Tesla’nın en büyük sorunu artık Çinli rakipler, elektrikli araçlarına yönelik yavaşlayan talep ya da robotaksi ve insansı robotlardan beklenen potansiyel getiriler olmayabilir. Sorun SpaceX olabilir. Eğer Elon Musk’ın roket ve uydu interneti şirketi, söylentilere yakın olan 1,75 trilyon dolarlık bir değerleme ile halka açılırsa, bu sadece tarihin en büyük halka arzlarından biri olmakla kalmayacak. Aynı zamanda CEO’nun vaatlerinin gerçekleşmesini beklemekten yorulan Tesla yatırımcılarına bir süredir sahip olmadıkları bir şeyi verecek: Musk'a yatırım yapmak için potansiyel olarak daha büyük ve daha heyecan verici bir yol. Nitekim uzun süredir başkan olan Gwynne Shotwell’in istikrarlı ve güvenilir liderliği altındaki SpaceX, daha az yakın rakibi olan ve Tesla’nın otonom sürüşte Waymo ile ne zaman rekabet edebileceği ya da C-3PO tarzı robotunu gerçekten ne zaman sunacağı gibi çeyreklik bazda zor soruların daha az sorulduğu, daha parlak bir alternatif haline geliyor.
SpaceX daha iyi bir yatırım olarak görülüyor
Kaliforniya merkezli ve 4 milyar dolardan fazla varlık yöneten Gerber Kawasaki’nin CEO’su Ross Gerber Forbes'a, “Birçok Tesla yatırımcısı, pek çok nedenden dolayı SpaceX’i daha iyi bir yatırım olarak görüyor. Tesla hisselerimi satarsam kimse bunun aşırı değerli olmadığını savunmayacak. Cazibeyi satın almak istiyorsam SpaceX alırım. İnsanların yapmak istediği de bu. Birçok kişi bunun kolay para olacağını düşünüyor" dedi.
Bunun başlıca nedeni, Tesla kârlılığını sürdürse de markayı inşa eden ana iş kolu olan elektrikli araç satışlarından, yeni yapay zeka odaklı işlerin devreye girmesini beklerken temel bir dönüşüm geçiriyor olması. Bu durum, Austin merkezli şirketin bu haftaki ilk çeyrek sonuçlarıyla da ortaya kondu. Net kâr, bir yıl önce Musk karşıtı protestolar ve güncellenmiş versiyona geçiş nedeniyle Model Y SUV üretiminin azaltılmasının etkisiyle düşüş yaşayan döneme kıyasla yüzde 16 artarak 477 milyon dolara çıktı. Ancak bu rakam, önceki üç çeyrekteki kârın çok altında kaldı. Geçen yılın parlak noktalarından biri olan batarya işi ise ilk çeyrekte yüzde 12 daraldı. Toplam gelir yüzde 16 artarak 22,4 milyar dolara yükseldi ancak bu da son üç çeyreğin altında kaldı.
Tesla, direksiyon başında insan güvenlik sürücülerinin bulunduğu ve ağırlıklı olarak Teksas’ta faaliyet gösteren küçük robotaksi filosuna dair herhangi bir gelir bildirmedi. Benzer şekilde, henüz üretimde olmadıkları için Optimus robotlarından da çeyrek boyunca gelir elde edilmedi. Buna rağmen şirket, Musk’ın yapay zeka ve robotik hayallerini gerçeğe dönüştürmek için en az 25 milyar dolar harcamayı planlıyor. Şirketin hisseleri bu yıl yaklaşık yüzde 17 düşüş yaşandı.
Marka değeri yüzde 35 düştü
Interbrand CEO’su Gonzalo Brujó, “Tesla’da gördüğümüz şey, stratejiden ziyade inancın daha fazla iş yaptığı bir mark ve asıl test bu dinamiğin ne kadar süre sürdürülebileceği” diyor. Küresel markaların cazibesini sıralayan Interbrand verilerine göre Tesla’nın marka değeri 2025’te yüzde 35 düştü. Bunda Musk’ın Trump yönetimindeki DOGE rolü ve Avrupa’daki aşırı sağ siyasetçilere verdiği destek nedeniyle popülerliğinin azalmasının büyük payı var. Brujó, “Marka, liderliği farklılaştırma kaynağı olmaktan çıkıp dikkat dağıtan bir unsur haline gelince ivmesini kaybetti. Musk artık kamuoyundaki tartışmalarda daha az baskın olduğu için bu baskının bir kısmı azaldı. Ancak bu bir geri dönüş başlatmadı sadece daha kötüye gitmesini durdurdu" diye ekledi.
Birleşik Krallık merkezli yatırım danışmanı AJ Bell’in piyasa başkanı Dan Coatsworth’e göre SpaceX, bir bakıma Tesla’nın 2010’daki halka arzından sonra yaşananların kopyası olabilir. Coatsworth, “Tesla elektrikli araçlarda ilk hamle avantajına sahipti. Kendine çok iyi bir isim yaptı ve hissedarlar çok para kazandı. Şimdi ise rekabet yaklaşıyor, hatta bazı alanlarda onu geçiyor. Uzun süredir Tesla’da olan biri, ‘Paramı kazandım, SpaceX ise uzay ekonomisinde ilk hamle avantajını elde etmeye çalışıyor ve şu anda rakipleriyle arasındaki fark çok büyük’ diyebilir" ifadelerini kullandı.
Musk’ın modern elektrikli araç pazarını yaratmadaki başarısı, Tesla’nın 2012’de Model S sedanını piyasaya sürmesinden bu yana büyümesi ve sürekli olarak “çok yakında” gerçekleşecek teknik mucizeler iddiası, hissenin öngörülen kazançların yaklaşık 200 katı seviyesinde işlem görmesine yardımcı oluyor. Aynı şekilde “Musk etkisi”, piyasa değerinin bu yıl tahmini 100 milyar dolarlık gelirinin 12 katı olmasının da nedeni.
Ancak SpaceX ile karşılaştırıldığında bu bile muhafazakar görünüyor. Roket şirketinin öngörülen 1,75 trilyon dolarlık halka arz değeri, bu yılın büyük ölçüde Starlink internet kolundan gelen tahmini 22 milyar dolarlık gelirinin yaklaşık 80 katına denk geliyor. Musk’ın vaat ettiği uzay tabanlı veri merkezleri gibi yeni iş alanları heyecan verici görünse de kısa vadede uygulanabilir olmayabilir. Reuters’ın gördüğü S-1 başvuru belgesinden bir alıntıya göre: “Yörüngesel yapay zeka hesaplama ve yörüngede, Ay’da ve gezegenler arası sanayileşmeyi geliştirmeye yönelik girişimlerimiz erken aşamada, önemli teknik karmaşıklıklar ve kanıtlanmamış teknolojiler içerir ve ticari olarak uygulanabilir olmayabilir.”
Şirketler birleşir mi?
Bireysel yatırımcılar arasındaki büyük Musk hayran kitlesi SpaceX halka arzı için heyecan yaratmış olsa da Morningstar analisti Seth Goldstein, Tesla hisselerinin mevcut seviyede adil değerli olduğunu düşünerek bunun Tesla için olumsuz olmadığını belirtiyor. Goldstein, “Bunu insanların Tesla’dan çıkıp SpaceX’e geçmesi olarak görmüyorum. Kurumsal açıdan bakıldığında, portföyde SpaceX’e yer açmak için muhtemelen bazı Tesla hisseleriyle birlikte diğer pozisyonların da azaltıldığını göreceğiz" dedi. Benzer şekilde, Baird’in kıdemli araştırma analisti ve Tesla’yı halka arzından bu yana takip eden Ben Kallo da yatırımcıların yalnızca küçük bir kısmının Musk hisseleri arasında geçiş yapmasını bekliyor. Ayrıca Kallo, "Bizim görüşümüze göre nihayetinde şirketlerin birçok nedenle birleşmesi muhtemel" diye ekliyor.
Şirketlerin sonunda birleşeceği fikri on yılı aşkın süredir dile getiriliyor. Ancak bu olasılık, Tesla’ya yatırım yapan ve halka arz sonrası SpaceX’te de pozisyon alacak bazı büyük kurumsal yatırımcılar için bir endişe yaratıyor. Özellikle de Musk’ın eski Twitter ve xAI yatırımlarını bu arzın içine dahil etmesi nedeniyle: Yönetim kurulu bağımsızlığı ve sık sık tartışma yaratan Musk için denetim mekanizmalarının korunması.