“Miami’ye gidiyoruz! Bir Lambo’muz olacak!” 16 yaşındaki Londralı üniversite öğrencisi Oliver Szmul’un sesi coşkudan titriyor, heyecanını zar zor dizginleyebiliyordu. Mayıs ayının ortalarıydı ve Oliver Szmul, sadece birkaç hafta önce arkadaşlarıyla birlikte bir ilham patlaması sonucu ortaya çıkardıkları “Jail Cat” adlı kripto para biriminin neredeyse bir gecede 1,9 milyon dolarlık değere ulaşmasını izlemekten kendini alamıyordu. Bir gün sonra üzerinde “3 bin dolarlık bir çeki çiğnedim” yazılı bir tabela tutan, polis kontrol kuyruğundaki bir kedi resminin yer aldığı token’ın değeri, 2,5 milyon doların üzerine çıktı. Ancak bu coşku saman alevi gibi kısa sürdü ve Jail Cat hızla düşüşe geçti. Şu anda değeri yaklaşık 87 bin dolar civarında.
Jail Cat, eğlendirmek, hicvetmek ve spekülasyon için bir araç oluşturmak dışında herhangi bir amaç güdülmeksizin yaratıldı. Bir tür meme coin olan bu token, bir başkasının onun için ödemeye razı olduğu miktar dışında hiçbir gerçek değere sahip değil. Bazen bu miktar çok yüksek olabiliyor. Bir Shiba Inu köpeğinden esinlenerek yaratılan tanınmış bir meme coin olan Dogecoin, 47 milyar dolarlık piyasa değeriyle dünyanın en değerli altıncı kripto para birimi.
Ailesi Polonya’dan İngiltere’ye göç eden Szmul, geleceğinin meme coin yatırımlarında olduğuna karar vermiş durumda. Nisan ayında, Jail Cat’in piyasaya sürülmesinden birkaç hafta önce, yatırım sırlarını açıklamak için kullandığı yeni YouTube kanalı ZoomWealth’te ilk videosunu yayınladı. Szmul, sadece birkaç ay içinde bu absürt blok zinciri tabanlı coinleri oluşturarak ve alıp satarak yaklaşık 100 bin dolar kazandığını iddia ediyor. “Cat Poop Joystick”, “Livemom” ve “Sigma” gibi en başarılı işlemlerinden bazıları ise “sarsılmaz bir öz güvene sahip güçlü erkekler kültürü” çağrısında bulunan Z kuşağı argosuna birer gönderme içeriyor.
Güney Karolina Eyaleti’ne bağlı Charleston’daki evinde Web3 teknolojisine odaklanan Berlin merkezli pazarlama ajansı Hype için çalışan 31 yaşındaki meme coin yatırımcısı Rachael Sacks, “Bu iş, zayıf kalplilere göre değil” diyor. Szmul gibi Sacks da meme coin yatırımlarıyla yakından ilgili. Öyle ki MetaMask ve Phantom cüzdanlarında bulunan yaklaşık 110 bin doları bu işe kanalize etmiş. “Bazı dönemlerde kelimenin tam anlamıyla tüm gün alım satım yapıyorum” diyen Sacks, bir günde 10 bin dolar kaybetmenin kendisi için pek de nadir bir durum olmadığını itiraf ediyor.
Dünyanın öbür ucundaki Dubai’de, “K Crypto” adını kullanan 23 yaşındaki bir YouTube fenomeni, meme coin’lerden 1 milyon doların üzerinde para kazandığını iddia ediyor. Bu onun en doğru hamlesi olabilir mi? “BrianWifHair” ülkenin en büyük kripto para borsası Coinbase’in milyarder CEO’su Brian Armstrong’un meşhur kel kafasını tiye alan bir token. “Bu token’ın değeri, üç veya dört saat içinde 1 milyon dolara ulaştı” diyor Armstrong, “Ama sonra yavaş yavaş değerini kaybetti. Tıpkı kripto para birimlerinde genellikle olduğu gibi.”
Kriptonun en vahşi ve en saçma para kazanma çılgınlığına hoş geldiniz. Eskiden yeni bir kripto para birimi yaratmak için biraz matematik bilgisine ve iyi bir programlama becerisine sahip olmanız gerekirdi. Bugün isteyen herkes, ücretsiz hazır yazılımlardan birini kullanarak sadece birkaç tıklamayla bir meme coin oluşturabilir. Estonya merkezli bir blok zinciri danışmanlık şirketi olan BDC’ye göre her gün 40 bin ila 50 bin arasında yeni meme coin yaratılıyor. 2024 yılında yaratılan yaklaşık 13 milyon adet meme coin’in toplam piyasa değeri yaklaşık 100 milyar dolar. En değerli altı meme coin’in performansını takip eden MarketVector’ün Meme Coin Endeksi, yıl başından bu yana yüzde 215 artış gösterdi. Bu da Bitcoin’in yüzde 100’lük getirisinin iki katından fazla kazanç sağladığı anlamına geliyor.
Meme coin’leri influencer pazarlamanın güçlendirilmiş dijital varlık versiyonu olarak düşünebilirsiniz. Viral olmak, piyasa değerlerinin bir gecede fırlamasına neden olabilir. Örneğin bir yıl önce oluşturulmuş Solana tabanlı bir token olan “Dogwifhat”i ele alalım. Bu token, örgü şapka takan bir köpek resminden ibaret. Ortada bir iş planı ya da teknoloji projesinin detaylı açıklamasını içeren herhangi bir resmi belge de yok. Sadece farklı şapkalar takan bir köpeğin yer aldığı görseller ve müzik videoları içeren düşük bütçeli bir web sitesi var.
Mart ayında Binance’in bu token’ı listeleme kararı fiyatında büyük bir artışa neden oldu. Singapur merkezli bir analiz platformu olan Solscan’e göre,bugün Dogwifhat’in 190 binden fazla ortağı bulunuyor. 3,1 milyar dolarlık piyasa değerine sahip olan bu yatırım aracının günlük işlem hacmi, yaklaşık 3 milyar dolara ulaşıyor.
Meme coin spekülasyonu, risk almaktan imtina edenlere göre değil. BDC’ye göre Bitcoin’den 50 kat daha değişken bir seyir izleyen meme coin’ler, dolandırıcılar için de bir buluşma adresi. Zira projelerin yaklaşık yüzde 40’ı, fiyatların suni olarak yükseltilip ardından hızla düşürüldüğü birer “şişir - boşalt” planı içeriyor. Ek olarak projelerin yüzde 30’u, coin yaratıcılarının parayı alıp ortadan kaybolduğu bir kripto dolandırıcılığıyla sonuçlanıyor.
Bütün bunlar bir yana yasal açıdan düzenleme ve yaptırım da yok denecek kadar az. Diğer yandan yapay zeka robotları da piyasaları manipüle edip düzensiz fiyat dalgalanmaları yaratarak işleri daha da kötüleştiriyor. Fiyatlardaki dengesizliği dert etmiyorsanız bile coin’lerin kısa ömürlülüğü sizi endişelendirebilir. BDC’nin öngörüsüne göre ortalama bir meme coin, yalnızca 78 dakika boyunca değerini koruyabiliyor. K Crypto, “Aslında bunun büyük bir kumarhane olduğunu biliyorum” diyor ve ekliyor: “Bilgisayar bilimleri alanında işe yaramaz bir diploma elde etmek için üç yılımı boşa harcadım. Oysa kodlayıcıların yerini pekala yapay zeka ajanları alabilir.”
Eğer bu gerçeküstü ekonominin arkasında itici bir güç varsa bu, Pump.fun olarak bilinen bir meme coin fabrikasıdır. Pump.fun, ocak ayında piyasaya sürülmesinden bu yana Szmul ve K Crypto gibi gelecek vaat eden kripto milyonerlerinin en az 3 milyon yeni meme coin yaratmasına yardımcı oldu. Hayal edin, yazılımın kullanımı ücretsiz. Tek gereken şey, zekice (ya da değil) bir fikir, dijital bir görüntü ve birkaç tıklama.
Solana blok zinciri üzerine inşa edilen Pump.fun, meme coin işlemlerinin tamamından yüzde 1 “takas ücreti” kazanıyor. Ayrıca token’lardan biri 90 bin dolar piyasa değerine ulaşıp Solana’nın merkezi olmayan en büyük borsası Raydium’a devrolduğunda, ilave olarak 1,5 Solana (yaklaşık 350 dolar) alıyor. Pump.funda her gün 100 milyon doları aşan değerde meme coin alınıp satılıyor. Girişim, Fartcoin, MooDeng ve LOL gibi öne çıkan coin’ler sayesinde şimdiden 180 milyon dolar gelir elde etti. Pump.fun’ın hızla genişleyen işlem hacmi, piyasa değeri 103 milyar dolar olan Solana’nın son 12 ayda yüzde 288 oranında artış göstermesinin en önemli nedeni.
Pump.fun, çevrim içi zenginlik arayışındaki üç girişimci tarafından kuruldu. Bu girişimcilerin daha önceki denemeleri türünün tek örneği dijital varlıklar olan NFT (non-fungible token) dünyasında gerçekleşti. 2022’de bu üç girişimciden ikisi, Pudgy Penguins ve CryptoPunks gibi NFT’ler üzerinde vadeli işlem sözleşmeleri ticaretine istikrarlı olarak devam edebilmek amacıyla “Nftperp” adlı bir platformda çalışıyordu. Ancak NFT piyasası çökünce meme coin’lere yöneldiler. Gerçek isimlerini Forbes ile paylaşmayı reddediyorlar. Ancak güvenilir kaynaklara göre Pump.fun’ın kurucuları Alon Cohen, Dylan Kerler ve Noah Tweedale. Üçü de henüz 20’li yaşlarının başında ve Avrupa’da yaşıyorlar. PitchBook’a göre işe başlamak için Web3 teknolojileri hızlandırıcısı Alliance DAO’dan 350 bin dolar fon temin ettiler. Bu çok başarılı bir hamleydi. Çünkü Pump.fun, neredeyse anında kâra geçti.
Ani bir kararla Shiba Inu ve Pepe gibi büyük meme coin’lerin bağlı olduğu, daha yavaş bir blok zinciri olan Ethereum’un yerine, hızlı ve ucuz olan Solana’yı kullanmaya başladılar. Ancak Solana’nın hızına rağmen sıfırdan yeni bir coin yaratma süreci, ortalama bir kripto meraklısı için oldukça korkutucu olmaya devam etti. Bu nedenle Cohen, 3 binden fazla meme coin yatırımcısına bizzat mesaj göndererek ihtiyaçlarını öğrendi ve bu geri bildirimleri Pump.fun’ı oluşturmak için kullandı.
Cohen, “Neticede saçma bir dijital para gibi bir şeyden 10 kat kazanç elde etme duygusunu herkese yaşatmak istedik. Çünkü yeni bir coin’i piyasaya sürmek çok pahalıydı” diyor.
Geleneksel olarak yeni bir dijital para oluşturmak isteyen herkes coin’in ilk piyasa değerine destek sağlamak için önce bir likidite havuzu (genellikle Ethereum veya Solana’da bin ila 5 bin dolar arasında bir tutar) oluşturmak zorunda kalıyordu.
Bu başlangıç sermayesi, dolandırıcıların sıklıkla saldırdığı bir alandı. “Likiditeyi boşaltma” (Liquidity pull) olarak bilinen dolandırıcılık şeması şu şekilde işliyor: Geliştiriciler, merkeziyetsiz bir borsada yeni bir meme coin listeliyor; bunu Ether gibi tanınmış bir kripto para birimiyle eşleştiriyor; ardından yatırımcıları çekmek için bu coin’i abartılı bir şekilde tanıtıyorlardı. Token’ın değeri zirveye ulaştığında ise Ether’i boşaltarak diğer yatırımcıları değersiz meme coin’lerle baş başa bırakıyorlardı. Buna örneklerden biri, 2021 yılının Güney Koreli Netflix sansasyonu “Squid Game”in etrafında yaratılan abartılı ilgiyi sömürmesi. Squid Game Coin’in yaratıcıları (bu coin, Binance ile ilişkilendirilen BNB coin ile eşleştirilmişti), o yılın kasım ayında yatırımcılardan tam 3,4 milyon dolar çekti. Bu olayın ardından sadece 10 dakika içinde coin’in değeri, 38 dolardan bir sentin üçte birine düşerek adeta yok oldu.
Cohen, “Sağlamak istediğimiz şey bu varlıkları başlangıçta herhangi bir sermaye olmadan alıp satmanın bir yolunu bulmaktı” diyor ve ekliyor: “Üstelik likidite sağlamak zorunda kalmadan aynı ticaret deneyimini yaşayabiliyordunuz.”
Pump.fun, likidite havuzlarını ortadan kaldırdı. Pump.fun üzerindeki işlem fiyatları, bağlanma eğrisi olarak bilinen bir formülle belirleniyor. Temelde arz ve talep prensibine dayanan bu formül, platformda gerçekleşen alım ve satım miktarına göre bir meme token’ın fiyatını dengeliyor. Oluşturulan her yeni token, 5 bin dolarlık değerle piyasaya giriyor. Ancak arkasında bir likidite havuzu olmadığı için bu değer tamamen havada kalıyor. Çünkü bu sözde likiditenin arkasında gerçek para yok. Her şey tamamen bir simülasyondan ibaret.
Yeteri sayıda alıcı devreye girip gerçek dolar değerine sahip Solana şeklinde parayı kullanarak bağlanma eğrisini 90 bin dolarlık bir piyasa değerine taşırsa, yeterli likidite yaratılmış oluyor. Bu da meme token’ın 2 binden fazla kripto para biriminin işlem gördüğü Raydium’a otomatik olarak taşınmasını sağlıyor. Doğrusu bu, “kutsal kaseye” doğru atılan ilk büyük adım. Yani coin’inizi Coinbase gibi son derece seçici olan ana akım bir borsada listelemek... Şu anda Pump.fun üzerinde oluşturulan tüm meme coin’lerin yaklaşık yüzde 1,5’i (günde 340 kadar) Raydium’a geçiş yapıyor.
“İnsanların bunu bilmesine gerek yok” diyor Cohen, Pump.fun’ın bağlanma eğrisi fiyatlandırmasının ayrıntılarına atıfta bulunarak açıklamasına devam ediyor: “Bu, fazlasıyla karmaşık ve saçma. Eğer meme coin alıp satmak istiyorsanız, piyasa değerinin ne anlama geldiğini bile bilmenize gerek yok. Sadece satın almalı ve eğlenmelisiniz.”
Bir meme coin milyoneri olmak için ne gerekir? Teorik olarak sadece akıllıca bir fikir ve bir JPEG yeterli. Ancak gerçek şu ki başarılı sosyal medya yıldızlarında olduğu gibi bir “marka” ve bir takipçi kitlesi oluşturmak yorulmak bilmeyen bir özveri gerektiriyor. Bugüne kadar yaklaşık 20 meme coin yaratan ve günde üç ila dört saatini meme coin ticareti hakkında YouTube videoları hazırlayarak geçiren K Crypto, “Bu neredeyse tam zamanlı bir iş. Lakin Pump.fun’ın oyunu çok daha rekabetçi hale getirdiği bir gerçek” diyor.
Müstehcen bir meme coin’den esinlenilerek yaratılan Goatseus Maximus (GOAT), şaşırtıcı bir şekilde 840 milyon dolara ulaşan piyasa değeriyle başarıyı yakalamış görünüyor. Bu hızlı yükseliş, yapay zeka araştırmacısı Andy Ayrey’nin “Sonsuz Arka Odalar” (Infinite Backrooms) olarak bilinen bir deneye start vermesiyle başladı. Bu deneyde iki antropik yapay zeka ajanı, birbirleriyle sonsuz bir döngüde sohbet ediyordu. Bu süreçte botlar, “goatse” adı verilen eski bir İnternet meme’ine takıntılı hale geldiler.
Daha sonra Ayrey, “Terminal of Truths” adlı bir başka yapay zeka botu yarattı. Bu bot, Sonsuz Arka Odalar’ın “goatse” öğretilerini, X platformunda otomatik olarak paylaşıyordu. Ünlü milyarder Marc Andreessen, Terminal of Truths’un tweet’lerine yorum yapmaya başladı. Bir noktada bot, kontrollü ortamdan çıkıp serbest piyasada işlem görmeye başlamak için Andreessen’den destek istedi. Sonunda Andreessen, 50 bin dolar değerinde Bitcoin bağışladı. Birkaç ay sonra anonim bir kullanıcı, GOAT token’ını Pump.fun üzerinden işleme açtı. Bunu yaparken aynı zamanda Terminal of Truths’u da etiketleyerek büyük bir coşkuyla 179 bin takipçisine bu token’ı tanıttı ve hızla popülerlik kazanmasını sağladı. Bugün, muhtemelen Ayrey tarafından kontrol edilen Truth Terminal’e ait bir cüzdanda 465 milyon dolar değerinde meme coin bulunuyor.
Yapay zeka botları, meme coin’lerin değerini yükselten tek etken değil. Szmul, Sacks ve K Crypto gibi genç ve hayalperest yatırımcılar, 7/24 çalışarak bu piyasanın aktif bir parçası haline geliyorlar. Bu yatırımcılar, riskli stratejilerle çalışan yatırım fonlarının yaptığı gibi önde işlem yapma (frontrunning) girişimlerinden piyasa trendlerini analiz ederek ve fiyatların yükselmeye veya düşmeye devam edeceğini varsayarak alım ya da satım yapmaya dayanan momentum ticareti (momentum trading) gibi yöntemlere kadar geniş bir strateji yelpazesi kullanıyorlar.
Pump.fun gibi platformlarda token’ları sürekli tarayarak yükselme eşiğinde olanları belirliyorlar. Bu stratejilerle meme coin’lerin fiyatlarını hızlı bir şekilde yukarı çekmeye çalışıyor ve yatırımlarını piyasada etkin bir şekilde kullanıyorlar. 26 yaşındaki meme coin yatırımcısı Kel Eleje, “Aradığım şey, bir şeyin viral olmaya başladığını gördüğünüz anlar. Bu fırsatları gördüğünüzde yangına körükle gitmek istiyorsunuz” diyor.
Pump.fun’da likidite kaçışı gibi dolandırıcılık türlerine daha az rastlansa da eski usul şişirip boşaltma yöntemleri hâlâ yaygın şekilde gerçekleşiyor. Bu yöntemde yaratıcılar ve diğer yatırımcılar, düşük fiyatlardan satın aldıkları meme coin’leri hızla yükselen fiyatlarda satarak piyasadan çekiliyorlar. Kripto piyasası kurucusu GSR’de araştırma analisti olan Toe Bautista şunları söylüyor: Coin yaratıcıları, genellikle arzın büyük ve şeffaf olmayan bir kısmını kontrol ediyor. Influencerlar ise coin’leri tanıtmak için ücret alıyor.
Eğer borç altında eziliyorsanız, işiniz yapay zeka tehdidi̇ altındaysa, iklim değişikliği̇ yüzünden kendinizi umutsuz hissediyorsanız ve bir ev sahibi̇ olma hayali̇ size ulaşılmaz görünüyorsa, neden bütün paranızı meme coin’lere yatırmayasınız ki?
Yatırımcıların endişelenmediği tek bir şey var: Düzenleyiciler. New York merkezli hukuk firması Cea Legal’ın ortağı Michele Cea, “Meme coin’ler, genellikle menkul kıymetler olarak nitelendirilmiyor. Çünkü geleceğe dair herhangi bir kâr garantisi sunmazlar” diyor. “Bunların değeri, geliştiricilerin veya destekçilerin finansal getiri vaatlerinden ziyade spekülatif işlemlerden ve kamuoyu algısından etkileniyor.” Elbette bu durum, meme coin yaratıcılarına ya da yatırımcılarına alıcıları dolandırıcılık ya da yanlış beyandan koruyan genel yasal ilkelerden muafiyet sağlamıyor.
Ancak Başkan Donald Trump’ın kripto dostu, düzenleme karşıtı eğilimleri göz önüne alındığında hükümetin bu konudaki incelemeleri sıkılaştırması pek olası görünmüyor. Meme coin çılgınlığını, 1600’lü yıllarda Hollanda’daki lale soğanı çılgınlığının 21'nci yüzyıl versiyonu olarak görmek mümkün. Ancak gençlerin büyük bir kısmının bu absürt ve geçici dijital varlıkları ciddiye alması rahatsız edici bir gerçeği de ortaya koyuyor.
“Meme Coin Peygamberi” olarak da tanınan Murad Mahmudov, eylül ayında Singapur’da düzenlenen TOKEN2049’da (kripto dünyasının Davos’u) şöyle konuştu: “İnsanlar, nihayet token’ın gerçek bir ürün olduğunu fark etmeye başladı. Kripto endüstrisi, tıpkı yazılım endüstrisi gibi görünen bir token üretim endüstrisidir. Bunlar, aslında hiçbir zaman teknolojiyle ilgili değildi. Hep token’ların kendisiyle ilgiliydi.”
Princeton Üniversitesi mezunu, Azerbaycan doğumlu Mahmudov, kripto dünyasına tam zamanlı olarak geçiş yapmadan önce Goldman Sachs’ta bir süre çalıştığını söylüyor. Bu dosya özelinde kendisine defalarca kez yapılan röportaj taleplerine yanıt vermedi. Ancak TOKEN2049’da gerçekleştirdiği “Meme Coin Süper Döngüsü” başlıklı konuşmanın YouTube kaydı, eylül ayında yayımlandığından bu yana 172 bin kez izlendi.
Mahmudov’a göre nakit akışı yaratmayan veya bir değer deposu olarak hizmet etmeyen varlıklar, -belki Bitcoin hariç tüm kripto paralar- zaten başından beri meme coin’lerdi. Ona göre meme coin’ler, gençler arasında hızla yayılan finansal nihilizmin bir göstergesi. Bu nesil, refaha giden geleneksel yolların giderek daha erişilmez göründüğü bir dünyayla karşı karşıya. Eğer öğrenci kredisi borcu altında eziliyorsanız, işiniz yapay zeka tehdidi altındaysa, iklim değişikliği yüzünden kendinizi umutsuz hissediyorsanız ve ev sahibi olma hayali size ulaşılmaz görünüyorsa neden bütün paranızı meme coin’lere yatırmayasınız ki?
Meme coin tüccarı Rachael Sacks, “Sistem gerçekten çok kötü durumda. Para kazanmanın tek yolu, meme coin’lerle ticaret yapmak” diyor. “Ben hisse senetlerini iyi seçerim ancak büyük getiriler elde etmek istiyorsam yapmam gereken coin ticareti. Bunun bana sağladığı kazanç her şeyden fazla, belki günlük işimden bile.”
Hayal kırıklığına uğramış potansiyel yatırımcılara adanmış, S&P 500’ü taklit eden bir meme coin bile var. Adı, SPX6900. İşte manifestosundan bir alıntı: “Bir ev almanın yüz binlerce dolarlık ipotek altına girmek anlamına geldiği bir dünyaya doğdunuz. Her maaşından kesilmesine rağmen sosyal güvenliğin daha çok bir efsane olduğu bir dünyada. SPX6900, yeni bir başlangıç. S&P 500’ün 6400 fazlası. Bu, insanlar için tasarlanmış bir hisse senedi pazarı. SPX6900, yarınların ormanının tohumlarını yeşertiyor.” Şu anda 79 sentten işlem gören SPX6900’ün piyasa değeri, 739 milyon dolar. SPX6900 son 12 ayda yüzde 5 bin 811 artış göstermişken S&P 500 yüzde 37 oranında yükseldi.