Macaristan Başbakanı Viktor Orban ve onun Fidesz partisinin 16 yıllık iktidarı, eski müttefiki Peter Magyar’ın Tisza Partisi tarafından seçimlerde ağır bir yenilgiye uğratılmasının ardından pazar günü ani bir şekilde sona erdi. Magyar, 2024’te çocuk istismarıyla ilgili bir cumhurbaşkanlığı affı skandalının ardından Orban’la yollarını ayırmasının ardından siyasi kariyerinde hızla yükseldi.
Öne çıkanlar
• Skandal, Şubat 2024’te, dönemin Macaristan Cumhurbaşkanı ve Orban’ın yakın müttefiki Katalin Novak’ın bir yıl önce cumhurbaşkanlığı affı verdiği 25 kişinin isimlerinin kamuoyuna açıklanmasıyla patlak verdi.
• Aflar, 2023’te Papa Francis’in ziyareti vesilesiyle verilmişti ve listede, Bicske kasabasındaki bir yurtta kalan çocuklara yönelik cinsel istismarı örtbas etmekten hüküm giymiş bir kişinin de bulunduğu ortaya çıktı.
• Skandal, ülke genelinde protestoları tetikledi ve Novak ile Orban hükümetinde o dönemde adalet bakanı olarak görev yapan ve af belgelerini imzalayan Judit Varga’nın istifasına yol açtı.
• Varga’nın eski eşi olan ve Fidesz partisiyle yakın bağları bulunan Magyar, daha sonra Facebook’ta yaptığı bir paylaşımda partinin liderliğini “kadınların eteklerinin arkasına saklanmakla” suçlayarak iki devlet şirketi ve bir kamu bankasındaki görevlerinden istifa ettiğini duyurdu.
• Bağımsız haber kuruluşu Partizan’a verdiği bir röportajda Magyar, hükümete yönelik eleştirilerini genişleterek, “Ülkenin yarısına birkaç ailenin sahip olduğunu” söyledi.
• Skandal, kendisini geleneksel aile değerlerinin ve çocukların koruyucusu olarak konumlandıran Orban’ın aşırı muhafazakar partisi için büyük bir darbe oldu.
Skandal Tisza Partisi’ni nasıl şekillendirdi?
Tisza Partisi 2020’de kuruldu ve kendisini Fidesz’e karşı Avrupa yanlısı muhafazakar bir alternatif olarak konumlandırdı. Nisan 2024’te, Fidesz ile bağlarını kopardıktan kısa bir süre sonra Magyar, yeni bir muhalefet partisi kurmak yerine Tisza’ya katılacağını açıkladı. Magyar’ın katılmasından birkaç ay sonra Tisza ilk büyük seçim başarılarını elde etti; Avrupa Parlamentosu’ndaki Macaristan’a ait 21 sandalyenin 7’sini kazandı ve oyların yaklaşık yüzde 30’unu aldı. Magyar ve Tisza, sonraki iki yıl boyunca yolsuzlukla mücadele ve diğer iç meseleleri odağına alan siyasi mesajlarıyla anketlerde yükselmeye devam etti. Bu durum, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin gibi yabancı liderlerle ilişkilerini öne çıkaran Orban’la bir tezat oluşturdu. Seçimin son günlerinde Orban, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’i bir kampanya mitinginde kendisine destek vermesi için sahaya çıkardı.
Arka plan
Birçok haber kuruluşunun “seçim depremi” olarak nitelendirdiği sonuçta, Magyar liderliğindeki Tisza Partisi Macaristan genel seçimlerini ezici bir farkla kazandı ve aşırı sağcı, otoriter Orban’ın 16 yıllık iktidarını sona erdirdi. Resmi sonuçlara göre Tisza, Macar parlamentosundaki 199 sandalyenin 138’ini kazandı. Bu da seçmenlerin Magyar’ın partisine üçte iki çoğunluk vererek Orban’ın iktidardayken yaptığı önemli anayasal değişikliklerin bir kısmını geri alma imkanı tanıdığı anlamına geliyor. Magyar, hükümeti kurmakla görevlendirilmesinin ardından, ülkenin sembolik Cumhurbaşkanı Tamás Sulyok da dahil olmak üzere Orban’a sadık isimlerin ve önceki rejimin diğer “kuklalarının” derhal istifa etmesini isteyeceğinin sinyalini şimdiden verdi.
Macaristan'da 16 yıllık Orban iktidarının sonu: Peter Magyar kimdir?