Küresel ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyebilecek Orta Doğu petrol arzı kesintisi endişeleri giderek artıyor. ABD ve İran arasındaki savaşın kötüleşebileceği korkuları piyasalarda fiyatları yukarı çekiyor. Brent ham petrolü gün içinde 126,41 dolara kadar çıkarak 9 Mart 2022'den bu yana en yüksek seviyesini gördü.
Anlık verilere göre Brent petrol yüzde 2,90 artışla 121,45 dolardan işlem görüyor. ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrol ise yüzde 0,92 değer kazanarak 107,86 dolar seviyesinde bulunuyor. Perşembe günü vadesi dolacak olan ve dokuz gündür yükselen haziran vadeli Brent sözleşmesi ise düşük işlem hacmiyle dikkat çekiyor. Daha aktif olan temmuz vadeli sözleşmeler gün içinde 114,70 dolara kadar tırmandı.
Aralık vadeli iki Brent sözleşmesi arasındaki fark iki ay önce 3 dolar civarındayken, arzın daralmasıyla 11 doların üzerine çıktı. Brent petrol yıl başından bu yana değerini ikiye katlarken, WTI yüzde 90 civarında yükseldi. Her iki gösterge de üst üste dördüncü kazanç ayına ilerliyor. Enflasyonu körükleyen bu durum, İran çatışmasının aylarca küresel arzı boğabileceği korkularını yansıtıyor.
Askeri seçenekler masada
Axios'un haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump perşembe günü İran'a yönelik yeni askeri saldırı planları hakkında brifing alacak. ABD Merkez Kuvvetler (CENTCOM) Komutanı Amiral Brad Cooper'ın sunacağı bu brifing, muharebe operasyonlarının yeniden başlamasının ciddi olarak değerlendirildiğini gösteriyor. İsmi açıklanmayan iki kaynağa dayandırılan haber, Orta Doğu'da yeni bir tırmanma potansiyeline işaret ediyor.
Axios, CENTCOM'un muhtemelen altyapı hedeflerini içeren kısa ve güçlü bir saldırı dalgası planı hazırladığını bildirdi. Amiral Cooper, ABD ve İsrail'in savaşı başlatmasından önce, 26 Şubat'ta da benzer bir brifing vermişti. Ayrıca CENTCOM, Amerikan ordusunun ilk kez konuşlandıracağı hipersonik füzelerin Orta Doğu'ya gönderilmesini talep etti.
Tarihin en büyük arz şoku
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a hava saldırıları başlatmasının ardından Tahran yönetimi Hürmüz Boğazı'nı neredeyse tamamen kapattı. Çatışmaları durduran nisan başındaki ateşkese rağmen ABD ve İran'ın hayati önem taşıyan boğazdaki ablukası devam ediyor. Enerji geçişlerinin sıfıra inmesiyle ham petrol, doğal gaz ve petrol ürünleri akışı durdu. Uluslararası Enerji Ajansı bu durumu tarihin en büyük arz şoku olarak nitelendirdi. Vitol Group ise piyasanın yaklaşık 1 milyar varillik bir arz kaybıyla karşı karşıya olduğunu açıkladı.
Çatışmayı çözmek için yapılan görüşmeler şimdilik çıkmaza girdi. ABD, İran'ın iddia edilen nükleer silah programını tartışmakta ısrar ediyor. İran ise boğaz üzerinde kontrol ve savaş hasarı için tazminat talep ediyor. IG piyasa analisti Tony Sycamore, "İran çatışmasına yakın vadeli bir çözüm veya Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması beklentileri zayıf kalmaya devam ediyor." değerlendirmesini yaptı.
Trump salı günü petrol şirketleriyle aylarca sürebilecek bir ablukanın etkisini hafifletme yollarını görüştü. Beyaz Saray, toplantıda Amerikan tüketicileri üzerindeki etkinin en aza indirilmesinin ele alındığını duyurdu. Trump ayrıca Axios'a yaptığı ayrı bir açıklamada, nükleer bir anlaşma sağlayana kadar İran limanlarındaki deniz ablukasını kaldırmayacağını söyledi. ABD, 13 Nisan'da savaş gemilerini konuşlandırmasından bu yana onlarca İran gemisini geri çevirdi.
Westpac Emtia Araştırmaları Başkanı Robert Rennie, "Trump, piyasanın tutunduğu savaşın bitmek üzere olduğu umudunu çekip aldı." dedi. Rennie, yatırımcıların artık her iki tarafın da kazandığını düşündüğü ve müzakere teşvikinin olmadığı çirkin bir gerçekle yüzleştiğini ifade etti.
Üretim ve talep dinamikleri
Kayıpları telafi etmek isteyen küresel alıcılar, Orta Doğu kaynaklı açık için Amerikalı üreticilere yöneldi. ABD ham petrol ihracatı geçen hafta rekor kırarak günlük 6 milyon varilin üzerine çıktı. Bu rakam, 2023'ün sonlarında kırılan yaklaşık 5,3 milyon varillik önceki rekoru geride bıraktı. ABD ayrıca deniz kuvvetleri tarafından el konulan İran bağlantılı iki petrol tankerinin müsadere edilmesini istiyor. El koyma işlemi Trump'ın ekonomik saldırısının bir tırmanışı olarak görülüyor.
Arz endişelerinin ortasında piyasaların gözü pazar günü toplanacak olan OPEC ve müttefiklerine (OPEC+) çevrildi. Reuters'a konuşan kaynaklar, grubun petrol üretim kotalarında günlük yaklaşık 188.000 varillik küçük bir artış üzerinde anlaşabileceğini söyledi. Toplantı, Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) 1 Mayıs'tan itibaren geçerli olmak üzere OPEC'ten ayrılmasının hemen ardından gerçekleşiyor. Körfez ülkesinin çıkışı üretimi artırmasına izin verecek olsa da savaş kaynaklı kesintiler nedeniyle bu durum piyasa temellerini fazla etkilemeyecek.
OANDA Kıdemli Piyasa Analisti Kelvin Wong, "Kısa vadede piyasa katılımcıları Hürmüz Boğazı'nın uzun süreli kapanma riskine odaklanmaya devam ediyor." ifadesini kullandı. Wong, bu odaklanmanın BAE'nin kartelden çıkmasının ardından OPEC+'nın zayıflayan olası etkisinden daha ağır bastığını belirtti.
Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikası Merkezi'nden Karen Young, "Piyasa boğazdaki trafik konusunda herhangi bir çözüme ulaşamayacağımızı fark ediyor." şeklinde konuştu. Young, talep yıkımına ulaşana kadar fiyat baskısının artmak zorunda olduğunu kaydetti. Analistler şu anda mevcut sıkı arz durumunu hafifletmenin en olası yolu olarak petrol talep yıkımını görüyor.
ING analistleri, yüksek fiyatlar nedeniyle tüketicilerin kullanımı bırakmasıyla günlük yaklaşık 1,6 milyon varillik talep kaybı öngörüyor. Ancak analistler yayımladıkları notta, bu miktar önemli olsa da karşılaşılan arz açığını doldurmak için açıkça yeterli olmadığını vurguladı. Vanda Insights Kurucusu Vandana Hari ise, "Birkaç haftalık bir çıkmaz daha Trump'ın hoşuna gidecek bir şey gibi görünmüyor." değerlendirmesini yaptı. Hari, Hürmüz Boğazı'nın açılması görünene kadar fiyatların yukarıdan başka gidecek yeri olmadığını vurguladı.
Wall Street Journal'ın haberine göre ABD yönetimi, gemilerin Hürmüz Boğazı'nda gezinmesini sağlayacak uluslararası bir koalisyon kurmak istiyor. Gazete bu iddiayı salı günü ABD büyükelçiliklerine gönderilen dahili bir Dışişleri Bakanlığı telgrafına dayandırdı.