Hükümet denetimine karşı direnciyle tanınan popüler mesajlaşma uygulaması Telegram, otoriter kontrolü aşmaya çalışan protestocular ve haber kuruluşları tarafından yaygın şekilde kullanıldı. Ancak aynı zamanda terörizmi, suçu ve dezenformasyonu kolaylaştırmakla da suçlandı. Dünya genelindeki hükümetler Telegram’ı yasaklar, kısıtlamalar ve cezai soruşturmalar yoluyla sınırlandırmaya çalıştı. Bunlar arasında, uygulamanın kurucusunun ceza davalarıyla karşı karşıya kaldığı Fransa da bulunuyor.
Uygulama, siyasi muhalefet faaliyetlerinde kullanıldığı Rusya’da yasaklandı, ulusal güvenlik gerekçeleriyle Ukrayna’da devlet tarafından verilen cihazlarda kullanımı kısıtlandı ve yetkililerin yasa dışı faaliyetleri engellemede başarısız olduğunu söylediği Brezilya’da geçici olarak askıya alındı.
Son olarak ise Hindistan, bu hafta uygulamayı 22 Haziran’a kadar yasakladı. Yetkililer, Telegram’ın yaklaşan ulusal tıp fakültesi giriş sınavından sızdırıldığı iddia edilen sayfaların satılmasına yönelik dolandırıcılık girişiminde kullanıldığını tespit ettiklerini açıkladı. Telegram’ın yasal engellerle karşılaştığı ülkeler şöyle:
Hindistan
150 milyondan fazla kullanıcısıyla Telegram’ın en büyük pazarlarından biri olan Hindistan, hükümetin tıp fakültelerine giriş sınavına hazırlanan öğrencileri dolandırmaya yönelik bir girişimi son anda durdurma çabası olarak nitelendirdiği gerekçeyle Telegram’ı geçici olarak yasakladı. Milyonlarca aday mayıs ayında sınava girdi. Ancak Hindistan Ulusal Sınav Kurumu 16 Haziran'da yaptığı açıklamada, Telegram kanallarının adaylara ve ailelerine sızdırılmış sınav soruları olduğunu iddia ettikleri materyalleri sattığını ancak bunların sahte çıktığını söyledi. Kurum ayrıca sınav sonuçlarını iptal etti ve pazar günü için yeniden sınav planladı. Bu adım, sınav sistemini kötü yönettiğini ileri süren gençler arasında memnuniyetsizliği ve protestoları artırdı.
Telegram’ın kurucusu Pavel Durov, X platformunda yaptığı paylaşımda yasağı eleştirerek bunun sınava girenleri dolandıran kişileri değil, sıradan Telegram kullanıcılarını cezalandırdığını yazdı. Ayrıca Telegram’ın Hindistan’da sınav materyalleri ve ilgili dolandırıcılıklarla bağlantılı yüzlerce kanalı kaldırdığını ekledi.
Rusya
Durov’un doğduğu ülke olan Rusya da Telegram’ı yasakladı. 2018 yılında bir Rus mahkemesi, uygulamanın Rus güvenlik servislerine kullanıcıların şifrelenmiş mesajlarına erişim vermeyi reddetmesinin ardından hükümetin Telegram’ı engellemesine izin verdi. 2014 yılında ülkeden ayrılmış olan Durov, uygulamanın şifreleme sistemlerinin şirketin hükümet taleplerine uymasını imkansız kıldığını söyledi.
Bu girişim teknik engellerle karşılaştı. Ayrıca Telegram’ın Rus devlet kurumları tarafından yaygın şekilde kullanılması nedeniyle Kremlin’i zor durumda bıraktı. 2020 yılına gelindiğinde Rusya, Telegram’ın aşırılık yanlısı içerikleri engelleme çabalarını artırmayı kabul ettiğini ve diğer bazı talepleri yerine getirdiğini belirterek yasağı kaldırdı.
Bu yılın başlarında Rus hükümeti, Ukrayna’ya karşı yürütülen savaş sırasında internette ifade özgürlüğüne yönelik daha geniş çaplı baskıların bir parçası olarak Telegram’ı yeniden engellemeye çalıştı. Rus iletişim kurumu, Telegram’ı dolandırıcılıkla mücadele etmemek, kişisel verileri korumamak ve uygulamanın teröristler ile suçlular tarafından kullanılmasını önlememekle suçladı. Durov buna karşı çıkarak hükümetin, Rusları kendi ifadesiyle “gözetim ve siyasi sansür için inşa edilmiş” devlet kontrollü bir uygulamaya geçmeye zorlamak amacıyla Telegram’a erişimi kısıtladığını söyledi. Telegram şu anda ülkede fiilen engellenmiş durumda.
Ukrayna
Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş sırasında Telegram, yaklaşan Rus saldırıları hakkında bilgi arayan veya yiyecek ve tıbbi yardım bulmaya çalışan milyonlarca Ukraynalı için hayati bir araç oldu. Ancak Ukraynalı yetkililer, platformun Rus dezenformasyonuna ve casusluk faaliyetlerine olanak sağladığı yönünde de endişelerini dile getirdi. Ukrayna makamları, 2024 yılında güvenlik kaygıları nedeniyle askerlerin, devlet görevlilerinin ve kritik altyapıda çalışan kişilerin iş telefonlarında Telegram kullanmasını yasakladı. Bazı yetkililer, Telegram’ın büyük anonim kanalların arkasındaki kişilerin kimliklerini açıklamasını zorunlu kılacak kurallar önerdi.
Avrupa
Telegram, diğer Avrupa ülkelerinde de engellerle karşılaştı. 2023 yılında Norveç Adalet Bakanı, resmi bir bildiride devlet görevlilerinin iş cihazlarında Telegram veya TikTok bulundurmaması gerektiğini söyledi; çünkü hükümet bu uygulamaları ulusal güvenlik tehdidi olarak görüyordu.
Fransa'da yetkililer, Durov’u 2024 yılında ülkeye indiğinde gözaltına aldı ve uygulamadaki yasa dışı faaliyetleri engelleyemediği gerekçesiyle çok sayıda suçlamayla karşı karşıya bıraktı. Ayrıca ülkeyi terk etmesi de yasaklandı. Telegram, Fransa’da çocuklara yönelik cinsel istismar, uyuşturucu kaçakçılığı ve çevrim içi nefret suçlarıyla bağlantılı birçok ceza davasında rol oynadı.
Telegram o dönemde yaptığı açıklamada, Avrupa Birliği yasalarına uyduğunu ve bir platformun ya da sahibinin, platformun kötüye kullanılmasından sorumlu tutulmasının saçma olduğunu belirtti. Durov’un geçen yıl geçici olarak Fransa’dan ayrılmasına izin verildi. Kendisi o dönemde evine, Dubai’ye döndüğünü söyledi.
Brezilya
Brezilya Yüksek Mahkemesi, 2022 yılında başkanlık seçimleri öncesinde Telegram’ı ülke genelinde yasakladı. Mahkeme, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro destekçisi olan ve dezenformasyon yaymakla ve Yüksek Mahkeme yargıçlarını tehdit etmekle soruşturulan bir kişinin hesaplarının kaldırılmasına yönelik emirlerin yerine getirilmediğini açıkladı.
Durov o dönemde yaptığı özür açıklamasında, Telegram’ın Brezilya Yüksek Mahkemesi’ne her zaman yanıt veremediğini çünkü şirketin mahkemenin e-postalarını kaçırdığını söyledi. Telegram mahkeme kararlarına uyunca yasak kaldırıldı. 2023 yılında başka bir Brezilyalı yargıç, neo-Nazi grup sohbetlerine ait tüm kullanıcı verilerinin teslim edilmesini talep eden mahkeme emirlerine uyulmaması üzerine Telegram’ın ülke çapında engellenmesini emretti. Telegram o dönemde polise, söz konusu grupların silindiğini ve verilerin geri getirilemeyeceğini ifade etti. Daha sonra bir temyiz mahkemesi bu askıya alma kararını kaldırdı ancak yüksek miktardaki para cezasını onadı.