ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nın salı gününe kadar tamamen açılmaması halinde İran'ın santrallerini ve köprülerini bombalamakla tehdit etti. Trump, Tahran yönetiminin taleplere uymaması durumunda ülkenin "bir gecede yok edileceği" uyarısında bulundu.
Bu sert açıklamalar ve devam eden jeopolitik gerilimler petrol fiyatlarını yukarı yönlü destekledi. Türkiye saati ile 09.00 itibarıyla WTI ham petrolü yüzde 2,53 artışla 115,25 dolardan işlem görüyor. Brent petrolün varil fiyatı ise yüzde 1,13 yükselerek 111,01 dolar seviyesine ulaştı.
Küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndan sevkiyatlar yavaş yavaş yeniden başladı. İran seçici geçirgen bir izin yöntemi kullanıyor. Ancak 28 Şubat'ta patlak veren savaşın ardından boğazın kapanması ciddi bir arz şokuna yol açtı. Bu durum ham petrol, jet yakıtı, dizel ve benzin fiyatlarının hızla fırlamasına neden oldu.
Ateşkes teklifine ret ve 10 maddelik yeni plan
Trump, İranlı liderlerin ciddi bir şekilde müzakere ettiğinin sinyalini verdi. Sürece ilişkin değerlendirmelerde bulunan Başkan Trump, "Yarına kadar vakitleri var. Şimdi ne olacağını göreceğiz. Size söyleyebilirim ki, iyi niyetli olduğunu düşündüğümüz bir şekilde müzakere ediyorlar, bunu öğreneceğiz. Bunun sona ermesini isteyen bazı inanılmaz ülkelerden yardım alıyoruz, çünkü bu durum onları da etkiliyor." dedi.
Arabulucu Pakistan aracılığıyla sunulan ABD ateşkes teklifini reddeden Tahran yönetimi, savaşın kalıcı olarak sona ermesi gerektiğini savundu. İran, geçici bir ateşkes yerine 10 maddelik kendi planını sundu. Bu plan bölgedeki düşmanlıkların kalıcı olarak sona ermesini, Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçiş protokolünün oluşturulmasını, yaptırımların kaldırılmasını ve yeniden inşayı içeriyor.
Trump, İran'ın sunduğu bu karşı teklife de yanıt verdi. Öneriyi değerlendiren Trump, "Önemli bir teklif yaptılar. Yeterince iyi değil ama çok önemli bir adım attılar. Neler olacağını göreceğiz." ifadesini kullandı.
Piyasalar savaşın sis bulutu altında
Barış görüşmelerinin sonucunun belirsizliğini koruması yatırımcıları tedirgin ediyor. Yardeni Research Başkanı Ed Yardeni, sonucun tahmin edilemeyeceğini belirterek, "İran'ın boyun eğeceğini göz ardı edemeyiz. Ya da Trump, müzakerelerin ilerlediğini açıklayarak son tarihi tekrar erteleyebilir. Veya savaş şiddetlenebilir. Savaşın sis bulutu kalınlığını koruyor." değerlendirmesini yaptı.
Phillip Nova Kıdemli Piyasa Analisti Priyanka Sachdeva, savaş alanı riskinin artık teorik olmadığını vurguladı. Enerji ve nakliye varlıklarına yönelik saldırıların sürdüğüne dikkat çeken Sachdeva, "Yatırımcılar savaş bitse bile altyapıdaki hasarın varilleri günler değil aylar boyunca devre dışı bırakabileceğinden korkuyor." dedi.
KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer ise piyasalardaki bekleyişe dikkat çekti. Zamanı takip etmenin petrol piyasalarında en az temeller kadar büyük bir rol oynadığını ifade eden Waterer, "Bir ateşkes anlaşması potansiyeli bir miktar denge sağlıyor ve ivme kazanırsa rahatlama amaçlı bir düşüşü tetikleyebilir. Ancak Hürmüz darboğazından kaynaklanan kalıcı arz endişeleri ve hasarlı enerji tesisleri fiyatların düşmesini engelliyor." dedi.
Küresel arzda tarihi darboğaz endişesi
Bölgedeki çatışmalar sürerken Suriye devlet televizyonu, salı günü Şam ve çevresinde patlamalar duyulduğunu bildirdi. Bu patlamaların İsrail'in İran füzelerini engellemesinden kaynaklandığı açıklandı. Suudi Arabistan ise Doğu Bölgesi'ne fırlatılan yedi balistik füzeyi engellediğini ve enkazın enerji tesislerinin yakınına düştüğünü duyurdu.
Çatışmalar küresel ham petrol arzını ciddi şekilde sıkıştırdı. Asyalı ve Avrupalı rafinerilerin bozulan Orta Doğu akışları ortasında alternatif tedarik sağlamaya çalışması, ABD WTI ham petrolü için spot primleri rekor seviyelere taşıdı. Suudi Arabistan'ın devlet petrol şirketi Aramco, Arab Light ham petrolünün Asya'ya mayıs ayı teslimatı için resmi satış fiyatını artırdı. Şirket, Umman/Dubai ortalamasının 19,50 dolar üzerinde rekor bir prim belirledi.
Arz endişelerine ek olarak Rusya, Ukrayna insansız hava araçlarının Karadeniz'deki Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu terminaline saldırdığını açıkladı. Küresel petrol arzının yüzde 1,5'ini karşılayan terminalin yükleme altyapısında ve depolama tanklarında hasar oluştuğu bildirildi. Öte yandan OPEC+ pazar günü mayıs ayında petrol üretim kotalarını günlük 206 bin varil artırma kararı aldı. Ancak boğazdaki kapanmalar ihracatı kısıtladığı için bu artışın büyük ölçüde kağıt üzerinde kalacağı tahmin ediliyor.