Bir dönem çoğunlukla Japonya’da tüketilen niş ve törensel bir içecek olan matcha, artık dünya genelindeki kahve dükkanlarında yaygın olarak bulunuyor. Sosyal medyada bazı kullanıcılar, matcha’daki kafeinin özel bir etkisi olduğunu iddia ediyor. Buna, kahvedekine kıyasla daha yavaş emildiği ve bu sayede el titremesi ya da ani enerji düşüşü olmadan “sakin bir zindelik” sağladığı da dahil. Peki bu iddialar bilimsel olarak destekleniyor mu?
Matcha nedir?
Matcha, kurutulup toz haline getirilmiş bir yeşil çay türü. Genellikle tam güneş ışığında yetiştirilen diğer yeşil çayların aksine, matcha çayı bitkileri hasattan önce birkaç hafta boyunca gölgede yetiştirilir. Bu durum fotosentezi yavaşlatır ve klorofil gibi bazı bileşiklerin daha yüksek yoğunlukta oluşmasına yol açar. Klorofil de çaya parlak yeşil rengini verir. Matcha, demlemek yerine sıcak suyla çırpılarak hazırlanır. Ortaya çıkan içecek, Northwestern Medicine’da beslenme alanında doçent olan Marilyn Cornelis’in söylediğine göre daha yüksek kafein, amino asit, antioksidan ve anti-inflamatuar bileşik konsantrasyonlarıyla adeta “steroidli” bir yeşil çay gibidir.
Matcha’daki kafein farklı mı hissettiriyor?
New York Times’ın haberine göre kahve ve çaydaki kafein seviyeleri büyük ölçüde değişebilir ancak ABD Ordusu’nda kafein üzerine çalışan sinirbilimci Allison Brager’a göre matcha genellikle normal yeşil çaydan daha fazla, kahveden ise daha az kafein içeriyor. Bu da en azından kısmen, bu içeceklerin sizi nasıl hissettirdiğindeki farkları açıklayabilir. ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre yaklaşık 240 ml yeşil çay yaklaşık 30 miligram kafein içerirken, aynı miktarda demlenmiş kahve yaklaşık 100 miligrama yakın. Bakanlık matcha için standart besin değerleri sunmasa da 2020 tarihli bir bilimsel incelemeye göre matcha tozu gram başına 19 ile 44 miligram arasında kafein içerebilir. Bir çay kaşığı matcha tozu kullanarak hazırlanan bir içecek, porsiyon başına yaklaşık 38 ila 88 miligram kafein sağlar.
Dr. Cornelis, matcha’nın bazı insanlar için “tam kararında” bir kafein dozu sağlayabileceğini söyledi: enerjiyi artıracak kadar ama kaygı, titreme veya uyku sorunlarına yol açmayacak kadar. Ancak Dr. Brager ve diğer uzmanlar, matcha’daki kafeinin daha yavaş emildiği ve bu sayede düşüş olmadan daha uzun süreli bir etki sağladığı iddiasını destekleyen bir kanıttan haberdar olmadıklarını belirtti.
Matcha’nın başka etkileri de var mı?
Matcha ürünlerinin pazarlamasında, çaydaki bazı bileşiklerin stresi azaltabileceği ve odaklanmayı artırabileceği öne sürülür. Örneğin, L-teanin matcha’da bulunan bir amino asit ve stres azaltıcı etkileri olduğu bulundu. Ayrıca kafeinle birlikte alındığında daha iyi odaklanma ile bağlantılı olduğu da biliniyor. Matcha’daki bir tür antioksidan olan epigallokateşin gallat (bir kateşin türü) da insanların daha sakin ve daha az stresli hissetmesine yardımcı olabilir.
Ancak bu çalışmalar küçük ve sınırlı. Ayrıca araştırmalarda genellikle bileşiklerin kendileri incelendi yani matcha’nın içindeki etkisi tam olarak bilinmiyor. Araştırmacılar matcha’nın sağlık etkilerini doğrudan incelediklerinde ise sonuçlar karışık ve çok güçlü değil. 2018’de yayımlanan ve 39 üniversite öğrencisini kapsayan bir çalışmada, araştırmacılar grubun yarısına iki fincandan biraz fazla matcha, diğer yarısına ise plasebo bir içecek verdi. Matcha grubunun plasebo grubuna kıyasla biraz daha az kaygılı hissettiği ancak daha az stresli hissetmediği bulundu. 2017’de yayımlanan başka bir çalışmada ise 19 genç yetişkine bir gün iki porsiyon matcha, başka bir gün ise plasebo içecek verildi. Araştırmacılar, katılımcıların ruh hallerinde, hangi içeceği aldıklarına bakılmaksızın bir fark bulamadı.
Dr. Cornelis, matcha’nın sizi nasıl etkilediğini öğrenmek istiyorsanız denemenizi öneriyor. Ancak Piedmont Atlanta Hastanesi’nde kardiyovasküler diyetisyen olan Lena Beal’a göre matcha latte veya bubble tea gibi birçok popüler matcha içeceğinin yüksek miktarda ilave şeker içerebileceğini unutmayın.