İran’da protestocular, hükümetin internet erişimini kesmesinin ardından Starlink ile internete bağlanabiliyordu. Ancak hükümet Rusya tarafından tedarik edildiği bildirilen askeri sistemleri devreye sokarak Starlink internet erişimini de kapattı. Iran Wire’a göre ülke içinde on binlerce çalışan Starlink ünitesine rağmen kesinti uydu bağlantılarına da ulaştı. Ülkede, Starlink’in yukarı ve aşağı bağlantı trafiğinin yaklaşık yüzde 30’ununkesintiye uğradığı, bunun saatler içinde “yüzde 80’in üzerine” hızla çıktığı bildiriliyor.
Starlink alıcıları, uydulara bağlantıyı bulmak ve etkinleştirmek için GPS kullanıyor. The Times of Israel’e göre geçen haziranda İsrail’le yaptığı 12 günlük savaştan bu yana İran GPS sinyallerini bozuyordu. Bu da kesintilerin yerel düzeyde gerçekleştiği anlamına geliyor ve bazı yüksek profilli bölgelerde neredeyse tamamen kesintiler gerçekleşiyor.
Yerelleştirilmiş Starlink internet engellemesi NetBlocks tarafından doğrulandı. The Times of Israel’e konuşan izleme grubundan Alp Toker, erişimin parazitlenerek engellendiğini, ancak bazı bölgelerde hala kapsama bulunabildiğini doğruladı. Çıkan haberlere göre Starlink hizmetinin İran’da tam olarak nasıl kesintiye uğratıldığı net değil ancak bazı uzmanlar bunun, Starlink terminallerinin uydulardan sinyal alma kabiliyetini bastıran parazitlerin sonucu olabileceğini söylüyor.
“Rusya ile Starlink’in teknolojik yarışı”
Sosyal medyada yer alan çok sayıda paylaşım, son aylarda İran’a ithal edilen Rus askeri teknolojisinin GPS ve diğer taşıyıcıları karıştırmaktan sorumlu olabileceğini de öne sürüyor. Channel 4 News, Rusya’nın faaliyetlerini “Starlink ile teknolojik bir yarış” olarak tanımlıyor ve uydu sinyallerini bozmak için radyo gürültüsü yayan kamyonlar konuşlandırdığığını öne sürüyor. Ancak şu ana kadar hangi teknolojilerin kullanıldığına dair bir doğrulama yok.
Öte yandan Miaan Group’tan Amir Rashidi TechRadar’a, “Son 20 yıldır internet erişimini izliyor ve araştırıyorum ve hayatımda böyle bir şey görmedim” dedi. Starlink veri paketlerindeki ani düşüşün analizi, sahadan gelen uydu bağlantısının ağır şekilde etkilendiğine dair raporları destekliyor.
Kısa süre önce internet kesintileri üzerine kapsamlı bir rapor hazırlayan Simon Migliano Forbes’a, “İran’ın mevcut ülke çapındaki karartması, muhalefeti ezmeyi amaçlayan kaba bir araç” dedi ve bunun rejimin çaresizliğini ortaya koyan ülke için çok ağır bir maliyetle geldiğini de ekledi. NetBlocks’un yaptığı açıklamaya göre İranlılar protesto yaparken ve değişim talep ederken, sivil ölümlerine ilişkin haber yapılmasını ve hesap verebilirliği sınırlıyor; sabit hat interneti, mobil veri ve aramalar devre dışı, diğer iletişim araçları da giderek daha fazla hedef alınıyor. İzleme grubu, İran genelinde bağlantının yüzde 99’a kadar düşürüldüğünü bildirdi.
Migliano, “İranlı yetkililer, muazzam bir iç maliyete rağmen bağlantıyı silah olarak kullanmaya hazır olduklarını kanıtladı. Şimdiden 130 milyon doları aşan kayıplardan söz ediyoruz. 2019’daki kesinti bir göstergeyse, rejim ekonomik istikrarını ikinci plana atarak bu dijital kuşatmayı günlerce sürdürebilir” ifadelerini kullandı.
Trump’tan Musk’a yardım talebi
Washington Post’a göre ABD Başkanı Donald Trump, Starlink CEO’su Elon Musk’tan İran hükümetinin dayattığı internet karartmasını aşmaları için İranlı protestoculara yardım etmesi çağrısında bulundu; bu da Musk’ın uydu şirketi Starlink’in ABD dış politikasında oynadığı ön cephe rolünü vurguluyor. Musk’ın, İran’ın Starlink’i karıştırdığına dair bilgilendirildiği ve “İran’da bağlantıyı yeniden sağlama çabalarına tamamen destek verdiği ve mühendislerine bir çözüm üzerinde çalışmaları için yeşil ışık yaktığı” söyleniyor.
Bloomberg ise Musk’ın, “internet karartması sürerken İran’da ücretsiz Starlink sunma” taleplerini kabul ettiğini yazdı. Görünen o ki, şu anda asıl mesele bağlantının maliyeti değil. Ülkenin daha fazla bölgesinde bant genişliğinin damla damla akan seviyelerden daha normale döndürülmesi sağlanamazsa, bu da bir anlam ifade etmeyecek.
“İran 120 saattir çevrimdışı”
Bu bağlantı yeniden sağlansa bile, İran artık video ve diğer bilgilerin yurtdışına aktarılmasını engellemek için daha işlevsel ve daha az teknik yöntemlere başvuracağını gösteriyor. Wall Street Journal, İran’ın protesto videolarının yayılmasını engellemek için Starlink kullanıcılarını yakaladığını yazdı. Haber göre hafta sonu yetkililer Batı Tahran’da Starlink çanaklarını aramaya ve el koymaya başladı” diyor. Sokaklardan gelen videolar, protestoların boyutu ve İranlı yetkililerin eylemleri hakkında dışarı bilgi ulaştırmanın birkaç yolundan biri.
NetBlocks’tan gelen son bilgilere göre, “İran artık 120 saattir çevrimdışı. Bazı telefon görüşmeleri için bağlantı sağlanabilse de güvenli bir iletişim yolu yok ve halkın büyük bölümü dış dünyadan kopuk durumda. Ulaşabilen görüntüler, sivillere karşı yoğun güç kullanımını gösteriyor.