Julian Dominguez, yaklaşık kırk yıldır Ceuta’da doktorluk yapıyor. Şehrin tek hastanesinin koruyucu hekimlik bölümünün 65 yaşındaki başkanı, daha iyi bir yaşam arayan insanların Kuzey Afrika’nın kuzey ucundaki İspanyol toprağına geçmeye çalışmasına alışkın. İnsanlar ya Fas’la olan tahkim edilmiş kara sınırını aşmaya çalışıyor ya da çevredeki sularda kısa bir mesafeyi yüzerek geçiyor. Ancak Bloomberg’e konuşan Julian Dominguez, 30 Temmuz’da binlerce kişinin geldiğine dair haberlerin ardından El Tarajal sahiline koştuğunda, karşılaşacağı şeye hazırlıklı olmadığını söyledi. Dominguez, “Sahilde zaman zaman dakikada 60 ila 100 arasında kişinin geldiğini sayıyorduk” ekledi.
70 binden fazla kişi geri gönderildi
Dominguez, İspanya Sivil Muhafızları’nın çalkantılı sulardan 15 cansız bedeni çıkarmasını izledi ve sudan sağ çıkanların bakımına yardımcı oldu. Günün sonunda yaklaşık 80 bin kişi sınırı aşmıştı. Dünya genelinde yayınlanan görüntüler, aşırı sağcı partiler tarafından kullanıldı ve Sosyalist Başbakan Pedro Sanchez’in göç konusundaki politikalarına dair tartışmaları körükledi. Politikacılar uzaktaki şehirlerde birbirlerine sözlü saldırılarda bulunurken, Ceuta hala o günün sonuçlarıyla boğuşuyor. İnsanların çoğu kısa sürede geri gönderildi. Ancak bazıları hala orada. İspanya İçişleri Bakanlığı’nın tahminine göre sayıları yaklaşık 5 bin. Bakanlık bunların arasında gerçek sığınma talebinde bulunanların da olduğunu söylüyor. Yerel yetkililere göre ise sayı 10 bine kadar çıkıyor.
Bunların çoğu, gündüzleri sokaklarda dolaşan ve geceleri açık havada uyuyan genç erkekler. Kadınlar ve çocuklar da var. Madrid, 550 ek polis memuru ve 150 asker daha gönderdi, sınırı güçlendirdi ve Kızıl Haç da dahil olmak üzere hayır kuruluşlarına gıda ve hijyen kitleri için 6,5 milyon euro (7,5 milyon dolar) tahsis etti. Ancak ilk geçici barınma tesislerinin kurulması üç hafta sürdü ve bu tesislerde yalnızca bin 800 yatak bulunuyor. Sanchez’in tatilden dönmesinin ardından konuyla ilgili ilk kabine toplantısına başkanlık etmesi ve hükümetin müdahalesini koordine edecek bir bakan ataması ise ancak 25 Ağustos’ta gerçekleşti.
Önlemler yetersiz mi?
Ceuta’nın muhafazakar yönetimi ve sahada görev yapan çalışanları, yapılanların hem çok az hem de çok geç olduğunu söylüyor. Anakaradaki İspanya’dan Cebelitarık Boğazı ile ayrılan bu küçük, dağlık bölge yalnızca 19 kilometrekarelik bir alanı kaplıyor ancak 83 bin sakini 7 kilometrekareden daha az bir alanda yoğunlaşmış durumda. Ağustos ayının sonunda Bloomberg’e konuşan insanların çoğu böyle bir şeyin bir daha yaşanmaması için daha güçlü sınır kontrolleri istiyor.
Yaşananlar Avrupa Birliği’nin yeni göç kurallarının erken bir sınavı niteliğindeydi. Uzmanlar, daha güçlü bir hızlı müdahale kapasitesi ve gözetim de dahil olmak üzere bir dizi ek önlemin, İspanya’nın fiziksel sınırının kitlesel hareketler karşısında aşılmasını zorlaştıracağını savunuyor. Sınırı geçmeyi başaran herkesin işlemlerinin hızla yapılmasını sağlamak için daha fazlasının yapılması gerektiğini söylüyorlar ancak hiçbir ülkenin sınırlarının tamamen kapalı olduğunu garanti edemeyeceği konusunda da uyarıyorlar.
Georgetown Üniversitesi profesörü ve New York merkezli, partiler üstü Council of Foreign Relations üyesi Charles Kupchan’ın ifadesiyle, “Kapatılması gereken açıklar var mı? Evet. Avrupa’nın muhtemelen daha etkili sınır kontrol sistemlerine ihtiyacı var mı? Evet. Ancak bu kontrollü göç sisteminde geçici bir ihlaldi. Sistemin kriz içinde olduğunu düşündürecek bir olay değildi” ifadelerini kullandı.
Göç dalgasını neyin tetiklediği hala belirsiz. Bunun, İspanya’nın kapılarını açtığı yönündeki insan kaçakçıları ve sosyal medya söylentilerinden mi kaynaklandığı, yoksa Fas’ın Madrid üzerinde siyasi baskı oluşturmak amacıyla sınır kontrollerini gevşetmesinden mi kaynaklandığı bilinmiyor. Ancak olay, Sánchez’in Rabat’la ilişkilerini de yeniden mercek altına soktu ve onun, İspanya’nın Kuzey Afrika’daki sınırlarında güvenliği sağladığı yönündeki uzlaşmacı yaklaşımını savunmasını zayıflattı. Bu yaklaşımın bir parçası da 2022’de Fas’ın Batı Sahra için öne sürdüğü özerklik planını tanıma kararıydı.
“İspanyol hükümeti bizi küçük düşürüyor”
Ceuta’nın başkan yardımcısı ve 25 yıldır şehri yöneten muhafazakar Halk Partisi’nin üyesi Kissy Chandiramani, “Fas 30 Temmuz’da bizi küçük düşürdü ve 30 Temmuz’dan bu yana İspanyol hükümeti de bizi küçük düşürüyor. Bir İspanyol vatandaşı olarak kendimi derinden incinmiş hissediyorum” dedi. İspanyol yetkililere göre o gün toplam 88 kişi boğuldu. Ağustos sonuna gelindiğinde cesetleri o kadar kötü şekilde çürümüştü ki morg artık onları muhafaza edemiyordu. Bunun üzerine cesetler kefenlere sarıldı ve torbalara konuldu.
Ceuta ve İspanya’nın diğer Kuzey Afrika toprağı olan Melilla, modern Fas devletinin 1956’da bağımsızlığını kazanmasından çok önce, yüzyıllardır İspanya’nın toprağı oldu ve Fas bu bölgeler üzerinde egemenlik iddiasında bulunuyor. Bu iki bölge İspanya’ya ve dolayısıyla Avrupa Birliği’ne iki stratejik dayanak noktası sağlıyor. Cebelitarık Boğazı’nın kalbinde yer alan Ceuta, ticaret ve iletişim yollarının yanı sıra yakınından geçen bir doğal gaz boru hattı açısından da hayati bir koridor niteliğinde.
Coğrafya aynı zamanda dinlerin ve kültürlerin iç içe geçtiği bir yapı ortaya çıkardı. Nüfusun yarısı Hristiyan kökenli, yaklaşık yüzde 40’ı ise Müslüman. Yılın farklı dönemlerinde sokaklar, Ramazan veya Kurban Bayramı’nı kutlayan büyük kalabalıklarla ya da en belirgin sembolü Afrika Meryem Ana’sı olan Katolik Kutsal Hafta törenlerine katılan insanlarla doluyor. Ayrıca bir büyük sinagog ve iki Hindu tapınağı da bulunuyor.