Norveç Savunma Bakanı Tore Sandvik’in ofisindeki harita, dünyaya alışılagelmişin dışında, Kuzey Kutbu perspektifinden bakıyor. Sandvik, harita üzerinde Kuzey Kutup Dairesi içinde, Norveç sınırının hemen ötesinde yer alan Rusya’nın Kola Yarımadası’nı işaret ediyor. Burası, dünyanın en büyük nükleer cephaneliklerinden birine ev sahipliği yapmasıyla biliniyor. Bakan, bu noktadan fırlatılacak bir füzenin ABD’nin her iki kıyısındaki büyük şehirlere ulaşması için en kısa rotanın Kuzey Kutbu ve Grönland üzerinden geçtiğini vurguluyor.
Sandvik, tehdidin boyutunu şu sözlerle özetliyor: "Kıtalararası bir balistik füze saniyede 7 kilometre hızla iner. Fırlatıldığı andan itibaren büyük bir ABD şehrine ulaşması sadece 18 dakika sürer. Bu bir anavatan savunması meselesidir. Müttefiklerimizle ve Başkan Trump ile yaptığımız görüşmelerde bunu masaya koyuyoruz. Bu sadece ABD için değil; Londra, Paris, Berlin ve tüm ittifak için hayati bir savunma hattıdır."
Trump’ın Grönland hamlesi NATO’nun rotasını değiştirdi
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz yıl Danimarka’ya bağlı Arktik adası Grönland’ı satın alma veya kontrol etme konusundaki ısrarlı tutumuyla agresif bir politika izlemişti. Ancak geçen hafta NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile ada üzerine bir anlaşma "çerçevesi" üzerinde uzlaşması, ittifakın odağını İskandinav ülkelerinin on yıllardır ısrarla üzerinde durduğu Arktik güvenliğine kaydırdı.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen de bu değişimi destekleyerek, "NATO, Arktik'teki angajmanını artırmalıdır. Bölgedeki savunma ve güvenlik, tüm ittifakı ilgilendiren ortak bir meseledir" ifadelerini kullandı.
Rusya'nın sessiz ve derinden yığınağı
Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte ABD dahil neredeyse tüm Arktik devletleri bölgedeki askeri varlıklarını azaltıp üslerini kapatırken, Rusya çok farklı bir yol izledi. Vladimir Putin liderliğindeki Moskova, 2000'li yılların başından itibaren Batılı güçlerden çok daha önce Arktik'in askeri ve ekonomik revitalizasyonunu başlattı.
Bölgedeki kara kütlesi ve suların yaklaşık yarısını kontrol eden Rusya, bugün Arktik kıyısı boyunca askeri üsler, hava alanları, radar istasyonları ve limanlar dahil olmak üzere 40'tan fazla aktif tesise sahip. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü verilerine göre, ülkenin nükleer silahlı 12 denizaltısından altısını işleten Kuzey Filosu da bu bölgedeki Kola Yarımadası'nda konuşlu bulunuyor.
Avrupa Birliği Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü'nden Rusya analisti Ondrej Ditrych, Kuzey Filosu'nun Rusya'nın stratejik caydırıcılığının temel direği olduğunu ve bu nedenle filonun sürekli modernize edildiğini belirtiyor. Rusya ayrıca Novaya Zemlya takımadalarındaki nükleer test sahasını hazır tutarken, Çin ile Avrupa arasındaki nakliye süresini kısaltan Kuzey Denizi Rotası'nı da aktif olarak teşvik ediyor.
Çin kendisini "Arktik'e yakın ulus" ilan etti
Rusya'nın İskandinav komşuları, bölgedeki bu gelişmeleri endişeyle izliyor. Norveç Savunma Bakanı Sandvik, tehdidin sadece Rusya ile sınırlı olmadığına dikkat çekerek, "Kutup buzulları erirken Çin de küresel çıkarları olan bölgesel bir hegemon olarak yükseliyor. Kendilerini 'Arktik'e yakın ulus' olarak tanımlıyorlar" dedi. Başka bir İskandinav yetkili ise bölgedeki askeri kaynak yoğunlaşmasının "oldukça büyük" boyutlara ulaştığını ifade etti.
NATO'nun en kıdemli askeri yetkilisi Amiral Giuseppe Cavo Dragone de Arktik'in askeri ittifak için "büyük ilgi odağı" olduğunu doğruladı. İttifak, bölgeyi serbest seyrüsefere, madencilik, petrol ve gaz arama gibi ticari fırsatlara açık tutmakta kararlı.
NATO'dan "Soğuk Tepki" tatbikatı
Bu gelişmeler ışığında NATO üyeleri, bölgedeki eğitimlerini sıklaştırdı. ABD, İngiltere ve Fransa; Norveç, Finlandiya ve Grönland'da Arktik koşullarına yönelik tatbikatlarını yoğunlaştırdı. Mart ayında, 4 bini ABD askeri olmak üzere ittifak genelinden yaklaşık 25 bin asker, kuzey Norveç'te düzenlenecek "Cold Response" (Soğuk Tepki) tatbikatına katılarak sert kış koşullarında savaş senaryolarını deneyecek.
İskandinav ülkeleri, ABD'nin dikkatini Rusya tehdidine çekmenin yanı sıra, sağladıkları istihbaratla Washington için ne kadar vazgeçilmez olduklarını da kanıtlıyor. Bölgedeki olası bir çatışmada NATO ve Rusya'nın kontrol için mücadele edeceği iki kritik nokta bulunuyor: Grönland, İzlanda ve İngiltere arasındaki GIUK boşluğu ve Norveç anakarası ile Svalbard arasındaki "Ayı Boşluğu" (Bear Gap).
İstihbarat savaşı ve "Altın Kubbe" projesi
Norveç, Ayı Boşluğu'nu izlemek için P8 keşif uçakları, uydular, uzun menzilli İHA'lar ve denizaltılar kullanıyor. Üst düzey bir İskandinav yetkili, ABD'nin bu istihbarata bağımlı olduğunu belirterek, "Bu iki yönlü bir yol. Rusya'nın sınırın diğer tarafında ne yaptığına dair durumsal farkındalığımız yüksek. ABD de bizim hava sahamızı kullanabiliyor" dedi.
Arktik'teki asıl mücadele, karasal bir işgalden ziyade hava ve su altı tehditlerini izlemek üzerine kurulu. Bir Danimarkalı yetkili, "Grönland'ı işgal etmek imkansızdır. Başkent Nuuk'u alabilirsiniz ama adanın yüzde 95'i kar ve buzla kaplıdır, orayı alamazsınız" diyerek coğrafi zorluklara dikkat çekti.
Bu noktada Trump'ın Grönland ilgisinin arkasında, önerdiği "Altın Kubbe" (Golden Dome) füze savunma sistemi yatıyor. Trump'ın, sensörler ve uydularla ABD'ye yönelecek füzeleri durdurmayı hedefleyen bu sistem için Grönland'ı kritik bir üs olarak gördüğü belirtiliyor. ABD halihazırda adanın kuzeybatısındaki Pituffik uzay üssünde erken uyarı radar sistemlerini işletiyor.
Militarizasyon endişesi ve iklim krizi
Ancak bölgedeki bu askeri hareketlilik herkesi memnun etmiyor. Şimdiye kadar "düşük gerilimli" bölge olarak sınıflandırılan Arktik'in askerileştirilmesinin, iklim değişikliği ve yerli halkların hakları gibi acil sorunları gölgede bırakmasından endişe ediliyor. Bir İskandinav yetkili, "Güvenlik konuları Arktik gündemini domine ediyor. Oysa iklim değişikliği ve altyapı gibi en az onun kadar önemli meseleler unutuluyor" uyarısında bulundu.
Şimdilik, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı nedeniyle Arktik tugaylarının bir kısmını cepheye kaydırdığı ve ağır kayıplar verdiği, bu durumun da kuzeydeki yığınağı yavaşlattığı biliniyor. Ancak eriyen buzulların on yıllar içinde askeri ve ekonomik dengeleri değiştireceği bu bölgede, hem Rusya hem de Çin'in uzun vadeli bir oyun kurduğu aşikar. Norveç Savunma Bakanı Sandvik'in dediği gibi: "Bu, Arktik'te stratejik rekabet üzerine kurulu bir yarış."