuyor ve hareket, genel yönü belirleyen bir çatı gruba fikir sunan, genel kurullar aracılığıyla faaliyet gösteriyor. Tek bir kişinin öne çıkmasını önlemek amacıyla üyeler kamuoyu önündeki etkinliklere dönüşümlü olarak katılıyor.
Yolsuzlukla mücadele
Yolsuzlukla mücadele, grubun en önemli önceliği. Vucic, Sırbistan ekonomisinin yeniden canlanmasına öncülük etti, ülkenin ekonomik üretimi onun görev süresi boyunca üç katına çıktı. Ancak Vucic kamu ihalelerine başvurmak yerine büyük sözleşmeleri doğrudan verdi ve bu durum yolsuzluk iddialarına yol açtı. Öğrenci Listesi, kamu kaynaklarını tüketen yolsuzlukla mücadele edeceğini, adil rekabeti engelleyen tekelleri dağıtacağını ve Vucic yönetiminin imzaladığı tüm büyük sözleşmeleri inceleyeceğini söylüyor. Ayrıca ulusal varlıkların yabancı yatırımcılara satışına karşı çıkacak ve madenler ile diğer kaynaklar üzerindeki yerli denetimi önceliklendirecek.
Kamusal yaşamda şeffaflığı artırmak amacıyla parti, hukuk sisteminde bulunduğu düşünülen yolsuzluklara karşı önlemler alacak, yargıyı yeniden yapılandıracak ve şüpheli yollarla edinilmiş ya da beyan edilmemiş varlıkları soruşturacak. Hareketin önde gelen aktivistleri, yetkinin kötüye kullanılmasını araştırmak üzere özel bir savcılık polis birimi kurulmasından söz etti. Parti, bazı konularda mevcut politikaların devam edeceğinin sinyallerini verdi.
Vučić, Sırbistan’ın uzun süredir devam eden Avrupa Birliği’ne katılma hedefini sürdürdü ancak bu hedefi kararlılıkla ileri taşımadı. Aynı zamanda ABD ve Çin’den yatırım çekmeye çalışırken, ucuz doğal gaza erişimi korumak için Rusya’yla dostane ilişkilerini sürdürdü. Student List de Vučić gibi Rusya’ya yönelik Batı yaptırımlarına katılmayacak. Hareket, Rusya’yı etkili bir ülke ve önemli bir enerji kaynağı olarak görüyor.
Hareket, 2008 yılında Sırbistan’dan tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan eden Kosova’nın tanınmasını da reddediyor. Rusya ve Çin, uzun süredir Sırbistan’ın bu topraklar üzerindeki hak iddiasını destekliyor. Vucic, milliyetçi gündemini güçlendirmek amacıyla Sırp Ortodoks Kilisesi’nin desteğini kazanmaya çalıştı. Öğrenci Listesi aktivistleri de bazı mitinglerinde benzer biçimde bu kuruma desteklerini gösterdi.
Sırbistan’daki öğrenci hareketi nasıl bu kadar popüler oldu?
Vucic döneminde Sırbistan’da hane gelirleri neredeyse üç katına çıktı ve büyük altyapı projeleri Belgrad’ın görünümünü değiştirdi. Ancak yaygın yolsuzluk iddiaları, yönetimine yönelik halk desteğini zayıflattı. Pek çok Sırp, onun partisinin ülkenin kamusal yaşamı üzerindeki ezici hakimiyetinden ve önemli görevlere atamalarda liyakat yerine sadakati tercih etmesiyle tanınmasından rahatsızlık duyuyor.
2024 yılında, ülkenin kuzeyindeki Novi Sad kentinde yenilenmiş bir tren istasyonunun üst çatısı çöktü ve 16 kişi hayatını kaybetti. Üniversite öğrencileri ve öğretim üyeleri, ölümlerden yolsuzluğu ve yetkilileri sorumlu tutarak hükümet karşıtı gösterilere öncülük etti.
Ertesi yıl öğrenciler üniversite binalarının kontrolünü ele geçirdi ve erken seçim talep etmeye başladı. Sosyal medyada ve muhalif medya kuruluşların protesto hareketi geniş biçimde yer buldu. 2025 yılının ortalarına gelindiğinde, kendiliğinden ortaya çıkan protesto hareketi güçlü bir siyasi oluşuma dönüşmüştü. Vucic’in müttefikleri, ülkede bir yolsuzluk sorunu bulunduğunu reddetti. Hükümet yetkilileri, Öğrenci Listesi’nin Sırbistan’ı istikrarsızlaştırmak amacıyla yabancı aktörler tarafından finanse edildiğini öne sürdü. Hareket ise bu iddiaları reddediyor.