İran'ın Yemen'deki Husi müttefikleri, İran'ın ABD ile görüşmeleri kesmesiyle birlikte, Hint Okyanusu'nu Kızıldeniz'e bağlayan kritik su yolu olan Babu'l Mendeb Boğazı'nı hedef alarak ABD ve İsrail ile süren çatışmaya yeniden dahil olabiliceği iddia edildi.
Öne çıkanlar
• İran haber ajansı Tasnim News Agency, İran ile ABD arasındaki ateşkesin İsrail'in Lübnan'da Hizbullah'a karşı yürüttüğü askeri operasyonların devam etmesi halinde sona erebileceğini ve Yemen'deki İran müttefiklerinin İsrail'i "cezalandırmak" amacıyla Babu'l Mendeb Boğazı'nı kapatabileceğini belirtti.
• İran'ın yeni dini lideri olarak anılan Mücteba Hamaney'nin danışmanı Ali Akbar Velayati, nisan ayında X platformunda İngilizce yaptığı bir paylaşımda, ABD karşıtlarının "Babu'l Mendeb'e Hürmüz'e baktıkları gibi baktıklarını" söyledi. Hürmüz Boğazı, savaş başladıktan sonra İran'ın fiilen kapattığı ve ABD'nin nisan ayında abluka uygulamaya başladığı kritik petrol taşıma güzergahı.
• İran, Babu'l Mendeb Boğazı'na kıyısı olan bir ülke değil ancak Yemen bu boğaza kıyısı bulunan ülke ve İran, Yemenli silahlı grup Husilerle yakın ittifak içinde. Husiler, Gazze savaşına tepki olarak 2023 ve 2024 yıllarında Kızıldeniz'de İsrail bağlantılı gemilere karşı onlarca saldırı düzenlemişti. Husiler mart ayının sonlarında İsrail'deki askeri hedeflere füze saldırıları başlattı.
Lübnan'da savaş yeniden alevleniyor
İsrail, savaşın 28 Şubat'ta başlamasının ardından İran'a destek veren Hizbullah ile Lübnan'da çatışmaya başladı. ABD ile barış görüşmeleri başladığından beri İran, daha geniş çaplı savaşı sona erdirmeye yönelik müzakerelerin sürmesi için Lübnan'da ateşkes sağlanmasını ön koşul olarak öne sürdü. ABD Başkanı Donald Trump, nisan ayında İsrail ile Lübnan arasında bir ateşkes ilan edildiğini duyurdu ve bu ateşkes daha sonra uzatıldı. Ancak Associated Press'in haberine göre İsrail hafta sonu Hizbullah'a karşı Lübnan'daki operasyonlarını yeniden başlattı ve kara birliklerini son 26 yılın en ileri noktasına kadar ilerletti.
Pazartesi günü İsrail, Beyrut'un güney banliyölerine hava saldırıları düzenlemeye başladı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Hizbullah'ın kuzey İsrail'e roket saldırıları düzenlemesinin ardından bu eylemlerin meşru müdafaa kapsamında gerçekleştirildiğini savundu.
Buna karşılık İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi, ABD ile İran arasındaki ateşkesin "Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde geçerli bir ateşkes" olduğunu söyledi ve X üzerinden yaptığı açıklamada, herhangi bir ihlalin sonuçlarından ABD ve İsrail'in sorumlu olacağını belirtti.
Suudi Arabistan'ın endişeleri
Wall Street Journal’a göre Trump'ın Hürmüz Boğazı'na yönelik ablukasının başlamasından bir günden kısa bir süre sonra Suudi yetkililer, İran'ın misilleme olarak Suudi Arabistan'ın petrol sevkiyatında kullandığı diğer önemli su yolu olan Babu'l Mendeb'i hedef alabileceğinden endişe duyduğunu belirtti. Bununla birlikte Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın enerji akışının serbestçe devam etmesi için tamamen açık kalmasını istediğini ve yönetimin Körfez müttefikleriyle sık temas halinde olduğunu söyledi. İsmi açıklanmayan Suudi enerji yetkilileri de Wall Street Journal'a, Husilerden Babu'l Mendeb'den geçen Suudi gemilerine saldırmayacaklarına dair güvence aldıklarını belirtti.
Babu'l Mendeb Boğazı neden önemli?
Babu'l Mendeb Boğazı'nın kapanması, petrol ve doğalgaz ihracatçısı ülkelerin bölgeden enerji sevkiyatı yaptığı bir başka kritik geçiş noktasını da kapatarak küresel ticaretteki krizi derinleştirebilir. ABD Enerji Bilgi İdaresi verilerine göre 2024 yılında günde yaklaşık 4,1 milyon varil petrol ürünü bu boğazdan geçti. Karşılaştırma yapmak gerekirse, Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre 2025 yılında Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol taşındı. Babu'l Mendeb Boğazı, petrol ihracatçılarının Asya'ya petrol sevk etmek için kullandıkları alternatif güzergahlardan biri. Denizcilik istihbarat şirketi Kpler'in verilerine dayandırılan ABC News haberine göre yaklaşık 7 milyon varil petrol, bir boru hattı aracılığıyla Kızıldeniz kıyısındaki Suudi şehri Yanbu'ya ulaştırılıyor.
Yanbu'ya ulaşan petrol daha sonra Kızıldeniz ve Babu'l Mendeb Boğazı üzerinden taşınıyor. Trump'ın Hürmüz Boğazı ablukası, Suudi Arabistan'ın söz konusu boru hattındaki pompalama kapasitesini savaş öncesi seviyelere (günde yaklaşık 7 milyon varil) yeniden çıkardığını açıklamasından sadece birkaç gün sonra geldi. Boru hattı daha önce muhtemelen İran kaynaklı füze ve insansız hava aracı saldırılarına maruz kalmıştı.
Arka plan
Husiler şu ana kadar Babu'l Mendeb'deki gemilere saldırmış değil. Bunun yerine İsrail'i füzelerle hedef aldılar. Ancak Politico ve Al Jazeera'ya konuşan analistler, grubun Gazze savaşı sırasında son yıllarda yürüttüğü kampanyaya benzer şekilde boğazdaki gemileri hedef almaya başlayabileceğini öngördü. Mart ayının başlarında İran devletine yakın Tasnim News Agency, İranlı bir askeri kaynağın ABD'nin İran'a ait Kharg Island'ı vurması halinde Babu'l Mendeb ve Kızıldeniz'de "güvensizlik ortamı" oluşacağı yönündeki tehdidini aktardı. Petrol taşımacılığının ötesinde, Babu'l Mendeb Boğazı Süveyş Kanalı’ndan geçtikten sonra Asya'ya uzanan deniz rotasının önemli bir parçası. Associated Press'in aktardığına göre dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 12'si bu boğazdan geçiyor.