Hep zamanının önünde giden fikirlerini, didaktik olmadan aktarmayı becerdiği önerilerini, gözünüzün önünde dururken fark etmediklerinizi gösteren uyarılarını çok özleyeceğim. Gerçi içinde yaşadığımız kargaşaya dair tespitleri taa on yıllar öncesinden bugüne ve geleceğe ışık tutuyor ama yine de yeni fikirlerini duyma imkanımız olmayacak.
Ne yapalım, görüşeceğimiz güne saklayalım hevesimizi ama ben size bugün bir kaç Handy içgörüsü anlatayım; aranızda kendisini okumamış olanlar varsa onlarla da tanıştırmış olayım. “Aaa ben bunu biliyorum” dediğiniz bir çok kavramın arkasında kendisinin bazen 50 yıl önce atılmış imzası var. Teoriler işe yarar arkadaşlar.
Second curve (İkinci eğri)
Her büyümenin devamında bir plato süreci ve sonra da bir düşüş muhtemeldir. Kurumlar kendilerini yeniden tarif etmeyi bu büyüme fazında ya da plato döneminin başlarında başaramazlarsa sonradan hayata geçirmeleri çok zor olur. Eğer pazarın lideriyken kendi iş modelinizi sorgulayıp değiştirebilirseniz rekabetin ötesine geçip yeni bir sektör bile yaratabilirsiniz. Örneğin kendi pazarının açık ara lideri olan Adobe, lisans satma modelinden Adobe Creative Cloud modeline geçip ciddi bir risk aldı. Ancak bu model şirketin gelirlerini on yıl içinde 4 milyar dolardan 15 milyar dolara yükseltti. Netflix, DVD kiralama işinden çevrimiçi yayın işine geçerek 2007’deki 1,36 milyar dolarlık gelirini riske attı ama 2024 üçüncü çeyrek itibarıyla geliri 37 milyar doların üzerine çıktı. Türkiye’de ise tekstil üreticisiyken perakendeciliğe geçen, orada Beymen’i yaratan, sonra bir finans ve data organizasyonuyla sektörü dönüştüren Boyner örneğini verebiliriz. Özetle işler iyi gidiyorsa belki de bir üst eğriye sıçramanın tam zamanı olabilir.
Yonca örgütler ve portfolyo kariyerler
Handy, 1989’da yazdığı “The Age of Unreason” kitabında tanımladığı Yonca Organizasyon şirketlerin giderek üç yapraklı yoncalara benzeyeceğini söyler. Bir yaprak stratejik işlerle uğraşan çekirdek kadroyu, diğer yaprak bugün giderek sayıları yükselen (ABD çalışan nüfusunun yüzde 36’sı) bağımsız ya da nereden baktığınıza bağlı olarak güvencesiz diye tanımlanan “freelancer” kitleyi ve son yaprak da kurumsal tedarikçileri temsil eder. Buradaki çarpıcı örneklerden biri Nike. Çekirdek kadronun tasarım ve marka yönetimi ile meşgul olduğu, perakende alanında tam ve yarı zamanlı çalışanların yer aldığı ve üretimin de tamamen dışarıda yaptırıldığı bir organizasyon. Bu yapıyla pazardaki değişikliklere cevap vermek için gereken esnekliği kaybetmeden ölçeklenebilen Nike, 2023 yılında 50 milyar doların üzerinde gelir elde edip kârını da 5,7 milyar dolara çıkarmış.
Giderek başta teknoloji firmaları olmak üzere ülkemiz dahil (özellikle tekstil konsolidatörleri) her yerde gelişen bu model aynı zamanda kişisel kariyerleri de dönüştürüyor. Yetenekler artık zaten kendilerine lineer kariyer fırsatı veremeyen kurumlara bağlı kalmak yerine eş zamanlı olarak farklı şirketlere hizmet verebiliyorlar ve bu seçim beklenmedik şekilde onların iş güvencesini yükselten bir faktör olabiliyor. Geçenlerde IPP (Independent Professionals Platform) lansmanında tanıştığım ve farklı şirketlere hizmet veren bir “fractional CMO” hem iş tatmini hem de gelir anlamında hayatından memnundu. Şüphesiz genel duruma dair bir veri değil ama giderek profesyonellerin ve kurumların alışması gereken bir yöntem olacak gibi gözüküyor.
Charles Handy’nin on yıllar önce ortaya attığı kavramlar günümüzde başarılı kurumlarda giderek daha fazla rastladığımız uygulamalara dönüşmüş durumda. Vizyonun boş hayalden farkını ve teorilerin uygulamaya dönüşebileceğini bize gösteren bilge kahramanımıza buradan tekrar teşekkür etmek isterim. Unutmayalım “second curve” bireylerin hayatında da geçerli. Hayatınız bir platoya geldiyse sıçrama yapmanın vakti gelmiştir belki de.