ABD Başkanı Donald Trump ile Ukrayna Lideri Volodimir Zelenski arasında şubat sonunda Beyaz Saray’da gerçekleşen skandal tartışma, ABD’nin bu Doğu Avrupa ülkesinin kritik ve nadir toprak elementlerine erişimini sağlayacak anlaşma imzalama planlarını suya düşürmüştü. Ancak her iki taraf da yumuşadı. Trump, mart sonuna doğru yaptığı konuşmada anlaşmanın yakın bir zamanda imzalanacağını söyledi.
Trump yönetimi nadir toprak elementleri ve kritik madenler tedarik zincirini güvence altına almayı öncelik olarak görüyor. Çünkü bu konuda Çin ile rekabet halinde... Çin elementlerin çıkartılması ve işlenmesinde lider bir ülke. 2024’te küresel üretimin yüzde 69’unu gerçekleştirdi ve işleme kapasitesinin de yüzde 92’sini elinde bulunduruyor.
Ancak anlaşma imzalansa da ABD büyük ihtimalle Ukrayna’nın nadir elementlerinden yakın zamanda faydalanamayacak. Madenleri işletmek için 2 milyar dolar gerektiğini söyleyen Benchmark Minerals Intelligence uzmanı George Ingall, “Bu elementler önümüzdeki 10 veya 15 yıl içinde kâr amaçlı kullanılmayacak. Herhangi bir çıkarım çabası için önceliğin lityumda olması muhtemel” diyor. Ancak Ukrayna’dan lityum tedarikinin başlaması için gerçekçi beklentinin de en az üç veya dört yıl olduğunu vurguluyor.
Peki, olası bir anlaşma ABD’nin bu piyasada Çin hakimiyetiyle rekabet etmesine yardımcı olacak mı? Yakında değil. Çünkü bu nadir elementler dünya çapında “nispeten bol” ancak değerleri rezervlerden değil, piller veya diğer kullanımlarda gereken kimyasal formlarına dönüştürüldüğü rafinasyon sürecinden kaynaklanıyor. Bu da bugün Çin dışında neredeyse yok.
Amerikan yatırım bankası TD Cowen’ın uzmanı David Deckelbaum’a göre Çin, küresel lityum rafinasyon kapasitesinin yüzde 65 - 70’ini kontrol ediyor ve grafit piyasasına da tamamen hakim. Ayrıca Çin’in yüksek arzıyla fiyatları düşürmesi de bu elementlerin işlenerek piyasaya sürülmesini ekonomik olmaktan çıkarıyor.
Ukrayna yaklaşık 15 trilyon dolar değerinde nadir toprak elementi ve maden kaynağına sahip. Avrupa’nın kaynak bakımından en zengin ülkelerinden biri. Kıtanın en büyük lityum, titanyum ve uranyum rezervlerine sahip. ABD hükümeti tarafından kritik olarak kabul edilen 50 element ve madenden 23’üne, 17 nadir elementin tümüne ve dünya kaynaklarının yüzde 5’ine sahip. Küresel titanyum üretiminin yüzde 7’sini gerçekleştiriyor. Savunma sanayinde kritik bir metal olan titanyumu çıkaran, işleyen ve nihai ürün olarak üretimini yapan sayılı ülkelerden biri.
Hangisi nerede kullanılıyor?
Titanyum Uzay ve askeri uygulamalarda kullanılıyor.
Grafit Pil üretimi için olmazsa olmazlardan.
Lityum Lityum iyon pillerin temel bir bileşeni.
Berilyum Savunma ve telekomünikasyon için hayati önem taşıyor.
Nadir Toprak Elementleri Elektronik, yenilenebilir enerji ve savunma endüstrileri.