Bu yılki Nobel Barış Ödülü’nü kazanması ABD Başkanı Donald Trump’ı memnun etmeyen insan hakları avukatı Navi Pillay, Trump’ı eleştirdi. Pillay Trump yönetimini Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni (UCM) hedef alan yaptırımlar uyguladığı için hedef aldı ve bu adımları “olumsuz ve zalimce” olarak nitelendirdi.
Öne çıkanlar
• UCM'nin eski yargıcı Pillay’in Nobel Barış Ödülü’nü kazandığının açıklanmasından saatler sonra 9 Ekim Cuma günü uygulamaya konulan Trump yönetiminin UCM'ye yönelik yaptırımlarının “tamamen hukuka aykırı” olduğunu söyledi.
• Pillay Associated Press’e verdiği röportajda, devlet başkanlarının “uluslararası hukuka saygı gösterme” sorumluluğu taşıdığını belirtti.
• ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio cuma günü yaptığı açıklamada, ABD’nin UCM ile yapılan “işlemleri yasaklayacağını”, böylece mahkemenin kaynaklarını keseceğini söyledi. Rubio bu kararlarla mahkemenin, “Bize karşı faaliyet gösterme kabiliyetini felce uğratacağını” dile getirdi.
• Trump, hafta sonu Nobel Barış Ödülü’nü kazanamamasına tepki gösterdi. Daha önce İsrail’in Gazze’de soykırım işlediği sonucuna varan bir Birleşmiş Milletler komisyonuna başkanlık etmiş olan Pillay’i İsrail düşmanı olmakla suçladı.
• Uzun süredir bu ödülü kazanmak için kampanya yürüten Trump Truth Social’da yaptığı bir paylaşımda, görevde bulunduğu süre boyunca sekiz savaşı sona erdirdiğine ilişkin tartışmalı iddiasına dayanarak sekiz Nobel Barış Ödülü’nü hak ettiğini söyledi.
• Cuma sabahı Almanya’daki Nürnberg Mahkemesi’nde düzenlenen bir etkinliğe katıldığı sırada ödülü kazandığını öğrenen Pillay, alkışlayan meslektaşlarına Trump’ın Nobel hedefleri hakkında esprili bir yorum yaptı: “Biraz daha fazla alkışlarsanız bu ödülü Trump’la paylaşabilirim.” Bu sözler kahkahalara yol açtı.
Trump Nobel Ödülü’nü kazanamamasına nasıl tepki verdi?
Trump, hafta sonu Truth Social’da yayımladığı bir dizi uzun gönderide ödülü kazanamamasından şikayet etti. Cuma gecesi yaptığı bir paylaşımda Pillay’i hedef alarak, “Onun hakkında, çok açık bir şekilde İsrail’den nefret etmesi dışında kimsenin duyduğu bir şey yok” dedi.
Trump, sekiz savaşı sona erdirdiğini ve “iki savaşı daha, İran ile Rusya/Ukrayna savaşlarını, sonuçlandırmak ya da kazanmak üzere olduğunu” iddia etti. Trump bu iddiayı defalarca dile getirdi ancak söylediklerinin abartı olduğu düşünülüyor. Trump, “Aslında yalnızca bir değil, sekiz Nobel Barış Ödülü kazanmış olmalıydım” dedi. Ayrıca ABD’nin Venezuela lideri Nicolas Maduro’ya düzenlenen operasyona ve İsrailli rehinelerin serbest bırakılmasına da atıfta bulundu.
Trump, “Tüm bunlara rağmen Nobel Ödülü bugün, Birleşmiş Milletlerde çalışan ve kimsenin daha önce adını duymadığı liberal bir kişiye verildi” dedi ve bunu “Norveç üzerinde silinmez bir leke, asla unutulmayacak bir leke” olarak nitelendirdi. Trump ayrıca, geçen yılın ödül sahibi Venezuela muhalefet lideri Maria Corina Machado’nun ödülünü kendisiyle paylaşmak için gösterdiği çabalara da değindi. Ancak Norveç Nobel Komitesi, ödüllerin verildikten sonra başka birine devredilemeyeceğini belirtti. Trump, ertesi sabah Truth Social’da yaptığı başka bir paylaşımda da memnuniyetsizliğini yineledi. Ayrıca Pillay’i, “Amerika ve İsrail’in açık sözlü bir düşmanı” olarak nitelendiren ve İsrail’in soykırım işlediği sonucuna varmak amacıyla “sahte bir ‘soruşturma’” yürüttüğünü öne süren bir Truth Social paylaşımını yeniden paylaştı.
Navi Pillay kimdir?
Pillay, insan hakları alanında çalışan bir avukat ve 2008-2014 yılları arasında görev yapmış eski Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri. Norveç Nobel Komitesi, cuma sabahı Pillay’in ödülü kazandığını duyurdu ve kendisinin “savaş suçlarının, insanlığa karşı suçların ve soykırımın yargılanmasını sağlamada belirleyici bir rol oynadığı” için seçildiğini açıkladı.
Komite, Pillay’in Güney Afrika’da Nelson Mandela’yı savunduğu ilk dönem çalışmalarından, günümüzde Uluslararası Adalet Divanı’nda Myanmar’ın soykırımla suçlandığı bir davada yargıç olarak yürüttüğü çalışmalara kadar uzanan kariyerine dikkat çekti. Pillay, geçen yıl yayımlanan bir raporda İsrail’in Gazze’de soykırım işlediği sonucuna varan Birleşmiş Milletler komisyonuna başkanlık etmişti. İsrail Dışişleri Bakanlığı, cuma sabahı Pillay’in Nobel ödülünü kazanmasını kınadı ve şu açıklamayı yaptı: “Yalanlar, nefret ve kan iftiraları için bir ödül olsaydı, Navi Pillay yalnızca adaylardan biri olmazdı. Açık ara önde gelen aday olurdu.”
Ödülü kazandıktan sonra Pillay, ödülünü “uluslararası suçların tüm mağdurlarına” ve uluslararası adaleti savunan kişilere adadı. Bu kişilerin “şefkatleri ve cesaretleriyle cezasızlığın hüküm sürmesine izin verilmeyeceğini güvence altına almaya devam ettiklerini” söyledi. Pillay, siyasi liderlerin “insan haklarını korumak ve savaştan kaçınmak konusunda yasal bir yükümlülükleri” olduğunu belirtti.
Arka plan
Trump, Nobel Barış Ödülü’nü kazanmak için geçen hafta bile kampanya yürütüyordu. Beyaz Saray’da gazetecilere, “sekiz savaşı, hem de büyük savaşları sona erdirdiği” için ödülü hak ettiğini söyledi. Bu, defalarca dile getirdiği ancak doğruluğu tartışmalı olan bir iddia. Trump, “İran’ın asla nükleer silaha sahip olamayacak olması sayesinde belki de dünyanın tamamen yok olmasını engellediğini” öne sürdü ve ödülü kazanamaması halinde bunun “onlar için büyük bir itibar kaybı olacağını” söyledi.
Geçen yıl ödülü kazanamamasının ardından Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store’a sert ifadeler içeren bir mesaj gönderdi. Mesajında şöyle yazdı: “Ülkeniz, sekiz savaşı ve daha fazlasını durdurmuş olmama rağmen bana Nobel Barış Ödülü vermemeye karar verdiğine göre artık yalnızca barışı düşünme yükümlülüğüm olduğunu hissetmiyorum.”
Ayrıca Trump mesajına, “Grönland üzerinde tam ve eksiksiz kontrole sahip olmadığımız sürece dünya güvende değildir" ifadelerini de ekledi. Norveç basını, Trump’ın geçen yıl Norveç Maliye Bakanı Jens Stoltenberg’i de arayarak ödül hakkında sorular sorduğunu bildirmişti. Ödülün sahibi duyurulmadan önce Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif, X platformundaki bir paylaşımında Pakistan’ın Trump’ı ödüle aday gösterdiğini söyledi. Sharif, Trump’ın “Pakistan ile Hindistan’ı savaşın eşiğinden geri döndürmeye ve ateşkes sağlanmasına yardımcı olduğunu” belirtti.