Fransa’nın artan borcu ve yükselen tahvil faizleri Avrupa’yı endişelendiriyor

Küresel tahvil satışları devam ederken ve getiriler son çeyrek yüzyılın en yüksek seviyelerine ulaşırken, Fransa fırtınanın merkezine yerleşti. Artan yaşam maliyetleri ve daha fazla kaynak talebiyle yüzbinlerce kişinin katıldığı protestoların yanında azınlık hükümetinin yaşadığı bütçe çıkmazı ve 3,6 trilyon euro’yu aşan kamu borcu çalkantının temel nedenleri... Fransa’nın borç krizinin Euro Bölgesi’nin geri kalanını da etkileyebileceğine dair endişeler artıyor; ülkenin mali yapısının uzun vadede sürdürülebilir olup olmadığına dair kuşkular Euro’nun dolar karşısında değer yitirmesine neden oluyor. Nitekim euro, ekim başında dolar karşısında 17 ayın en düşük seviyelerine geriledi ve 14 Ekim’de 1,1113’ü gördü. Peki, Fransa’da neler oluyor? Ekim ayı boyunca devam eden ülke genelindeki kitlesel protestolar 17 Ekim Cumartesi günü zirveye çıktı ve birçok şehirde şiddet ve yağma olayları yaşandı. O gün ülke genelinde yarım milyondan fazla kişi sokağa çıktı, 2 bin 500’den fazla kişi gözaltına alındı. Hükümet, olayları kontrol altına almak için Paris, Lille, Lyon ve Nice gibi şehirlerin belirli bölgelerinde kısmi gece sokağa çıkma yasağı ilan etti, Paris’in bazı semtlerinde gösterileri yasakladı. Bu huzursuzluk, hükümetin gelecek yılki cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde bütçeyi Meclis’te kabul ettirmek ve kamu borcunu azaltmak için mücadele ettiği bir dönemde ortaya çıktı. Süregelen siyasi belirsizlik, borçlanma maliyetlerini yüksek tutma riskini artırarak yatırımcıların Fransa’nın kamu maliyesine olan güvenini yeniden tesis etme çabalarını daha da baltalıyor. Fransız devlet tahvilleri ayrıca, yenilenen enflasyon endişeleri, daha yüksek faiz oranları beklentileri ve artan borç seviyeleriyle ilgili kaygıdan kaynaklanan geniş çaplı bir küresel tahvil satış dalgasına yakalandı. Nitekim Fransa’nın 10 yıllık tahvil getirisi 21 Ekim günü yüzde 5’in üzerine çıkarak 24 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. 10 yıllık Alman tahvillerine göre getiri farkı yaklaşık 160 baz puana genişleyerek Euro Bölgesi borç krizinden bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Uzun süredir devam eden siyasi çıkmaz ve artan konsolidasyon endişelerinin piyasa duyarlılığını olumsuz etkilemesi de tahvil getirisinin yükselmesinde etkili oluyor. Şubat ayında ABD ve İsrail’in İran’a saldırısıyla başlayan savaş ve bunun tetiklediği küresel enflasyon artışından bu yana, uzun vadeli Fransız devlet tahvillerinin getirisi, diğer tüm G7 ülkelerinden daha fazla yükseldi. Savaş öncesinde 10 yıllık tahvil getirisi yüzde 3,2 seviyesindeydi. Fransa’nın ciddi bir borç sorunu var. 2025 sonu itibarıyla Avrupa’da GSYİH’ye oranı bakımından Yunanistan (yüzde 146) ve İtalya’dan (yüzde 137) sonra en borçlu ülke (yüzde 116); INSEE’ye göre bu oran 2026’nın ikinci çeyreğinde yüzde 119’a yükseldi. Sosyal huzursuzluk ve istikrarsızlık nedeniyle Fransız tahvil yatırımcıları çok daha yüksek faiz oranları talep ediyor. Bu gelişme, yüksek borç yükü altındaki diğer ülkeler için de bir uyarı işareti taşıyor. Fransız devlet borcunda yabancı yatırımcıların payı 2022 başındaki yüzde 48’den 2026 başında yüzde 60’a yaklaştı. Bu da riskten kaçış dönemlerinde satış baskısını ve oynaklığı artırıyor. Yatırımcılar, hükümetin kamu borcunu hızla artıran harcamaları kontrol altına alma yeteneğine ilişkin artan şüpheler nedeniyle özellikle son haftalarda Fransız tahvillerini sattılar. Buna yağmalama olaylarının da yaşandığı yüzbinlerce kişinin katıldığı protestolar ve tüm kesimlerin akaryakıt fiyatlarının düşürülmesi, eğitime daha çok fon ve ücret artışı gibi daha fazla kaynak talebi eklenince, hükümetin borcu geri ödeme kapasitesine ilişkin yatırımcı endişeleri arttı. Paris yönetimi, yatırımcıları algılanan ek risk karşılığında ödüllendirmek için ihraç ettiği devlet tahvillerinde daha yüksek faiz oranları sunmak zorunda kalıyor. Diğer yandan bir bütçe krizi yaşanıyor. Azınlık hükümetinin bütçe teklifine göre, Fransa’nın kamu borcunun 2027 yılında GSYİH’ye oranla yüzde 121,7 ile rekor seviyeye ulaşması öngörülüyor. Sosyalist milletvekillerinin, Ulusal Meclis’te 13 Ekim’de başlayan bütçe görüşmelerinde hükümetin 43 milyar euro’luk harcama kesintisi öngören 2027 bütçe teklifini görüşmeden reddetme önergesi, aşırı sağcı Ulusal Birlik’in (RN) karşı oyuyla 236’ya 149 düştü. Bütçenin gelir bölümü 3 Kasım’da oylanacak. Bütçe onaylansa dahi, Fransa’nın bütçe açığı GSYİH’nin yalnızca yüzde 5’ine gerileyecek. Bu oran, AB üyeleri için belirlenen yüzde 3’lük sınırın oldukça üzerinde kalıyor. Toplam borç ise GSYİH’nin yaklaşık yüzde 120’si seviyesinde seyretmeye devam edecek ve bu da AB sınırının iki katına denk geliyor. IMF Başkanı Kristalina Georgieva ise politikacılara “mali yapıda çatlaklar daha da büyümeden acil onarımlar yapmaları” çağrısında bulundu. Bangkok’taki IMF ve Dünya Bankası yıllık toplantılarındaki konuşmasında, “Fransa şu anda bütçe açığını ve borç seviyesini aşağı yönlü bir eğriye oturtacak bir bütçe hedefliyor” dedi. Ancak borç yükünün hem halka hem de yatırımcı çevresine tam bir güven verecek seviyelere inmesinin zaman alacağını belirtti. IMF, son yayımladığı Dünya Ekonomisinin Görünümü Ekim raporunda, Euro Bölgesi büyüme tahminini yükseltirken Fransa ekonomisinde keskin düşüş öngördü. GSYİH’nin 2025’te yüzde 0,9 iken 2026’da sadece yüzde 0,4 oranında büyümesi bekleniyor. 2027 tahmini ise yüzde 0,7. Paris Dauphine Üniversitesi profesörü Anton Brender Euro Bölgesi ülkelerinin ve Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB), üyelerinden birinin düştüğü zor durumdan keyif almak yerine spekülasyonları dizginlemek için birlik olmalarının daha doğru olacağını savunuyor. Brender, “Fransa, Yunanistan değildir; 2010’lardaki hataları tekrarlamak herkes için bedeli ağır bir süreç olur” dedi. Dünyanın en büyük varlık yönetim şirketlerinden Pimco’nun yöneticisi Emmanuel Roman da piyasaların Fransa’ya ciddi bir sinyal gönderdiğini belirterek, “Durum vahim” dedi. Şirketinin Fransız borçlanma araçlarındaki yatırımlarını geri çekmediğini ancak bunları artırmadığını da vurguladı. Danışmanlık firması Oxford Economics’ten Angel Talavera, Fransa’nın ekonomik büyüklüğü ve önemine dikkat çekerek, yaşanabilecek sorunların diğer ülkelere ve Euro Bölgesi’ne yayılma ihtimalinin yüksek olduğunu belirtti. Talavera, bunun bölgenin tamamında ciddi bir krize yol açabileceği uyarısında bulundu. Peki, neler olabilir? En iyimser senaryo uzun vadeli yavaşlama ve toparlanma süreci… Çoğu ekonomist, Fransa’nın aniden ve tamamen temerrüde düşmesini düşük bir ihtimal olarak görüyor. Bunun yerine, uzun süreli bir durgun büyüme dönemi, kredi notlarında düşüş ve kamu yatırımlarının azalmasıyla beraber tahvil faizinin sürdürülebilir seviyelere yerleşmesini bekliyor. Ancak istikrarsızlık beklentisi de yok değil. Hükümetin işletmelere veya vatandaşlara yönelik vergi artışları ile kamu harcamalarında ciddi kesintileri bir arada uygulaması halinde artan sosyal huzursuzluk ve borç erteleme öneren siyasetçilerin güç kazanması beraberinde gelebilir. Başka bir beklenti ise krizin Avrupa geneline yayılması… Fransa’nın borç sorunları, piyasalarda süregelen zayıflık, yüksek borç yüküne sahip İtalya ve İspanya gibi diğer Euro Bölgesi ekonomileri üzerinde baskı oluşturabilir ve ECB’nin politikalarını zorlayabilir.