Washington'da düzenlenen Atlantic Council etkinliğinde konuşan Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, küresel enerji piyasalarındaki son durumu değerlendirdi. Birol, nisan ayının enerji piyasaları ve küresel ekonomi için mart ayından daha zorlu geçebileceğini vurguladı. Mart ayında kriz öncesi yüklenen kargoların teslim edildiğini hatırlatan Birol, nisan ayında ise hiçbir yüklemenin yapılmadığını ifade etti.
Petrol fiyatlarının İran savaşının yol açtığı eşi görülmemiş arz krizinin ciddiyetini henüz yansıtmadığını belirten Birol, piyasa algısı ile sahadaki gerçeklik arasında kopukluk olduğunu söyledi. Birol, yakında bu ikisinin birbirine yakınsayacağını ve bunun küresel ekonomi için son derece hassas bir konu olduğunu dile getirdi.
Tarihin en büyük arz kaybı
Orta Doğu'da Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla yaşananları tarihteki en büyük enerji güvenliği tehdidi olarak nitelendiren Birol, 1973 ve 1979 krizlerini hatırlattı. O dönemlerde günlük yaklaşık 5 milyon varil arz kaybı yaşandığını ve bunun resesyona yol açtığını belirten Birol, mevcut durumda arz kaybının günlük 13 milyon varile ulaştığını aktardı.
Doğal gaz tarafındaki kayıplara da değinen Birol, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinde yaklaşık 75 milyar metreküp kayıp yaşandığını, bugün ise bu rakamın çok daha üzerinde olduklarını söyledi. IEA üyesi ülkelerin mart ayında piyasaya 400 milyon varil stratejik petrol rezervi sürdüğünü hatırlatan Birol, bunun rekor niteliğinde olduğunu ifade etti. Birol, gerekirse ek rezerv satışlarıyla harekete geçmeye hazır olduklarını da sözlerine ekledi.
Altyapı onarımı iki yıl sürebilir
Enerji tesislerindeki hasarın boyutuna dikkat çeken Birol, bugün itibarıyla 80'den fazla tesisin zarar gördüğünü vurguladı. Petrol ve gaz sahaları ile rafinerileri kapsayan bu tesislerin üçte birinden fazlasının ağır hasarlı olduğunu belirten Birol, kriz öncesi seviyelere dönüşün 2 yıla kadar sürebileceğini aktardı.
Yarın her şey normale dönse bile toparlanmanın zaman alacağına işaret eden Birol, mali güce sahip olmayan ülkelerde bu sürecin daha uzun süreceğini değerlendirmesini yaptı. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası liderleriyle de görüşen Birol, savaşın ekonomik yansımalarına karşı kurulan koordinasyon grubunda yer aldı.
Fonlardan milyarlarca dolarlık destek hazırlığı
IMF Başkanı Kristalina Georgieva, savaşın altyapıya verdiği zararın tam boyutunu anlamaları gerektiğini söyledi. Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga ise çatışmanın süresine ve şiddetine bağlı olarak farklı senaryolara hazırlandıklarını belirtti. Kurumlar daha önce IMF'nin 50 milyar dolar, Dünya Bankasının ise 25 milyar dolar finansman sağlamaya hazır olduğunu duyurmuştu.
Banga, pazartesi günü yaptığı açıklamada, çatışmaların devam etmesi halinde önümüzdeki altı ay içinde bankanın toplam 60 milyar dolar fon sağlayabileceğini kaydetti.
Boğaz ablukası üretimi vurdu
İran'ın 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail saldırılarına misilleme olarak Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatması kilit önemdeki nakliyeyi durdurdu. Geçtiğimiz çarşamba günü müzakereler için iki haftalık ateşkes kararı alınsa da İslamabad'daki hafta sonu görüşmeleri başarısız oldu. Bu gelişme, Trump'ın boğaza deniz ablukası uygulamasına yol açtı.
Hürmüz Boğazı'nın kapanması, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünün (OPEC) üretimini de doğrudan etkiledi. OPEC, mart ayında günlük üretiminin 7,89 milyon varil azalarak 20,79 milyon varile gerilediğini açıkladı. Bölgedeki nakliye aksaklıklarının tedarik endişelerini artırdığını belirten örgüt, savaş nedeniyle bu çeyreğe ilişkin talep tahminlerini düşürdüğünü bildirdi.