Chainalysis ve Coinmarketcap’ın 2024 Nisan verilerine göre Türkiye kripto işlem hacminde yıllık 140 milyar dolarlık büyüklüğe sahip. Yediden yetmişe kriptoya ilgi duymayan yok gibi. “Türkiye’de 18 - 50 yaş arasındaki kitlenin yüzde 20’si en az bir kez kripto işlemi yaptı. Adetsel olarak çok net olmamakla birlikte yaklaşık 10 milyon kullanıcı sayısına ulaşarak dünyada beşinci sırada yer aldık” diyor Garanti Kripto Genel Müdürü Onur Güven. Kripto yatırım iştahının büyüklüğü ardı ardına kripto işlem platfomları açılmasını sağladı.
En büyük değişim, artık bankaların da bu alanda iştahlı olması. Bu konuda ilk adım Garanti BBVA’dan gelmiş ve banka Temmuz 2023’te Garanti Kripto’yu kurmuştu. Şirket, Türkiye’de banka sahipliğinde kurulan ilk kripto işlem platformu oldu. İlk altı ay müşterilerine sadece saklama hizmeti sunan Garanti Kripto, 2024 Ocak ayında test amaçlı başlattığı alım satımı haziran ayı itibarıyla tüm müşterilerine açtı. 70 bin müşteri sayısına ulaştıklarını açıklayan Onur Güven, “muhafazakar” davrandıklarını ve sadece 13 coin’de saklama hizmeti, yedi coin’de (Bitcoin, Ethereum, Ripple, Solana, USD Coin, Avalanche, AAVE) ise alım satım işlemi yaptıklarını söylüyor. Güven, stratejik olarak önce saklama hizmeti verip ardından alım satım imkanı sunduklarını söyleyerek “saklama hizmeti sunduğumuz coin’lerin çoğu yıl içinde alım satıma açılacak” diyor. “Ancak biz hiçbir zaman binli rakamlara ulaşmayacağız. Hep en büyük coin’leri listeleyeceğiz” diyerek muhafazakar olmaya devam edeceklerini de vurguluyor. Garanti BBVA’nın Türkiye’deki öncü adımı, ana hissedarı İspanyol bankacılık devi BBVA’nın stratejisiyle de örtüşüyor. Kripto alanında büyüme kararlılığıyla tanınan BBVA, geçen ay ülkesinin menkul kıymetler düzenleyicisinden Bitcoin ve Ethereum ticareti hizmeti sunma onayı aldı ve ülkesinde de bu izni alan ilk banka oldu.
Yeni bankalar geliyor
Türkiye’de Garanti BBVA’yı başka bankalar da takip etti. Akbank 2024 yılının son günlerinde kripto para platformu Stablex’i satın alarak sektöre adımı attı. İş Bankası İş Dijital Varlık Teknolojileri AŞ’yi kurarak SPK’ya saklama hizmeti sunmak için başvuruda bulundu. Yapı Kredi Bankası da kripto saklama hizmeti için SPK’ya başvuran bankalardan. Bu arada Misyon Banka ve Bank Pozitif de (ki mart ayı ortasında yönetimi TMSF tarafından devralındı) İsviçre’nin saklama teknolojilerinde pazar lideri Taurus ile anlaşma yaparak bu alana ilk adımlarını attı.
SPK son noktayı koydu
Bankaların ilgisinin artmasında kripto piyasasındaki regülasyonlar etkili oldu. Bu konuda ilk adımı 2021 yılında Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) attı ve kurum kripto işlemlerini kayıt altına aldı. Tüm işlemlerin bankacılık sektörü üzerinden geçirilmesi zorunluluğunu getirerek kara para aklanmasına karşı önlem alındı. Ardından T.C. Merkez Bankası (TCMB) kripto varlık sağlayıcı yönetmeliği çıkardı. Temmuz 2024’te de SPK “Kripto Kanunu”nu yayınlayarak genel çerçeveyi çizdi. Onur Güven, bu önemli düzenlemeler sayesinde dünyada olduğu gibi Türkiye’de de kriptonun sınırlarının çizildiğini söyleyerek şöyle devam ediyor: “Biz grup olarak daha önce de girebilirdik. Ama önemli olan buranın regüle olması ve sınırlarının çizilmesi. Bu tabii bizim gibi bir grup için olmazsa olmaz.”
Güvenlik önemli
Kripto varlıklar söz konusu olduğunda ilk akla gelen endişelerden biri (bir anda fiyatların düşmesinden sonra) güvenlik. En son 21 Şubat’ta dünyanın en büyük kripto borsalarından olan Bybit’in 1,4 milyar dolar tutarındaki varlıklarının hacklenmesi bu endişelerin ne kadar yerinde olduğunu bir kez daha hatırlattı.
Garanti Kripto’nun kuruluşundan sonraki ilk altı ay Garanti BBVA müşterilerinin yurt içi ve yurt dışındaki kripto varlıklarına sadece saklama hizmeti sunması da bu yüzden. Güven, “Garanti BBVA’nın sadece kripto için değil altın, hisse senedi, döviz gibi tüm bankacılık ürünleri için çok ciddi bir siber güvenlik ekibi ve altyapı teknolojisi var” diyor.
SPK da çıkardığı kanunda saklama ve alım satım platformunu iki ayrı lisans olarak tanımlıyor. Buna göre bugüne kadar tek çatı altında hem saklama hem de alım satım hizmeti veren şirketler, artık iki ayrı firma kurup bu hizmetleri ayrı çatılar altında verebilecek. Henüz SPK’nın yeni düzenlemesine ilişkin verdiği süre dolmadığı için tüm kurumlar şu anda geçici lisanslarıyla müşterilerine iki hizmeti de birlikte verebiliyor. Güven, “Ancak SPK yasada açıkça hem müşteriye alım satım yapıp hem de saklama hizmeti verilmesini istemediğini gösteriyor. Dolayısıyla biz onu şimdiden yapıyoruz.” diyor.
Geçen yıl Kripto Kanunu’yla bu alanda genel çerçeveyi çizen SPK, mart ayında merakla beklenen ikincil düzenlemesini de yaptı. Bugüne kadar kripto platformu kurmak için başvuranlara geçici lisans veren SPK, yeni tebliğ ile kripto işlem platformlarına 30 Haziran’a kadar şartları sağladıklarına dair bildirimde bulunma zorunluluğu getirdi. Bu bildirimi yapanlar, 30 Eylül’e kadar bağımsız denetim raporları ile uygunluklarını kanıtlayacaklar. SPK da bu sürenin sonunda platformlara geçici lisanların yerine kalıcı lisanslarını verecek. Yeni tebliğe göre alım satım platformları için asgari sermaye şartı 150 milyon TL, saklama kuruluşları içinse 500 milyon TL. Bu hizmetleri vermek isteyenler söz konusu tutarları nakden ödemek zorunda. Tebliğ’de en dikkat çeken konu şartların haziran ayına kadar yerine getirilmesinin istenmesi oldu. Tanınan süre piyasadaki beklentilerden çok daha kısa oldu.
Bazı platformlar piyasada çekilecek
Yasal düzenlemenin netleşmesiyle birlikte (sermaye şartı ve süre) kripto dünyasında “konsolidasyonlar yaşanacak” beklentisi de arttı. Paribu Hukuk Direktörü Av. Mehmet Türkarslan da bu görüşte. Yasa sayesinde güvenlik standartlarının yükseleceği ve müşteri varlıklarının kanun seviyesinde korunacağını hatırlatan Türkarslan, “Ayrıca düzenlemelere uyum sağlayamayan platformların piyasadan çekilmesi, kullanıcıların regüle edilmiş ve denetlenen platformlarda işlem yapmasını teşvik edecek. Türkiye’nin bu düzenlemelerle bölgesel bir kripto varlık merkezi ve diğer ülkelere yol gösterici olma potansiyeline sahip olduğunu düşünüyorum” diyor.
Güven de düzenlemelerin hayata geçmesiyle Türkiye’de kripto yatırımına ilginin daha da artacağını ve ana yatırım araçlarından birine dönüşebileceği görüşünde. Kripto paraların altına çok benzediğini ve önümüzdeki dönem altına rakip olabileceğini de ifade eden Güven’e göre bitcoin “dijital altın” olmaya hazırlanıyor. Ancak yatırımcıların daha olgun kripto varlıklara yönelmeleri gerektiğinin altını çiziyor. Altcoin’lerde macera aramak kârdan çok hüsran getirebilir.