Türkiye’de yılda 5 milyon adet ikinci el cep telefonu yenilenerek tekrar tüketiciye satılıyor ve bu da 3,2 milyar dolarlık bir pasta oluşturuyor. Büyük oranda küçük esnaf üzerinden dönen yenilenmiş cep telefonu piyasasında lisanslı oyuncuların payı şimdilik yüzde 10 civarında. Pazarın en büyük iki girişimcisi EasyCep’in kurucusu Mehmet Akif Özdemir ile en yakın rakibi (ve Koç Üniversitesi’nden arkadaşı) Getmobil’in kurucusu Mehmet Uygun.
İş modelleri farklı olsa da girişimcilik hikayeleri benziyor. Özdemir, 2018’de arkadaşının cep telefonu bozulup da sevgilisine mesaj atamayınca tesadüfen keşfettiği ikinci el yenilenmiş cep telefonu pazarında EasyCep markasıyla yılda 200 bin adet yenileme yapıyor. Yatırımcıları arasında Fibabanka, Turkcell, Oyak, Ziraat Portföy ve Re-Pie’ın da bulunduğu EasyCep hem online kanal hem de 400’e ulaşan perakende satış noktasıyla geçen yıl 100 milyon dolar ciroya ulaştı.
Türkiye’deki iş modelini yurt dışında; Suudi Arabistan, Katar, Mısır, Pakistan ve Azerbaycan’da hayata geçirmek isteyen Özdemir son çıktığı turda 25 - 30 milyon dolar toplayabilirse bu yatırımları finanse edebilecek. Hedefi böylece cirosunun çoğunu döviz gelirlerinden oluşturarak unicorn olmak. Akif Özdemir yenilenmiş cep telefonu işinin ilk girişimcisi: “Bizim gibi son tüketici nezdinde marka olup mağazası bulunan sadece Getmobil var. Kurucusu Mehmet Uygun da benim Koç’tan arkadaşım. Hacim olarak değil ama marka olarak ikinciler.”
22 melek Getmobil’e kanat gerdi
Getmobil’i 2022’de Galata Business Angels (GBA) liderliğinde aralarında Nevzat Aydın, Ömer Aras, Cem Topçuoğlu, Fırat İşbecer ve Hintli Mandeep Manocha’nın bulunduğu toplam 22 melek yatırımcıdan topladığı 1,5 milyon dolarla kuran Mehmet Uygun da ikinci el cep telefonu işine kötü bir tamirci deneyiminden sonra karar vermiş: “2018’de satış elemanı olarak çalışıyordum, benim telefonumun ekranı kırılınca tamire gittim ama hiç istediğim gibi bir deneyim olmadı. Büyük bir pazar ama kimse dönüp de o işe girmemiş çünkü küçümsenmiş, merdiven altı görülmüş.”
Mehmet Uygun, aynı yıl Galatasaray Üniversitesi’nde Ekonomi ve Matematik tahsili gören kız kardeşi Zeynep Uygun’u Londra’dan aldığı iş teklifine rağmen birlikte çalışmaya ikna ederek, Nişantaşı’nda 50 metrekarelik tamir ve satış yapan dükkan açarak işe başladı.
En çok yenilenen modeller
Getmobil şu anda yılda 200 bin civarındaki yenilemenin yüzde 80’ini online kanaldan yüzde 20’sini ise 250 civarındaki bayisi ile yapıyor. Melek yatırımcıların yanı sıra 212, DFF (Dutch Founders Fund), Maxis, Arya, Techone ve Logo’dan da yatırım alan şirket, haziran ayında çıktığı (dergi yayına hazırlanırken henüz tamamlanmayan) son yatırım turunda Avrupa merkezli fonlardan yatırım almayı hedefliyor. Getmobil yılda 100 milyon dolar işleme aracılık eden bir pazaryeri platformu: “Biz bir pazaryeriyiz malı satmıyoruz, üzerimizden yapılan işlem hacmi bu kadar” diyor Uygun ve EasyCep’le farklarını şöyle anlatıyor: “Onlar kendileri satıyor. Biz pazaryeri olarak bayilere sattırıyoruz.”
Market Research Future’un verilerine göre yenilenmiş akıllı telefon pazar büyüklüğü 2024 yılında 43,2 milyar dolardan 2035 yılına kadar 100 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Yenilenmiş akıllı telefon pazarının tahmin dönemi (2025 - 2035) boyunca yıllık bileşik büyüme oranının (CAGR) yaklaşık yüzde 7,93 olması öngörülüyor.
Türkiye’de ise yılda yaklaşık 10 milyon adet sıfır, 5 milyon adet de ikinci el telefon satılıyor, ikinci el cep telefonu satışının ancak yüzde 10’u lisanslı firmalar tarafından kalan büyük bölümü kayıt dışı ve küçük esnaf üzerinden gerçekleşiyor. KDV indirimi (yüzde 1), kredi kartına taksit imkanı ve garantili satış gibi imkanlar ikinci el akıllı telefona ilgiyi artırıyor. Ticaret Bakanlığı tarafından 2020 yılı Ağustos ayında ikinci el cep telefonların ve tabletlerin onaylı yenileme merkezlerinde, TSE standartlarına uygun şekilde yenilenerek en az 12 ay garanti ile tekrar satışa sunulması düzenlemesi yapıldı. Düzenleme sonrası bugün itibarıyla EasyCep ve Getmobil ile birlikte toplam 22 şirket yenileme lisansı aldı ancak bunların yarısı aktif. Bu düzenlemenin etkisiyle yenilenmiş telefon satışının toplam pazardaki payı yüzde 1’den yüzde 10’a çıktı. Bu satışlarda lider yüzde 60 ile Apple. Pazarın kalan yüzde 40’ını da Samsung, Huawei, Xiaomi ve Oppo gibi markalar oluşturuyor.
Girişimciliği fen lisesinde başladı
2001’de tam burslu kazandığı Koç Üniversitesi’nde makine mühendisliği okuyan 32 yaşındaki Mehmet Akif Özdemir, iş fikirleri geliştirmeye lise yıllarında başladığını söylüyor: “Üniversitede okurken de yatırım alan girişimleri takip eder, hikayelerini merak ederdim, nasıl başarmışlar, ben ‘nasıl yaparım’ diye kafa yoruyordum. Şu anda bizimle çalışan fen lisesinden üç arkadaşım, aynı dönemde Boğaziçi Üniversitesi’nde okuyordu. Onlara her hafta sonu yeni bir iş fikriyle giderdim.”
Akif Özdemir 2016’da üniversiteden mezun olduktan sonra okul arkadaşının aile şirketinde (Destek Patent) sadece altı ay süren kısa bir profesyonel kariyerin ardından “bana göre değil” diyerek ayrıldı.
İETT otobüsünde iş planı yaptı
Özdemir’in ikinci el cep telefonu pazarına girmesine 2017’de bir arkadaşının İstanbul Beşiktaş’taki ofisinde otururken, arkadaşının cep telefonunun bozulması vesile oldu. Reset attıkları telefon düzelmedi ve arkadaşı o anda sevgilisine meaj gönderemeyince yaşanan kısa süreli panik sırasında o sırada yanlarında bulunan başka bir arkadaşı, “ikinci el işi mantıklı bak herkesin elinde var” dedi.
Beşiktaş’tan Çekmeköy’deki evine gitmek üzere İETT otobüsüne binen Özdemir yolda iş planını çizecek kadar araştırmayı yapıp kararını vermişti: “Dünyada bu işin ‘refurbished’ kavramı altında yapıldığını ilk kez öğrendim. İngiltere’de “Envirofone” diye bu işi yapan siteyi buldum. Sonra eve gittim sabaha kadar ABD’de, Çin’de ve Avrupa’da bu işi yapan şirketleri araştırdım. Sabah kalkıp hemen bir business plan çizdim; ‘telefon nerden, nasıl ve kaça alınır, kaça satılır, en çok hangi model satılıyor, Türkiye’de kaç tane ikinci el telefon satılıyor vs.’ Yazılımcı bir arkadaşım bir bot (yazılım programı) yazarak sahibinden.com sitesinden bize bu verileri çıkarttı, iş planı yaptım. Bu işe girmek için 500 bin lira sermaye gerekiyordu.”
Akif Özdemir, bu sermayeyi Koç Üniversitesi’nden oda arkadaşı İsmail Dinçer’in Kahramanmaraş’ta Has Cevher markasıyla çelik tencere üretimi yapan babası Hacı Dinçer’den aldı. Sonra telefon piyasasını öğrenmek için İstanbul Kadıköy’de telefoncular çarşısında 40 metrekarelik küçük bir dükkan kiraladı. Marka ismi olarak da “kolaycep” domain isminin dolu olduğunu görünce EasyCep.com’u aldı.
Üç arkadaşıyla yola çıktı
Eşit hissedar olduğu İsmail Dinçer, ailesinin işlerinin başına geçmek için memleketi Kahramanmaraş’a dönünce Akif Özdemir, bir yazılımcı arkadaşı (sonradan ortaklıktan ayrıldı) ve liseden arkadaşı Yunus Ayaz ile EasyCep.com sitesini hayata geçirdi. Özdemir satışları daha hızlı artırmanın yolunu etkili bir kampanyada buldu, 2018 Haziran ayında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi seçim sonuçlarının açıklandığı gece aynı anda A Haber ve Fox TV kanallarına reklam verdi: “O zaman iPhone 6; bin 700 liraya satılıyordu, bunu kampanyayla bin 349 TL’ye düşürdük. Fox ve A Haber’den 16’şar saniye toplam 32 saniye bant reklamı satın almaya karar verdik çünkü iki kanalı iki farklı kesim izliyor. Böylece ilk kez reklama başladık. Kasada 100 bin lira paramız kalmıştı, reklam teklifi 80 bin liraydı, bu riski aldık.”
Reklamı verdiğinin ertesi günü 300 telefon satmayı hayal ederek “nasıl mal yetiştireceğiz?” diye düşünürken sadece 7 adet sipariş alabildiler ama Özdemir marka bilinirliğinin bir anda artmasından memnun kaldı.
Ünlü yatırımcılar
Özdemir, 2020 yılına kadar işini İstanbul’un cep telefonu piyasasının döndüğü Kadıköy, Doğubank, Ümraniye bölgelerinde telefon satan küçük esnaf ile işbirliği yaparak yürüttü. O tarihte Ticaret Bakanlığı’nın yaptığı yasal düzenlemeyle ikinci el cep telefonu yenileme işi yapan şirketlere getirdiği 10 milyon lira ödenmiş sermaye şartını yerine getirmek için tekrar sermaye arayışına girdi. Kurumsal yatırımcı bulmak için kendi deyimiyle “durumu iyi olan” arkadaşların aile çevresinden 500 - 600 bin dolar toplamayı başardı ama gereken para 1,2 milyon dolardı.
Fibabanka’nın iştiraki Finberg’de yönetim kurulu üyesi olan Hasan Arat’ın oğlu Ali Arat ve Finberg’den 200’er bin dolar, Sidar Şahin ile Peak Games’i kuran Hakan Baş ve Papara’nın kurucusu Ahmet Karslı’dan 100’er bin dolar para toplayan Özdemir, 2021 Haziran’ında “Yenilenmiş Ürün Lisansı” nı alarak İstanbul’da Sanayi mahallesinde bin metrekarelik ofisini açtı.
Web sitesi üzerinden satışları bir anda fırlayan Özdemir bu kez tedarik sorunu yaşayınca, 2021 Ağustos ayında Beşiktaş’ta ilk mağazasını açtı. Pandemi nedeniyle kiralama fiyatlarının dipte olması sayesinde Özdemir, kendi imkanıyla iki mağaza açtıktan sonra franchise modeliyle 75 mağazaya ulaştı.
Turkcell iş verdi
Akif Özdemir, 2022’de büyümesini finanse etmek için bu kez kurumsal yatırımcılardan 10 - 15 milyon dolar toplamak gerektiğini hesaplayarak profesyonel bir yatırımcı sunumu hazırlaması için danışmanlık firması Mc Kinsey’ye başvurdu. Mc Kinsey hazırladığı sunumu çok sayıda yatırımcıya gönderdi ve sonuçta EasyCep; Turkcell, Re-Pie ve Colendi’den 100 milyon dolar değerleme üzerinden 11 milyon dolar topladı.
Turkcell sadece para değil aynı zamanda bayilerindeki işi de verince EasyCep’in Samsung, Vatan, Teknosa mağazalarıyla e-ticaret siteleri Amazon ve Trendyol ile anlaşması kolay oldu.
Fibabanka kredisiyle Express modeli
Büyürken sermaye ihtiyacını azaltmak için finansman modelini geliştirmeye kafa yoran Akif Özdemir, 2024 yılı Haziran ayında “EasyCep Express”i icat etti: “Türkiye’de 25 bin tane ikinci el telefon satışı ve tamiri yapan küçük esnaf var. Biz bu esnaflara giderek şöyle bir teklif sunduk: “Siz kendi paranızla telefonu alın, bize gönderin biz yenileyelim size geri gönderelim. Size gönderdiğimiz telefonu aynı zamanda Easycep.com’a da koyalım. Sizin mağazanıza POS cihazını da koyalım, taksitle de satın. Cihaz satıldığında yüzde 15 komisyon alalım kalanı size gönderelim ve siz yeni bir cihaz daha alıp stoklara ekleyin.”
EasyCep Express sayısı 300’e ulaşınca Özdemir bu kez esnafın finansman sorununu çözmek için mevcut yatırımcısı Fibabanka’nın “çok hoşuna gitti” dediği yeni bir iş birliğine gitti: “Fibabanka esnafa cihaz alabilmesi için 500 bin lirayla 1 milyon lira arasında kredi sağlıyor. O parayla esnaf cihazı alıyor, biz esnafın sattığı telefonlardan yüzde 17,5 komisyon aldıktan sonra yüzde 2,5’ini götürüp bankaya veriyoruz.”
Bu modelle haftada 10 yeni bayi kazanan EasyCep, bayi sayısını 400’e çıkarırken Fibabanka ile geliştirdiği ürünü diğer bankalarla da yapmak üzere çalışıyor.
Online kanalda iddialı
Getmobil’in bayi sayısı ise henüz 250. “Kendimizi konumlandırdığımız yer biraz daha teknoloji platformu” diyor Getmobil’in kurucusu Mehmet Uygun. Satışlarının yüzde 80’ini online kanaldan yaptığı için rahat: “EasyCep ile iş modelimiz farklı, online kanalda yüzde 60 - 70 payla öndeyiz, belki onlar perakendede daha kuvvetlidir.” Satış kanallarının payı EasyCep’te ise tam tersi: Yüzde 70 fiziki yüzde 30 online.
“Forbes 30 Under 30 Europe 2024” listesinde yer alan Mehmet Uygun’un hikayesi de 2019’da bir telefoncu dükkanıyla başlıyor. İlk sermayesini babasından borç alan Uygun işler iyi gidip de parça bulmakta zorluk yaşayınca Çin’e giderek, Shenzen kentindeki elektronik eşyada (akıllı telefon, laptop, tablet, drone vb.) dünyanın en büyük yan sanayi üreticisiyle (adını vermek istemiyor) tedarik anlaşması yaptı. Tedarik sorununu böylece çözdükten sonra mağaza sayısını da artıran Uygun, Nişantaşı’ndan sonra Kanyon, Akasya AVM ve İstinyePark’ta da mağaza açtı, ilk melek yatırımını 2022 yılı ekim ayında alarak Getmobil’i kurdu.
İlk yatırımdan sonra sıfır cirodan ilk iki yıl 50 kat büyüme yaşayan Getmobil’in ikinci yatırım turuna Türkiye’den İş Bankası, Maxis, Arya, 212, Techone, Logo Ventures ilgi gösterdi ama Mehmet Uygun, markayı globale taşıyacak uluslararası bir fonun yatırımcı olmasını istiyordu. Zorlu geçen ikna turları sonrasında 2023 sonunda 4 milyon dolarlık ilk yurt dışı yatırımını Hollanda merkezli GSYF Dutch Founders Fund’dan (DFF) aldı.
Yenilenmiş ikinci el cep telefonunda tüketici nezdinde marka olmayı başaran EasyCep ve Getmobil’in bundan sonraki büyüme hikayesi biraz da yeni dişli rakiplerin sahneye çıkıp çıkmamasına bağlı.
Lisans alan 22 firma var
İkinci el cep telefonu pazarında milat olan gelişme Ticaret Bakanlığı’nın 2020 yılında yaptığı “Yenilenmiş Ürün” düzenlemesi oldu. Bu alanda faaliyet gösteren şirketlere lisans ve TSE standartlarında 1000 metrekare yenileme merkezi kurma zorunluluğu getirildi. KDV indirimi, taksitle satış ve 12 ay garanti avantajları yenilenmiş cep telefona ilgiyi artırdı ve pazar payı yüzde 1’den 10’a çıktı. Yılda 5 milyon adet ikinci el telefon satılıyor, ancak bunun ancak yüzde 10’u lisanslı firmalar tarafından kalan büyük bölümü kayıt dışı ve küçük esnaf üzerinden gerçekleşiyor. Düzenleme sonrası bugün itibarıyla EasyCep ve Getmobil ile birlikte toplam 22 şirket yenileme lisansı aldı ancak bunların yarısı aktif: HB Bilişim, Ouno, BDH Bilişim, Mobilfon, Delta GSM, Destek Bilişim, Emperor, Smart, Pİ Group, Senatech, Yenilio, SMK Elektronik, Garantili Teknoloji.
İkinci El’in birincileri
Dünyada yenilenmiş akıllı telefon piyasasının büyük oyuncuları arasında ABD merkezli Gazelle, Decluttr, Swappa, GameStop, EcoATM, İngiltere merkezli CeX, Avusturya merkezli Refurbed, Fransa merkezli Recommerce Group ve Back Market var. Market Research Future’un “Yenilenmiş Akıllı Telefon Pazarı” araştırmasına göre uygun fiyatlı akıllı telefonlara talebin artması, Tayvan merkezli HTC ile Motorola ve Apple gibi büyük oyuncuları öne çıkardı. Üç markayla rekabet edebilmek için Aralık 2022’de Samsung, sürdürülebilirliğe odaklanarak ve elektronik atığı azaltarak yenileme programını genişletti. Ekim 2023’te ise Google, Google Pixel modellerinin kullanılabilirliğini artırarak yenilenmiş ürün yelpazesini genişlettiğini duyurdu. Nisan 2023’te Lenovo’nun Motorola’nın varlıklarını satın alması, yenilenmiş pazardaki konumunu güçlendirdi. Xiaomi ve OnePlus ise sürdürülebilirlik ve uygun fiyata odaklanmaya başladı. Son iki yılda pazar, fiyat hassasiyeti ve sürdürülebilirlik kaygılarıyla yüzde 20 büyüme gösterdi. Yenilenmiş pazarda üreticiler ile yenileme şirketleri arasındaki iş birliğinin artması da büyümeyi kolaylaştırıyor.