Imaru Casanova, 1991’de kazandığı yabancı çalışmalar bursuyla henüz 16 yaşındayken Venezuela’dan ayrıldı ve Denver’a neredeyse hiç İngilizce bilmeden geldi. Dil kursu Colorado Maden Okulu’ndaydı. Bu yüzden belki de makine mühendisliğinde başlayan dolambaçlı bir kariyerden sonra geçen yıl kendini Brezilya’nın Jacobina kenti yakınlarındaki bir altın madenini ziyaret ederken bulması ilahi bir tesadüf olabilir.
50 yaşındaki Casanova, 700 milyon dolarlık Van Eck International Investors Gold Fund’ı yönetiyor. Fonun varlıkları arasında Pan American Silver da bulunuyor ve Pan American’ın varlıkları arasında da Brezilya ormanındaki altın madeni var. Görünüşe göre madende 100 ila 280 ton arasında altın bulunuyor ve bu metalin değeri bugünkü fiyatlarla 8,6 milyar ila 22 milyar dolar arasında.
Son 10 yılda Van Eck fonu, yüzde 1,4’lük masraf oranı düşüldükten sonra yıllık yüzde 63 getiri sağladı. Bu getiri, Morningstar’ın kıymetli metaller kategorisi için hesapladığı yüzde 5,1’lik ortalamanın üzerinde; ancak bir hisse senedi endeksi fonundan elde edebileceğinizin de altında. O halde neden altın sahibi olmalısınız?
Yarısı mücevher veya elektronik parçalar için kullanılan altının albenisi, para basanların enflasyonist haylazlıklarından korunma aracı olarak değerine dayanıyor. Bu bazen işe de yarıyor. Yumurtalar pahalanıyor. Altın 2024’te yüzde 27 arttı. İstiflenecek bir nesne olarak altın, Bitcoin ile rekabet ediyor. Bitcoin’in bilinen bir arz sınırı var. Altının yok, ancak birkaç bin yıllık aramadan sonra insanların kolayca erişilebilen kaynakların çoğunu bulduğu anlaşılıyor. Casanova, “Büyük yataklar bulmak ve madenler için izin almak giderek zorlaşıyor” diyor.
Casanova’nın aktif olarak yönetilen fonu, bir kasada saklanan altın külçelerinin üzerinde oturmaktan başka bir şey yapmayan fonlarla rekabet ediyor. Madencilik hisselerini külçelere tercih etmenin iki temel gerekçesi var. Birincisi: Altının fiyatı değişmese bile madenciler para kazanabilir ve temettü ödeyebilir. Van Eck’in portföyündeki 40 şirket, ortalama olarak, kazançlarının 11 katından işlem görüyor; hisselerin kazancın 21 katından işlem gördüğü bir borsada bu kelepir bir fiyat. İkincisi ise madenlerin kaldıraç etkisi yaratması.
Pan American bir ons altını topraktan çıkarmak için ortalama bin 516 dolar harcıyor. Altının değeri bunun iki katı bile değil. Dolayısıyla altın fiyatındaki yüzde 50’lik bir artış, kârın ikiye katlanmasından daha fazla etki yaratıyor. Elbette kaldıraç ters yönde de aynı güçte çalışıyor.
Casanova, Case Western’den aldığı makine mühendisliği derecelerinden sonra 25 yaşında Shell Oil’e gitti. Büyüdüğü yerin yakınındaki Maracaibo Gölü’nde bir mavnada sondaj borusu ölçümü yapıyor ve saçlarını makineye yakalanmaması için hep kısacık kestiriyordu. “Odadaki tek kadın olmaya alışmıştım” diye anlatıyor o günleri.
Shell’de yükselebilirdi ama Houston’da yaşama fikrinden hoşlanmadığından New York’a taşındı ve finans şirketlerinin kapısını çalmaya başladı. Bir araştırma butiğinin petrol ve gaz analistine ihtiyacı vardı. Wharton’dan diploması olmasa da özgeçmişindeki alakalı bir iş deneyimi sayesinde işe alındı.
Petrol ve altın değerlemeleri paralel yollar izler: Rezervlere değer biçersiniz, bunları işlemek için ne kadar harcanması gerektiğini hesaplarsınız ve sahibinin bunların yerine yenisini koymakta ne kadar etkili olduğunu değerlendirirsiniz. Casanova da siyah altından sarı altına geçti, ardından da Wall Street’in teamüllerine uygun bir şekilde sık sık iş değiştirdikten sonra 2011’de Van Eck’i mesken tuttu. 2023’te de Van Eck’in aktif altın fonunun portföy yöneticiliğine atandı.
“Her yerde risk var” diyor Casanova. Bunu söylerken fiyat dalgalanmalarından da bahsediyor olabilir, yeraltı tehlikelerinden de. Bu maceraperest için daha korkutucu olan şey ise madenlere ulaşmak. Burkina Faso’da helikopterden dışarı bakarken önünden vızır vızır geçen ağaçları hâlâ hatırlıyor: “Pilot alçaktan uçmanın eğlenceli olacağını düşündü. İçimden ‘Bugün öleceğim gün’ dedim.”
“Saha gezilerine neden çıkıyor ki” diyebilirsiniz. Casanova, sahadaki bir jeologdan gerçekte neler olup bittiğine dair bir ipucu elde etmeyi umuyor. Örneğin cevher kalitesinin zaman içinde nereye gittiğine dair bir gösterge arıyor. Kalite, ton başına gram olarak ölçülüyor ve bir ya da iki yaygın olarak görülüyor. Bazen arama daha iyi damarlar bulduğunda görülen daha yüksek bir sayı, işçilik ve çevresel iyileştirmede artan maliyetlerin yarattığı yükün üstesinden gelmeye yeterli oluyor. Çevresel belirsizlikler büyük. Çoğu cevher, üzerine siyanür dökülerek işleniyor.
En büyük risk, hiçbir mühendisliğin ne yaparsa yapsın hesaplayamayacağı bir şey: Politika. Casanova buna aşina. Venezuela hükümetinin petrol işine olan ilgisi, o mavnada çalıştığı günlerden bu yana, şirketlerin kaçmasına ve ülkenin üretiminin üçte iki azalmasına neden oldu.
Barrick Gold, Mali’deki madenleri devlete belirli bir yüzde veren bir anlaşma çerçevesinde geliştirdi. Barrick’in madenlere 10 milyar dolar yatırmasının ardından Mali hükümeti daha büyük bir paya sahip olması gerektiğine karar verdi ve müzakere tutumunu netleştirmek için bazı maden yöneticilerini hapse attı. Casanova’nın portföyünde Barrick’in ağırlığı düşük. Varlıklarının çoğu Kanada’da bulunan ve çok daha küçük bir şirket olan Alamos Gold’un payı Barrick’in dört katı.
Amerika kıtası da kamulaştırmadan yana pek güvende sayılmaz. ABD Hükümeti, sahibi 2,2 milyar dolar yatırım yaptıktan sonra Keystone boru hattını uzatma iznini iptal etmedi mi? Altın madenden çıkmaya başladıktan sonra bir eyalet veya federal kurumun kuralları değiştirmesini engelleyecek bir şey var mı, mesela beklenmedik kârlar için ek vergi getirmesini?
Hisse senetleri ve altın riskli, altın hisse senetleri özellikle riskli. Ancak nakitte durmak da öyle. Peki ya yumurtaların fiyatına ne olacak? Eğer bundan yana endişeniz varsa bir korunma satın alın.
Nasıl oynamalı
Altın madencilerinin hisseleri kötü performans sergiliyor— son bir yılda altın fiyatı gerilediğinde kaldıraç acısını tam anlamıyla yaşadılar, ancak altın yükseldiğinde aynı ölçüde toparlanamadılar. Sonuç: Madenciler artık ürettiklerine göre tarihsel olarak ucuz, bu da bir madenciyi metalde pozisyon almaya tercih etmenin bir nedeni. Van Eck’in aktif olarak yönetilen madenci fonu International Investors Gold Fund, satış yükü artı yıllık yüzde 1,4 masrafa mal oluyor. Bir alternatif, yüzde 0,1’e yakın bir alım/satım farkı ve yıllık yüzde 0,5 masraf gerektiren pasif Gold Miners ETF. Saf külçe için SPDR Gold MiniShares’i kullanın (alım/satım yüzde 0,04, masraf yüzde 0,1).
William Baldwin, Forbes Yatırım Stratejileri köşe yazarı.