Asya ve Avrupa’daki havayolu şirketleri jet yakıtını karneye bağlayarak ve uçuşları azaltarak petrol krizini yönetmeye çalışırken, ABD havayolları şimdilik daha korunaklı kalıyor. Ancak enerji uzmanları hiçbir ülkenin böyle bir krize karşı bağışıklığı olmadığını söylüyor.
Öne çıkanlar
• Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol Associated Press’e yaptığı açıklamada Avrupa’da, "Belki altı haftalık jet yakıtı kaldığını” söyledi ve Hürmüz Boğazı kapalı kalırsa uçuş iptallerinin “yakında” başlayabileceğini ekledi.
• Birol, bir barış anlaşması olsa bile “savaştan önceki duruma dönmenin iki yıla kadar sürebileceğini” ifade etti.
• Reuters’ın geçen hafta bildirdiğine göre birçok Asya havayolu şirketi programlarını kısıyor ve yakıt sıkıntısı arttıkça ekstra yakıt taşıyarak uçuyor.
• GasBuddy’nin petrol analiz başkanı Patrick De Haan Forbes’a yaptığı açıklamada, “Jet yakıtı, rafine edilmiş yakıtlar arasında en çok etkilenenidir çünkü en düşük miktarlarda üretilir” dedi ve bir varil petrolün yalnızca yaklaşık yüzde 10’unun jet yakıtına gittiğini ekledi.
• Genellikle havayollarının işletme giderlerinin dörtte birine kadarını oluşturan jet yakıtının fiyatı, Argus ABD Jet Yakıtı Endeksi’ne göre 16 Nisan'da galon başına 4,32 dolardı. ABD ve İsrail’in altı hafta önce İran’a hava saldırıları başlatmasından bu yana yüzde 70 arttı.
• De Haan Forbes’a, “Amerikalılar normalde düşünmedikleri bir şeyi düşünmek zorunda: Asya’ya ya da Avrupa’ya gidersem geri dönebilir miyim diye endişelenmeli miyim? Uzun mesafeli uçuşum iptal edilir mi? Uluslararası havaalanına giden kısa mesafeli iç hat uçuşum iptal edilir mi? Bu, yolcuların daha önce gerçekten endişelenmek zorunda kalmadığı bir kaygı düzeyi ve kesinlikle daha da kötüleşebilir" dedi.
Yoksul ülkeler etkileri daha önce hissediyor
Birol, AP’ye verdiği demeçte jet yakıtı daha kıt hale geldikçe fiyatların her yerde arttığını ancak ekonomik acının eşit dağılmadığını söyledi. İlk etkilenecek ülkelerin “başlıca gelişmekte olan ülkeler, Asya, Afrika ve Latin Amerika’daki daha yoksul ülkeler” olacağını belirten Birol, “Ancak hiçbir ülke bu krize karşı bağışıklık sahibi değil” dedi. Çin ve Tayland kendi ihtiyaçlarını karşılamak için jet yakıtı ihracatını durdurduktan sonra, ithalata bağımlı Vietnam, Myanmar ve Pakistan gibi ülkelerde arz tükenmeye başladı. De Haan Forbes’a yaptığı açıklamada, “Asya durumu üst düzeyde yönetiyor” dedi ve bazı hükümetlerin iç hat uçuşlarını kısıtladığını, bazılarının ise turizm açısından hayati öneme sahip uzun mesafeli uçuşların devam etmesine izin verdiğini ekledi.
Avrupa’da yakıt karnesi
Avrupa da baskı altında. Birol Associated Press’e “Yakında A şehrinden B şehrine bazı uçuşların jet yakıtı eksikliği nedeniyle iptal edildiğini duyacağız” dedi. Nitekim başta Lufthansa, Air France-KLM ve Scandinavian Airlines (SAS) olmak üzere büyük Avrupa havayolları jet yakıtını korumak amacıyla uçuşlarını azaltmaya başladı. De Haan Forbes’a, “Bu uçuşların bazılarını gerçekleştirmek giderek zorlaşıyor” dedi ve İtalya’daki bazı havaalanlarının yakıtı karneye bağlamak zorunda kaldığını belirtti. Geçen hafta, havaalanı işletmecilerinin ticaret grubu Airports Council International Europe (ACIE), Avrupa Birliği için “sistemik bir jet yakıtı kıtlığının gerçeğe dönüşmek üzere olduğu” uyarısında bulundu. Avrupa’nın düşük maliyetli havayolu şirketi Ryanair’in CEO’su Michael O’Leary, bu ayın başlarında gazetecilere yaptığı açıklamada “Haziran, temmuz ya da ağustos’ta yakıt arzının yüzde 10 ya da yüzde 20’si risk altındaysa, biz ve diğer havayolları bazı uçuşları iptal etmeyi veya kapasiteyi azaltmayı değerlendirmek zorunda kalacağız” dedi.
ABD de hazırlıklı değil
Bir enerji süper gücü olarak ABD, günde 13 milyon varil üretmesi ve Kanada’dan yaklaşık 4 milyon varil ithal etmesi sayesinde çoğu ülkeden daha korunaklı ancak De Haan’a göre ABD havayollarının ciddi şekilde etkilenmesi muhtemelen birkaç ay sürebilir. Zengin ülkeler krizi yoksul ülkelere kıyasla daha iyi atlatabildiği gibi, en kârlı havayolları da zor durumdaki şirketlere göre daha korunaklıdır. ABD'de iflas yasası kapsamında faaliyet gösteren ultra düşük maliyetli Spirit Airlines’ın bu hafta kadar erken bir tarihte tasfiye edilebileceği bildiriliyor. Frontier ve JetBlue da Covid pandemisinden bu yana kârlı olmakta zorlandı.
Yelpazenin diğer ucunda, ABD’nin en kârlı ikinci havayolu şirketi United Airlines bile yakıt fiyatları düşmezse üçüncü çeyrekte programının yüzde 5’ine kadarını azaltabileceğini söyledi. En iyi görünüme sahip havayolu ise yalnızca ülkenin en kârlı şirketi olmakla kalmayıp aynı zamanda bir rafineriye sahip olan tek şirket olan Delta Air Lines. De Haan, Forbes’a “Delta aslında aracıları ortadan kaldırdı ve esasen benzini jet yakıtıyla takas etmeye dayanan oldukça kârlı anlaşmalar yaptı” dedi.