Ocak 2023… “Dışarda kar yağıyor. Şirkete geldim, girişte biri pusette biri annesinin kucağında iki çocuklu bir aile duruyor. Girişteki asistanlarla konuşuyorlar. Ekip arkadaşlarıma sorun mu var diye sordum. Bu aile halka arzlara katılmak için kar - kış dinlemeden Yalova’dan hesap açmak için otobüsle gelmişler. Ekiptekilere otogara nasıl gideceklerini soruyorlarmış. Firma aracıyla otogara bırakın dedim.” Bu sözler İnfo Yatırım Genel Müdürü Tarkan Akgül’e ait…
Halka arz furyasının yaşandığı 2022, 2023 hatta 2024 ilk yarısında hayatında hiç hisse senedine yatırım yapmamış milyonlarca insanın hikayesinden sadece bir örnek… Halka arzlardan daha çok hisse senedi alabilmek adına kendisine hesap açmanın dışında, iki yaşındaki çocuğuna, karısına, annesine, ablasına hesap açan sadece bu aile değil…
Yaklaşık 2,5 yıllık bu süreçte halka arzların hemen ardından hisse fiyatlarının beş kat, 10 kat hatta 35 kat fiyat artışları yatırımcı sayısını da tarihinin en yüksek seviyesi olan 8,5 milyona çıkartmıştı. 2024 yıl ortasından itibaren İstanbul Borsası’nın kan kaybetmesi gecikmeli olarak halka arzları da etkiledi. Küçük yatırımcıların ilgisi giderek düştü, halka arz ve arza katılan yatırımcı sayısı 100 binli rakamlara kadar geriledi.
2025 hızlı başladı
2025 yılı ise halka arzlar açısından sürpriz biçimde çok hızlı başladı. Özellikle ocak ayı ortasından şubat ortasına kadar geçen yaklaşık bir aylık süreçte toplam 12 yeni şirket halka açıldı. SPK kapısında bekleyen şirket sayısı 100’ü aştı. Şirketlerin açıkladığı izahnamelere dayanarak hazırladığımız listeye (ismi açıklanmasına karşın izahnamesi olmayan firmalara yer verilmemiştir) göre şu anda 100 firma halka arz için SPK’ya başvurdu. Başvuru için ön hazırlıklarını sürdüren onlarca firma da sıranın kendilerine gelmesini bekliyor. Durum böyle olunca neredeyse her hafta bir hatta birden fazla halka arz gerçekleşiyor, borsadaki yatırımcı sayısı ise azalıyor. Son açıklanan verilere göre özellikle tasarruf tutarı 20 bin TL’nin altında bulunan en küçük yatırımcı sayısında önemli düşüş yaşandı. 2024 Mayıs ayına göre bu kesime ait hesap sayısı 1,5 milyon azalarak 4 milyon 171 bin kişiye geriledi. Borsadaki toplam yatırımcı sayısı ise 6 milyon 801 bine indi.
Yatırımcı sayısının azaldığı, İstanbul Borsası’nın inişli çıkışlı bir dönem geçirdiği bu günlerde halka arzların tüm hızıyla sürmesi kafalarda soru işareti yaratıyor. Sektör temsilcileri, yerli ve yabancı yatırımcı alımlarının azaldığı bu günlerde art arda yapılan halka arzlar “acaba borsayı yoruyor mu?” sorusunu tartışıyor.
200 milyarlık arz bekliyor
Son dönemde yapılan halka arzların tamamına yakını 1 milyar ve üzeri büyüklüğe sahip. Bu bazı arzlarda çok daha yüksek. Örneğin bu senenin en büyük halka arzlarından Balsu Gıda’da arz büyüklüğü 4,8 milyar TL seviyesinde. Bugün SPK kapısındaki yaklaşık 100 şirketin tamamının onay alması durumunda 2025 yılı içinde sadece bu şirketlerin toplam arz büyüklüğünün 200 milyar TL civarında olması bekleniyor. Bu listeye yeni katılacak onlarca firma ile rakamın yükselmesi kuvvetle muhtemel... Bu durum sektör temsilcilerini kaygılandırıyor. Halka arzlarda aktif rol üstlenen ve elinde şimdiden üçü onay almış toplam 21 şirkete ait halka arz dosyası bulunan Tera Menkul Değerler’in Kurumsal Finansman Genel Müdür Yardımcısı Ethem Umut Beytorun, “Endeks gitmiyor, piyasaya yeni yatırımcı gelmiyor. Daha kontrollü halka arz olmasını temenni ediyoruz. Çünkü halka arz piyasasının yorulmuş olduğu ve soluklanmaya ihtiyacı olduğunu düşünüyoruz” diyor.
Halka arzlara katılan firmalara ilişkin gelişmeler de bir başka dikkat çekici konu... Halka arz için SPK’ya başvuruda bulunan Pakun’un ocak ayında konkordato ilan etmesi, Dünya Varlık Yönetim’in yeterli talep gelmemesi yüzünden şubat ayındaki halka arzını ertelemesi, borsada işlem gören Yeşil GYO’nun konkordato talebinde bulunması çok dillendirilmese de piyasada rahatsızlık yaratıyor. İnfo Yatırım Dijital Pazarlama Direktörü Barbaros Kınay, SPK’nın halka arz için başvuran şirketlere ait bilançoları sıkı denetime tabii tuttuğunu hatırlatıp, “Pakun SPK’dan büyük olasılıkla onay alamayacaktı zaten” görüşünü savunuyor… Dünya Varlık Yönetim’in ise güçlü bilançosuna rağmen kendisinden önce halka açılan Akfen İnşaat’ın, üst üste taban yapması ve halka arzda katılımcı sayısının zayıflığı yüzünden bu kararı aldığı belirtiliyor.
Halka arza bilanço molası
Kısa vadede ise halka arzlar bir süre mola verecek. Bu teknik bir konu… Ocak ve şubat ayındaki halka arz izinlerini firmaların dokuz aylık bilançoları üzerinden veren SPK, sürenin 15 Şubat’ta dolması yüzünden firmaların yıl sonu bilançolarını bekleyecek. Bu yüzden Kurul yaklaşık mart ortasına kadar yeni halka arz izni vermeyecek.
Bu tarihten sonra halka arz sayısında azalma ihtimali kuvvetli görünüyor. Ocak ve şubat ayındaki yoğun halka arzların en temel nedenlerinden biri ise kuşkusuz SPK’da kurul üye atamalarının gecikmesi. Bu nedenle bir süre toplanamayan ve karar alamayan SPK geçen aylarda biriken halka arz başvurularını onaylamak durumunda kaldı. Bu da yaklaşık bir aylık süreçte 10’u aşkın şirketin halka arzına neden oldu.
Şirket sayısı az
Yoğun halka arzlar yeni yatırımcı gelmeyen ve sıkışan İstanbul Borsası’ndan “para çıkışına neden oluyor” eleştirilerine rağmen bir kesim de aynı zamanda borsadaki şirket sayısının artması gerektiğini söylüyor. Bugün İstanbul Borsası’na kote olan şirket sayısı 697. Dünyanın en büyük 10 borsasında ise ortalama şirket sayısı 2 bin 500 civarında. Bu veri bile İstanbul Borsası’nın daha gidecek çok yolu olduğunu gösteriyor. Burada sektörel dağılım da önemli. Dünya ile karşılaştırdığımızda İstanbul Borsası’nda teknoloji şirketi sayısının az olduğunu söyleyen Tera Yatırım Genel Müdürü Emir Münir Sarpyener, “Oysaki teknoloji, uluslararası piyasalarda ana gündem. Bunun dışında savunma sanayi, fintek, oyun sektörü, IoT, büyük veri merkezi ve siber güvenlik şirketlerinin halka arzlarda daha fazla yer bulmasını bekliyorum” diyor. Sarpyener, bu sektörlerdeki şirketlerin, yabancıların Türkiye’ye olan ilgisini artıracağını düşünüyor.
Son aylarda genelde bireysel yatırımcıların küçük şirketlerin halka arzına katıldığı gözleniyor. Balsu Gıda, Destek Faktoring, Kalyon Güneş Teknolojileri gibi büyük halka arzlarda ise kurumsal yerli yatırımcılar ve çok yoğun olmasa da yabancı yatırımcı katılımı oluyor. Ancak Türkiye ölçeğinde büyük olarak değerlendirilen halka arzlar birçok yabancı fon için yeterli büyüklükte değil. Yabancı fonlarda 250 milyon dolar, 150 milyon dolar gibi asgari büyüklük şartı bulunduğunu hatırlatan sektör temsilcilerine göre yabancı fonların Türkiye’ye ilgisi var ancak büyüklük kriterleri nedeniyle çoğu halka arza katılamıyor.
Umut haziran ayında
Sektör temsilcileri yoğun halka arzlar nedeniyle tedirginliklerini ifade etse de yılın kalan aylarında da arzlar devam edecek görünüyor. Genel olarak ortak temenni “daha kontrollü” olması yönünde. Buna karşın 2024 yılında başlayan enflasyondaki düşüşe bağlı faizlerin de aşağı ineceği hesapları yapanlara göre, bunun pozitif etkisini borsa haziran ayından itibaren hissedecek. Merkez Bankası’nın aralık ve ocak ayındaki faiz indirimlerine karşın hâlâ borsanın en büyük rakibi yüksek reel faiz olarak gösteriliyor. Yıl boyunca reel faiz korunsa bile yılın ikinci yarısından sonra yapılan doğru fiyattan, doğru şirket halka arzlarına küçük yatırımcı, yerli kurumsal yatırımcının yanında yabancı fonlardan da katılım bekleniyor… Ancak hemen belirtelim; geçtiğimiz dönem yapılan ve kısa sürede 10, hatta 30 tavan yapan halka arzlar şimdilik “zor” görünüyor…
İnfo Yatırım Genel Müdürü Hüseyin Tarkan Akgül
“Hisse fiyatlarının tavan tavan gitmesi normal değildi”
• Yaklaşık mart ortasına kadar yeni halka arzların gelmesini beklemiyorum. Bu tamamen teknik bir durum. Şirketlerin dokuz aylık bilanço süreçleri tamamlandı. SPK halka arz onayları için şirketlerin yıl sonu bilançolarının gelmesini bekleyecektir.
• Son iki buçuk yılda halka arz olan şirketlerin hisse performanslarının çok yüksek olması yatırımcı tarafında beklentileri çok yukarı taşıdı. Biz burada halka açıldıktan sonra 30’un üzerinde tavan tavan yapan hisse senetleri gördük. Aslında o rakamlar doğru değildi. Geçen haftalarda yaşandığı gibi halka arzdan sonra satış fırsatı vermeden hisse fiyatlarının art arda taban olması da doğru değil. Yatırımcıların halka arzdan sonra fiyatın tavan değil normal seyrinde devam edeceğini artık deneyimlediklerini düşünüyorum.
• Bu likidite ortamında bu piyasa şartlarında ve bu yatırımcı ilgisinde tabii ki küçük ve orta ölçekli halka arzlar daha çok tercih ediliyor. Zaten son halka arzlara baktığımızda yabancıların çok teveccüh etmediğini görüyoruz.
• Her şey yolunda gider bu süreçte bir yol kazası yaşamazsak yılın ikinci yarısı borsa daha hareketli olacaktır. Ancak bunun yabancı girişi ile olacağını düşünmüyorum. Yabancı yatırımcılarla konuşuyoruz. Hala bekleme aşamasındalar yine de cılız alışlar görüyoruz. Diğer gelişmekte olan ülkelere baktığımızda oradan da bir çıkış hareketi olduğunu gözlemliyoruz. Bizim de bundan etkilenmeme ihtimalimiz yok.
• Geçtiğimiz yıllarda biz şirketlere gidip halka arzı anlatırdık. Son iki - üç yıllık süreçte ise halka arz taleplerinin neredeyse yüzde 90’ı bizzat şirketlerden geldi. O kadar yoğun talep vardı ki biz şirketlere gidip halka arz pazarlaması yapamadık.
• Yeni halka arz başvuruları devamı gelecek gibi görünüyor. Ancak piyasadaki volatilite, likiditeye baktığımızda halka arz konusunda bu dönemde biraz daha az sayıda ve daha temkinli gitmekte fayda var diye düşünüyorum.
Tera Yatırım Genel Müdürü Emir Münir Sarpyener
“Yabancı fonlar için büyük halka arz şart”
• Türkiye’yi gelişmiş ülke borsalarıyla karşılaştırdığımızda halka açıklık oranının düşük olduğunu görüyoruz. Bu nedenle halka arzlar konusunda gidecek yolumuz olduğunu düşünüyorum. Diğer taraftan son dönemde halka arzların yoğun biçimde yapılması hem katılımcıları hem piyasayı hem de aracı kurumları yordu. Bence halka arzlar devam etmeli ancak daha kontrollü olmalı. Piyasa bu kadar halka arzı kaldıracak güçte değil.
• 2025 yılında şirketlerin halka arz talepleri devam edecek gibi görünüyor. Kurum olarak bundan sonra gerçekten inandığımız ve kurum veya grup olarak bizim de yatırım yapabileceğimiz firmaların halka arzını kabul etme ilke kararı aldık. Artık hem yatırımcılar hem aracı kurumlar daha seçici davranacaktır.
• Dünyaya baktığımızda bizim halka arzlarımız özellikle yabancılar açısından ölçek olarak küçük. Bazı cazip halka arzlara katılmak istiyorlar ancak örneğin halka arz büyüklüğünün 250 milyon dolar veya 150 milyon doların altında olmaması gerekiyor. Sırf bu şartı sağlamadığı için bazı halka arzlara katılamıyorlar.
• Büyük şirket halka arzlarında öncelikle fiyatlamanın doğru yapılması lazım. Geçen yıllarda bazı şirketler olması gerekenden daha yüksek fiyattan halka arz edildiler. Biz bunu sağlarsak büyük halka arzlara yabancı yatırımcı katılımı görebiliriz.
• 1990’lar, 2000’lerde halka arzlarda arzın fiyatını bugünün aksine yabancı yatırımcıdan gelen talep belirlerdi. Belki ilerde yeniden o eski yapıya geri dönmek daha doğru olabilir. Halka arzlarda fiyat seviyesinin gelen taleple beraber oluşması daha iyi sonuç verebilir.
• Enflasyon ve faiz düşüşü ile yabancı ilgisi artacaktır. Orta ve uzun vadeli yatırımcılar tarafında ilgi görüyoruz ama bu ilgi işleme dönüşmüyor. Fakat insanların burada bahsetmediği bir şey var; borsamızın büyüklüğüne göre çok yüksek miktarda robotlarla işlem yapan yabancı hedge fonlar var. Bence ülkenin ve piyasanın dinamiklerinden bağımsız olarak yapılan bu işlemler özellikle orta ve uzun vadeli yabancı fonların katılımını engelleyecek bir faktör.
