Kripto para piyasalarında skandallar eksik olmaz. Borsa batmaları, siber saldırılar, dolandırıcılık ve piyasa manipülasyonu gibi hadiselerin sıkça yaşandığı bir piyasa burası. Son iki ayda olanlar ise çıtayı çok farklı bir noktaya taşıdı. Eskiden hackerlardan, proje sahiplerinden ya da borsalardan görmeye alışık olduğumuz skandallar, artık devlet başkanları tarafından yapılır oldu. Trump ve eşi Melania adına çıkarılan meme coin’lerin hikayesinden önceki yazılarda bahsetmiştim. Onun ağızlarda bıraktığı kötü tat geçmemişken nur topu gibi yeni bir skandalımız daha oldu. Arjantin Devlet Başkanı Milei, X platformu üzerinden attığı mesajlarla “Libra” isimli meme coin’i desteklediğini belirtti. Bu mesajların ardından çok kısa bir sürede Libra’nın fiyatı hızla yükseldi. Şartlar, ‘rug pull’ denen hadise için yavaş yavaş oluşmaya başlamıştı.
Nedir bu rug pull? Kelimesi kelimesine çevirirsek “halı çekmek” gibi bir anlamı var bu tabirin. Esasen yapılan çok da farklı değil. Yeni bir kripto proje çıkarılıyor ve projeyi çıkaranların elinde çok yüksek miktarda, fiyatı istedikleri gibi etkileyebilecek kadar token oluyor. Burada önemli olan nokta, bu tokenların havadan basılması, herhangi bir nadirliği ya da marjinal maliyeti olmaması. Projeyi çıkaran ekip, toplam havuzun yüzde 70’ine de sahip olabilir, yüzde 10’una da... Hatta toplam havuz gibi bir limitle kendisini sınırlamak zorunda bile değildir. “Proje benim, istediğim zaman yenilerini basarım” da diyebilir.
Normalde diğer altcoin’lerde token ekonomisi kapsamında bu oranlara bakılır ve projenin ne kadar merkezi olup olmadığı, fiyat kontrolünün ne kadar proje sahiplerinde olduğu gibi konular analiz edilir (ya da edilmelidir diyelim). Ancak söz konusu meme coin’ler olunca bu tarz hassasiyetler pek de gözetilmez. Önemli olan yaratılacak olan ‘hype’, yani cazibedir. Projenin sahiplerine ya da işlevine bakmaksızın ucuzdan alıp köşeyi dönmektir asıl amaç. Tabii ki o köşe hiçbir zaman dönülmez.
Bu bahsettiğim cazibe, genellikle kripto camiasında nüfusu olan kişiler aracılığıyla ya da belli reklam faaliyetleriyle yapılıyordu. Günümüzde ise artık ünlüler ve devlet başkanları aracılığıyla yapılır oldu. Libra örneğinde de Milei ile yaratılan ‘hype’ sonucunda projenin fiyatı hızlıca yükseldi. İçeride yüklü bir para biriktikten sonra ise tezgahı kuranlar, yatırımcıların altındaki halıyı çekiverdiler; yani ellerindeki havadan basılmış token’ları satarak hemen hemen 100 milyon dolarlık bir likiditeyi projeden çektiler. Yani klasik hikaye bir kez daha gerçekleşti. Değeri olmayan bir proje yaratıldı, bazı kişiler aracılığıyla güven tesis edildi (bu örnekte Milei), insanlar para kazanma umuduyla milyon dolarlarını getirdi ve bu milyonlar proje sahiplerine gitti. Yatırımcılar, ellerinde hemen hiçbir değeri olmayan token’larla kala kaldılar.
Her ne kadar Milei daha sonra attığı mesajları silse ve projeyle aslında ilgisi olmadığını söylese de artık olan olmuştu. Hatta öyle ki bu güven kaybıyla birlikte Arjantin borsası bile yüzde 5 değer kaybetti. Muhalifler, konuyu yasal mercilere taşıyacağını söylüyor. Bu kadar skandal bizi kesmez diyorsanız hikayenin bir boyutundan daha bahsedip bu bahsi kapatalım. Blok zincir araştırma şirketleri, Libra projesinde bu vurgunu yapanların aynı zamanda Melania projesini de yapan kişiler olduğunu ortaya çıkardı. Nitekim bu tezgahın baş uygulayıcısı Hayden Davis, katıldığı bir yayında hem Libra’da yapılanları hem de Melania projesi ile olan bağlantısını kabul etti.
Enflasyon yüksek ama tadımız kaçmasın
Meme coin’ler ne kadar hareketliyse Bitcoin de bir o kadar yatay. Yaklaşık üç aydır 90 bin ila 110 bin dolar aralığında hareket eden Bitcoin’de beklenen kırılım henüz gelmiş değil. Piyasalar bir sonraki aşağı ya da yukarı yönlü kırılımı yapmak için yeni dönemde taşların yerine oturmasını bekliyor. Piyasalar Trump’ın uygulayacağı gümrük vergisi tarifeleriyle ilk stresi yaşadı ve şimdilik oradaki stres biraz daha azalmışa benziyor. Jeopolitik tarafta ise belirsizlikler devam etse de nispeten umutlu bir dönem yaşıyor dünya. Tarz ve söylemler son derece tartışmalı olmakla birlikte hem Ukrayna-Rusya tarafında hem de Filistin-İsrail tarafında çözüm arayışları devam ediyor. ABD ekonomisi tarafında ise güçlü gelen istihdam verileri ile resesyon korkuları hepten ötelenmiş durumda.
Ancak enflasyon tarafı o kadar iyi gitmiyor. Enflasyon verileri beklentilerin üzerinde gelmesine rağmen piyasaların fazla satış yememesi oldukça ilginçti. Düşmek için hiçbir fırsatı kaçırmayan altcoin’ler bile nispeten sakin karşıladı kötü enflasyon verilerini. Piyasalar şimdilik ‘yeter ki durgunluk olmasın, enflasyonu bir şekilde sindiririz’ demeye devam ediyor. Enflasyon verileri yüksek gelirken Fed’in faiz indirmek için acele etmeyeceği malumumuz ancak piyasaların ralli yapmak için düşük faize ihtiyacı olmadığını geçtiğimiz iki yıl içinde görmüş olduk. Piyasalar için likidite koşullarının çok kısıtlayıcı olmaması yükselişler için yeterli oluyor.
Tam da bu noktada Trump 2.0 döneminin likidite koşullarını nasıl etkileyeceği sorusu geliyor akıllara. Trump’tan duyduklarımız ilk aşamada birbiriyle çelişkili şeyler gibi geliyor kulağa. Bir yandan güçlü dolar, düşük dış ticaret açığı, az borçlanma, yüksek gümrük vergileri gibi likiditeyi kısıtlaması muhtemel aksiyonlardan bahseden Trump, bir yandan da regülasyonların gevşetilmesi ve vergilerin azaltılması gibi genişletici adımlar atacağını söylüyor, faizlerin inmesi gerektiğini belirtiyor. Trump 2.0 döneminde, kısa vadede belirsizliklerin olduğu, risk iştahının baskılandığı ancak orta ve uzun vadede genişleyici etkilerin daha çok hissedildiği bir dönem yaşamamız ihtimal dahilinde. Nitekim Bitcoin tarafında da yaklaşık üç aydır yatay hareketler kısa vadeli belirsizliklerin bir sonucu olarak okunabilir. Taşlar yerine oturdukça Bitcoin başlattığı koşusuna devam etmek isteyecektir.
Avrupa’da ümit verici gelişme
Yeniliklere uyum sağlamak noktasında yavaş kalmasıyla çokça eleştirilen Avrupa tarafından ümit verici bir haber geldi. Avrupa’nın birçok alanda olduğu gibi dijital varlıklar konusunda da regülasyonları önceleyen bir tavrı var. Birçok Avrupa ülkesinde kripto varlıklardan ciddi oranda vergiler alınıyor. Çekya Merkez Bankası Başkanı Aleš Michl, rezervlerine Bitcoin eklemeyi değerlendirdiklerini belirtti. Tüm dünya ABD’nin bu konuda atacağı adımı beklerken Çekya’nın bu konuyu gündemine alması önemli.
Önümüzdeki yıllarda gerçekleşebilecek olası bir Bitcoin rezerv tutma yarışına Çekya ön sıralardan katılmak istiyor olabilir. Çekya Bitcoin rezerv tutmaya karar verse bile aşması gereken önemli bir engeli olacak; AB Merkez Bankası ve Başkan C. Lagarde. Nitekim Lagarde bu konuda hemen aksi yönde görüş bildirdi. Bakalım ABD’de yaşanan tarzda bir dönüşüm Avrupa’da da olacak mı?
Altcoin’lerde hareketlilik
Altcoin’ler ise Fed’den beklediği genişlemeyi (QE) alamayacak gibi… Fed Başkanı J.Powell, enflasyon yüzde 2’ye gerilediğinde ve faizler sıfıra indiğinde ancak miktarsal genişlemeye geçeceklerini belirtti. 2025 altcoin’ler için gerçek bir test yılı olmaya devam ediyor. Altcoin’ler, yalnızca likidite bolluğunda yükselen, bunun haricinde herhangi bir değer üretemeyen ürünlere dönüşme tehlikesini yaşıyor. Kimilerine göre bu hep böyleydi.
Bitcoin’in faizler yükselirken ve global likidite azalırken bile değer kazandığını geçen iki yılda gördük. Bunu ETF’lere bağlayanlar da oldu ama Ethereum’un ETF’si çıkmasına rağmen bu yükselişi gösterememiş olması dikkat çekici. Ethereum ETF’lerinin ‘staking’e (kilitleyip faiz kazanmak) izin vermiyor oluşunun talebi baskıladığı düşünülüyor. Kripto dostu yeni yönetimle birlikte ETF çıkaran firmalar da SEC’nin kapısını çalmaya başladı. 21Shares şirketi SEC’ye yaptığı başvuru ile Ethereum ETF’lerine ‘stake’ özelliği eklemek istediğini belirtti. SEC ise konuyu değerlendirmeye alacağını belirtti. Yıllık yaklaşık yüzde 4 getiri olanağı sağlayan stake özelliğinin ETF’lere eklenmesi Ethereum için önemli bir adım olabilir.