En azından çalışanlar açısından bakıldığında, yapay zekaya dair en büyük umutlardan biri iş yüklerini hafifletmesi ve insanların daha üst düzey, yaratıcı uğraşlara zaman ayırmasını sağlamasıydı. Ancak yeni veriler, şu ana kadar bunun tam tersinin gerçekleştiğini gösteriyor. 164 bin çalışanın dijital iş faaliyetlerinin analizine göre yapay zeka işi azaltmak yerine işin hızını, yoğunluğunu ve karmaşıklığını artırıyor. İş gücü analitiği ve verimlilik izleme yazılımı şirketi ActivTrak tarafından sağlanan veriler, bin 111 işveren genelinde 443 milyondan fazla çalışma saatini kapsıyor ve bu da yapay zekanın çalışma alışkanlıkları üzerindeki etkilerini inceleyen bugüne kadarki en büyük araştırmalardan biri olmasını sağlıyor.
ActivTrak, çalışanların işte bu araçları kullanmaya başlamadan önceki ve sonraki 180 gün içindeki dijital faaliyetlerini inceleyerek yapay zekanın neredeyse her kategoride faaliyet yoğunluğunu artırdığını buldu: E-posta, mesajlaşma ve sohbet uygulamalarında harcanan zaman iki katından fazla artarken insan kaynakları veya muhasebe yazılımları gibi iş yönetimi araçlarının kullanımı yüzde 94 yükseldi.
Bu arada yapay zeka kullanıcılarının karmaşık sorunları çözmek, formüller yazmak, üretmek ve strateji geliştirmek için gereken odaklı ve kesintisiz çalışmaya ayırdığı süre yüzde 9 azaldı. Yapay zeka kullanmayanlarda ise neredeyse hiç değişim görülmedi. ActivTrak’ın müşteri deneyiminden sorumlu yöneticisi ve verimlilik laboratuvarının başkanı Gabriela Mauch, “Sorun, yapay zekanın verimlilik yaratmaması değil. Sorun şu ki açığa çıkan kapasite hemen başka işlere yönlendiriliyor ve asıl yoğunluk artışı da burada ortaya çıkıyor” dedi.
Teknoloji liderleri yanıldı mı?
Bu tür çalışma alışkanlıkları, yapay zeka savunucularının öngördüğü şeyler değil. Bill Gates’ten JPMorgan Chase’in CEO’su Jamie Dimon’a kadar birçok teknoloji ve iş dünyası lideri, yapay zekanın sonunda insanların daha az çalışmasına ve daha kısa bir çalışma haftasına yol açabileceğini öne sürdü. Elon Musk ise gelecek 20 yıl içinde yapay zeka ve robotlardaki ilerlemelerin çalışmayı tamamen isteğe bağlı hale bile getirebileceğini söylemişti. Ancak şu ana kadarki kanıtlar, birçok yapay zeka kullanıcısının teknolojinin sağladığı verimlilikten kendilerine daha fazla boş zaman yaratmak için yararlanmadığını gösteriyor.
“Yapılacak iş sanki sınırsız”
Yazılım girişimi Steelhead Technologies’in kurucu ortaklarından ve gelirden sorumlu yöneticisi Dean Halonen, işin giderek artması durumunu bizzat deneyimlediğini söylüyor. Ona göre yapay zeka kullanımı, şirketin birçok idari görevi otomatikleştirmesine ve yazılım geliştiricilerin kod yazma konusunda daha verimli olmasına yardımcı oldu. Halonen, “Fakat gördüğümüz şey şu: Yapılacak iş sanki sınırsız gibi. Sanki iştah her zaman daha fazlasını yapmak yönünde; öğlen eve gitmek yönünde değil” diye konuştu.
ActivTrak’ın analizi, yaklaşık 200 çalışanı olan bir teknoloji şirketinde üretken yapay zekanın çalışma alışkanlıklarını nasıl şekillendirdiğini inceleyen sekiz aylık bir araştırmanın bulgularını da destekliyor. Hala devam eden bu araştırma, şu ana kadar araçların işi azaltmadığını, aksine yoğunlaştırdığını gösteriyor. Çalışanlar daha hızlı tempoda çalıştı, daha geniş kapsamlı görevler üstlendi ve sonunda daha fazla saat çalıştı.
“İş kalitesinin düşmesine yol açabilir”
California Üniversitesi Berkeley Haas İşletme Okulu’nda doçent olan ve bu araştırmayı yürüten Aruna Ranganathan’a göre insanlar çoğu zaman daha az değil daha fazla iş yapıyor. Bunun nedeni ise yapay zekanın ek görevleri kolay ve erişilebilir hissettirmesi ve bir momentum duygusu yaratması. İlk bulgular yakın zamanda Harvard Business Review’da yayımlanan bir makalede paylaşıldı. Ranganathan’a göre bu davranış değişimleri verimliliği artırabilir ancak işverenler için aynı zamanda bir uyarı işareti olmalıdır. Ranganathan, “Zamanla bu durum bilişsel aşırı yüklenmeye, tükenmişliğe, daha kötü karar almaya ve iş kalitesinin düşmesine yol açabilir kısa vadede çalışanlar daha üretken görünse bile” dedi.
ActivTrak analizi, birçok çalışanın henüz ciddi zaman kazandırmadığını söylese de iş yerlerinde yapay zeka kullanımının hızla arttığını ortaya koyuyor. ActivTrak’a göre artık çalışanların yaklaşık yüzde 80’i işte yapay zeka araçları kullanıyor. İki yıl önce bu oran yüzde 53’tü ve yapay zeka araçlarıyla geçirilen ortalama süre sekiz kat arttı. Toplam çalışma saatlerinin yüzde 7 ila yüzde 10’unu yapay zeka araçlarıyla geçiren kişiler de en yüksek verimlilik kaydedildi. Ancak yapay zeka kullanıcılarının yalnızca yüzde 3’ü araçları bu kadar yoğun kullanıyor. Çoğunluk ise toplam çalışma saatlerinin yalnızca yüzde 1’ini yapay zeka kullanarak geçiriyor.