ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki ABD-İsrail savaşı sırasında, bahsettiği dokuzuncu çatışmayı açıklamadan, çözdüğünü iddia ettiği savaşların sayısını dokuza çıkararak birden fazla savaşı çözdüğünü defalarca öne sürdü.
Öne çıkanlar
• Trump en son, geçen hafta perşembe günü İsrail ile Lübnan arasında bir ateşkes ilan ettiğini duyurduğu Truth Social paylaşımında dokuz savaşa atıfta bulundu ve bunun çözdüğü 10. savaş olacağını söyledi.
• Trump daha önce çözdüğünü söylediği sekiz savaşa atıfta bulunmuştu: Ermenistan ile Azerbaycan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile Ruanda, İsrail ile İran, Hindistan ile Pakistan, Kamboçya ile Tayland, Mısır ile Etiyopya, Sırbistan ile Kosova ve İsrail ile Hamas. Bu ifadeler ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından da kullanıldı.
• Trump, bu çatışmaları çözdüğü için Nobel Barış Ödülü’nü alması gerektiğini savundu. Ancak iddia ettiği bazı durumlarda resmi anlaşmalar henüz yapılmamıştı, bazılarında çatışmalar sürüyordu ve bazılarında ise sona erdirilecek bir savaş bile yoktu.
• Aralık ayında imzalanan ABD arabuluculuğundaki barış anlaşmasına rağmen, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile Ruanda destekli AFC/M23 isyancıları arasındaki çatışmalar devam ediyor.
• Mısır ile Etiyopya arasındaki Büyük Etiyopya Rönesans Barajı ve bunun Mısır’ın su tedarikine olası etkileri üzerindeki anlaşmazlık askeri güç içermiyordu ve Trump’ın bunu neden çözdüğünü iddia ettiği bilinmiyor. İlk döneminde bu anlaşmazlığı çözmeye çalışmıştı ancak başarısız olmuştu. Ocak ayında ise Mısır’a müzakereleri yeniden başlatmaya hazır olduğunu söyledi.
• Benzer şekilde, Kosova’nın egemenliği üzerindeki Sırbistan ile Kosova arasındaki anlaşmazlık, Kosova’nın 2008’de bağımsızlığını ilan etmesinden bu yana askeri bir çatışmaya dönüşmedi ve Trump ilk döneminde iki taraf arasındaki ekonomik bağları güçlendirmeye yardımcı olsa da toprak anlaşmazlığı hala sürüyor.
• Trump çözdüğünü söylediği dokuzuncu savaşın ne olduğunu belirtmedi ancak bu ayın başlarında İran savaşında varılan iki haftalık ateşkes anlaşmasına atıfta bulunuyor olabilir. Lübnan’daki ateşkesin ise 10. savaş olduğunu söyledi.
• Trump pazartesi günü Truth Social’da İsrail-İran savaşı hakkında yazdığı bir paylaşımda, “Sahte Haberlerin anlaşma yapmam için ‘baskı altında’ olduğumu söylediğini okuyorum. Bu odğru değil! Hiçbir baskı altında değilim ancak bu nispeten hızlı bir şekilde gerçekleşecek!” ifadelerini kullandı ve yıllarca süren diğer ABD savaşlarının uzunluğuna dikkat çekti. Trump ayrıca “İran’ı yenmek için 6 hafta vaat ettim ve aslında askeri açıdan bu bundan çok daha hızlı oldu” dedi.
• ABD Dışişleri Bakanlığı, Trump’ı “Barışın Başkanı” olarak nitelendirerek, İsrail-Hamas savaşında bir barış anlaşmasına varılmasının ardından ekim ayında “sadece sekiz ayda sekiz savaşı sona erdirdiği” için övdü. Bu anlaşma, Trump için önemli bir dış politika başarısı olarak geniş çapta değerlendirildi. Ancak anlaşma hala kırılgan; uzun vadeli çözümün detayları halen şekillendiriliyor ve uygulanması yıllar alacak. Örneğin Hamas, silahlarını bırakmaya direnmiş ve bu durum İsrail’in Hamas’ı zorla silahsızlandırma tehdidinde bulunmasına yol açmıştır.
Trump hangi çatışmaları çözemedi?
Trump, 2024'teki ABD başkanlık kampanyası sırasında Ukrayna’daki savaşı bir günde çözebileceğini defalarca söyledi ancak bunun düşündüğünden daha zor olduğunu daha sonra kabul etti. 2025 yılında savaşta, bir önceki yıla göre daha fazla Ukraynalı hayatını kaybetti ve iki taraf arasındaki görüşmeler neredeyse durma noktasına geldi. Trump ayrıca Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile görüşme ve Kuzey ile Güney Kore arasındaki gerilimi azaltma isteğini dile getirdi, ancak Kuzey Kore Trump’ın nükleer silahlarından vazgeçme taleplerini reddetti.
Arka plan
İsrail ile Lübnan arasındaki anlaşma, İsrail’in Hizbullah kontrolündeki bölge ile İsrail arasında bir tampon bölge oluşturmak amacıyla sınır boyunca güney Lübnan’ı işgal etmeye devam etmesi nedeniyle kırılganlığını koruyor. Çatışmalar uzun süredir devam eden bir husumetten kaynaklansa da, bu yılın başlarında ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonucunda Hizbullah’ın misilleme yapmasıyla tırmandı. İsrail ve ABD bu ayın başlarında İran ile iki haftalık bir ateşkes üzerinde anlaşmış olsa da İsrail ve ABD Lübnan’ın anlaşmaya dahil edilmediğini söyledi. İran bu iddiayı reddetti ve İsrail oradaki saldırılarını sürdürerek ABD, İsrail ve İran arasındaki barış anlaşmasını tehdit etti.