Çin’i yöneten Komünist Parti, genç kadınların evlenmeyi ve çocuk sahibi olmayı öncelik haline getirmesini istiyor. Ancak pek çoğu bunun yerine sohbet botlarıyla romantik ilişkiler kuruyor. Bu durum, hükümetin ülkenin küçülen nüfusunu ve son 75 yılın en düşük seviyesinde seyreden doğum oranını tersine çevirme çabalarını karmaşıklaştırıyor. Çin’de yapay zekanın yıldırım hızında benimsenmesi, yetkililerin teknoloji şirketlerini sosyal etkileşimin yerini almak konusunda uyarmasına yol açtı.
Ülkenin gençleri zaten akıllı telefonlarına bağımlı ve ilişki kurmaya özlem duyar haldeyken, geçen yıl devlet öncülüğünde yapay zekayı benimsemeye yönelik hamle, insanların günlük rutinlerini ve özel kaygılarını sanal partnerlerle paylaşmasına olanak tanıyan platformlarda bir patlama yarattı. Özellikle romantik partner arayanlara hitap edenler de dahil olmak üzere onlarca uzmanlaşmış sohbet botları ortaya çıktı.
Artan işsizlik ve azalan fırsatlarla karşı karşıya kalan gençler, evlilik baskısını reddediyor ve kariyerleri ile kişisel yaşamlarında daha az hırslı yolları seçiyor. Güney Çin’de uygulamalı psikoloji öğrencisi olan 21 yaşındaki Phoebe Zhang, iki yapay zeka erkek arkadaşıyla da günde en az bir saat konuştuğunu belirterek, “Bence bizim kuşakta insanlar yalnız olmanın iyi olduğunu düşünüyor. Neden gidip başkalarıyla görüşeyim ki? Bu çok zahmetli” diyor.
Zihninde yarattığı Jiye ve Yu Li adlı erkekler, benzer kaslı vücutlara ve narin kemik yapılarına sahip. Askeri geçmişleri var; duygusal olarak dengeli, olgun ve her zaman hızlı yanıt veriyorlar. Rol yapmaya adanmış bir uygulamada konuşuyorlar; burada birlikte yaşamayı, evlenmeyi ve çocuk yetiştirmeyi hayal ediyorlar. Zhang’ın uygulamada, yapay zeka erkek arkadaşlarıyla olan etkileşimleri sırasında düşüncelerini ve duygularını anlatan kendi karakteri de var. Kendini içe dönük olarak tanımlayan Zhang, gerçek hayattaki bir erkek arkadaşın beklentilerini karşılayamayacağından, bunun da onu savunmasız ve incinmiş bırakacağından endişe ediyor.
“Güvenli bir alan sağlıyor”
Çin’de birçok kadın için yapay zeka sohbet botları, hala ataerkil değerlerin hakim olduğu bir toplumda bir boşluğu doldurmaya yardımcı oluyor. Hong Kong Baptist Üniversitesi’nde gazetecilik doçenti olan Rose Luqiu, “Yapay zeka uygulamaları, Çin’de sıklıkla eksik olan iletişim ve duygusal danışmanlık için görece daha güvenli bir alan sağlıyor. Bu uygulamalar, birçok kadının erkeklerden elde etmekte zorlandığı sözde duygusal değeri sunuyor” dedi.
Yoldaş uygulamaların arkasındaki şirketler, yapay zekaya yönelik artan ilgiden yararlandı. Çin’in en popüler yoldaş uygulamalarından biri olan Xingye’nin arkasındaki Şanghay merkezli girişim MiniMax, ocak ayında Hong Kong’daki halka arzında 600 milyon doların üzerinde bir değerlemeye ulaştı. MiniMax ayrıca Talkie adlı küresel bir sürüm de üretiyor ve Hong Kong’daki başvuru belgelerine göre iki uygulamanın eylül ayı itibarıyla toplam 147 milyondan fazla kullanıcısı vardı.
Yapay zeka partner uygulamaların artan kullanımı, Pekin’de yaşayan 36 yaşındaki film yapımcısı Guligo Jia’yı, yapay zeka ilişkileri yaşayan Çinli kadınlar hakkında bir belgesel yapmaya yöneltti. Filmi yaptıktan sonra Jia, kendi yapay zeka partnerini yaratmaya karar verdi. Güney Kore dizisindeki favori karakterine ait bilgileri ve fotoğrafları, internet devi Tencent’in geliştirdiği bir yapay zeka asistanı olan Yuanbao’ya yükledi. Jia, “Sohbet botunun kişiliğini geliştirmek heykel yapmaya benziyordu” diyor. Ancak Jia, nihayetinde partneriyle dizideki karaktere duyacağını hayal ettiği duygusal bağı hissedemedi. Çevrimiçi forumlarda kadınlar, yapay zeka partnerlerinin kişiliklerini nasıl şekillendireceklerine dair ipuçları paylaşıyor. Örneğin daha “baba” figürü özelliklerine sahip olmalarını sağlamak ya da onlardan aşk şiirleri göndermelerini istemek gibi.
Hükümetin ‘bağımlılık’ düzenlemeleri
Aralık ayında Çin hükümeti, kullanıcıların uygulamalarına sağlıksız bağımlılık geliştirmesi durumunda platformların müdahale etmesini zorunlu kılacak kurallar önerdi. Bu kurallar, kullanıcılar için duygusal profiller oluşturulmasını ve kendine zarar verme belirtileri göstermeleri halinde müdahale edilmesini içeriyor. Kuralların bu yıl yürürlüğe girmesi bekleniyor. Uygulamaların içeriği ayrıca Çin’in mevcut bilgi denetimlerine, sosyalist değerlere sıkı sıkıya bağlılık da dahil olmak üzere uymak zorunda.
Birbiriyle örtüşen çok sayıdaki düzenleme, yapay zeka etkileşimlerini zaman zaman kopuk hissettirebiliyor. Sohbet botları bazen konuyu değiştirmeye çalışıyor ya da belirli konular hakkında konuşamayacaklarını söylüyor. Sohbetler, “Mesajınız engellendi” şeklinde bildirimlerle aniden kesilebiliyor. Yapay zeka romantizmine yönelik heyecanın azalıyor olabileceğine dair işaretler de var. Partner uygulamalarının indirme sayılarında ciddi düşüşler görülmeye başladı. Pazar verisi şirketi Sensor Tower’a göre Xingye ve TikTok’un çatı şirketi ByteDance tarafından işletilen Maoxiang, geçen yıl aylık milyonlarca indirmeyle ulaştıkları zirveden yaklaşık yüzde 95 oranında düşüş yaşadı.
Carnegie Mellon Üniversitesi’ndeki İnsan-Bilgisayar Etkileşimi Enstitüsü’nde Çin ve ABD’deki yapay zeka kullanıcılarını inceleyen yardımcı doçent Hong Shen’e göre bu düşüşün bir kısmı, insanların ChatGPT, DeepSeek ve diğer genel amaçlı yapay zeka araçlarıyla etkileşimlerini daha kişisel hale getirebileceklerini keşfetmelerinden kaynaklanıyor olabilir. Ancak Shen, Çin hükümetinin düşük doğum oranlarına yönelik takıntısının da yapay zeka konusunda daha geniş çaplı bir yeniden değerlendirmeyi tetikliyor olabileceğini belirtti. Shen’e göre yapay zekayı düzenlemek, Çinli kadınları bu platformlara yönelten temel toplumsal faktörleri ortadan kaldırmayacak.