Gelecek dört hafta, Avrupa ekonomisinin yeni bir krizle mi karşı karşıya olduğunu yoksa toparlanma sürecinde yalnızca geçici bir tökezleme mi yaşadığını belirleyecek. ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik Ayetullah Ali Hamaney’in ölümüne yol açan, Orta Doğu genelinde karşı saldırı dalgasını tetikleyen ve enerji maliyetlerini hızla yükselten saldırılarının dört hafta süreceğini öne sürüyor.
Daha uzun sürecek bir çatışma, euro bölgesinin henüz filizlenen toparlanmasını sabote etme ve Avrupa Merkez Bankası’nın kontrol altına almak için yoğun çaba harcadığı enflasyonist baskıları yeniden alevlendirme riski taşıyor. ING’den Carsten Brzeski’ye göre bölgenin Orta Doğu’dan petrol ve gaza bağımlılığı, Avrupa’yı İran kaynaklı yayılma etkilerine karşı “en fazla maruz kalan büyük ekonomi” haline getiriyor. Bloomberg Economics’ten Antonio Barroso ve Simona Delle Chiaie, “Çatışma kısa sürer ve enerji fiyatları yalnızca geçici olarak yükselirse, zarar sınırlı kalacaktır. Ancak petrol ve gaz fiyatlarını yüksek tutan uzun süreli bir savaş, hükümetleri, seçmenleri artan maliyetlerden korumak için daha fazla harcama yapmaya zorlayabilir ve görevdeki liderleri baskı altına sokabilir” dedi.
Bu yıl Avrupa için görünüm iyileşmeye başlamıştı. Almanya’da ve diğer ülkelerde artan kamu harcamalarının, mütevazı da olsa ekonomik genişlemeyi desteklemesi ve enflasyonun genel olarak Avrupa Merkez Bankası’nın yüzde 2 hedefiyle uyumlu seyretmesi bekleniyordu. Ancak İran’daki tırmanış, ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump’ın ilk gümrük tarifelerini iptal etmesinin ardından ABD tarifeleri konusundaki belirsizliğin yeniden artmasını izliyor.
“Trump artışları önlemek için çaba gösterebilir”
Şimdilik euro bölgesinin rotasından çıktığına dair ciddi bir panik yok. Berenberg Başekonomisti Holger Schmieding, fiyatlardaki yükselişe rağmen Brent petrol fiyatlarının ortalama 65-70 dolar aralığında olacağı varsayımını koruyacağını ve bunu muhtemelen “kısa vadeli bir sıçrama” olarak gördüğünü söyledi. Schmieding, “Trump’ın, iç politikada kendisine zarar verebilecek kalıcı bir enerji fiyat artışını önlemek için büyük çaba göstereceğini düşünüyorum. ABD’li seçmenler, İran’a yönelik saldırılardan önce de yüksek tüketici fiyatları nedeniyle onu sorumlu tutuyordu” diye konuştu.
İran’ın da dünya deniz yoluyla taşınan petrol ve gazının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda aşırı gerilimden kaçınmak için güçlü teşvikleri bulunuyor. UniCredit ekonomisti Edoardo Campanella, “İran’ı destekleyen tek büyük güçler olan Çin ve Rusya’dan özellikle Çin, petrol ithalatı için bu deniz yoluna büyük ölçüde bağımlı ve Tahran’a bunu riske atmaması için baskı yapacaktır” dedi.
Faiz indirimi beklentileri azaldı
Avrupa Merkez Bankası’ndan Gabriel Makhlouf ve Martin Kocher, hafta sonu saldırılarının ekonomi üzerindeki etkisi hakkında hüküm vermek için henüz erken olduğunu söylerken, Belçikalı Pierre Wunsch uzun süreli bir savaşın ne anlama gelebileceğini ortaya koydu. Wunsch, “Enerji fiyatlarındaki herhangi bir harekete aceleyle tepki vermezdim. Ancak bu durum daha uzun sürerse ve enerji fiyatlarındaki artış daha yüksek olursa, o zaman modellerimizi çalıştırıp ne olduğuna bakmamız gerekecek” değerlendirmesini yaptı.
Wunsch’a göre Avrupa ekonomisine muhtemel darbesine rağmen, emtia maliyetlerindeki sıçrama net olarak enflasyonist olacaktır. Nitekim yatırımcılar artık Avrupa Merkez Bankası’nın bu yıl faizleri çeyrek puan artırma ihtimalini yüzde 25 olarak görüyor. Başekonomist Philip Lane, Avrupa Merkez Bankası’nın “gelişmeleri yakından izleyeceğini” söyledi. Financial Times’a verdiği röportajda, Orta Doğu’daki bir savaşın enerji arzını bozması durumunda “enerji kaynaklı enflasyonda ciddi bir sıçrama ve üretimde keskin bir düşüş” yaşanacağını gösteren, banka personelinin daha önce hazırladığı bir senaryoya atıfta bulundu. Fransa’dan Francois Villeroy de Galhau ise sağduyu çağrısında bulundu. Paris’te konuşan Villeroy, “Bugün olası bir faiz değişikliğini tahmin etmek için acele etmek hata olur. Kararımızı yalnızca mevcut enerji fiyatlarına dayanarak vermeyeceğimizi hatırlatmak isterim” dedi.
Yetkiller, İran saldırıları nedeniyle dünyanın en büyük ihracat tesisinde üretimin durdurulmasının ardından cuma günkü kapanıştan bu yana yüzde 60’tan fazla artan Avrupa gaz fiyatlarını da yakından izleyecek. Zamanlama Avrupa için özellikle talihsiz çünkü stoklar zaten alışılmadık derecede düşük ve bölgenin gelecek kış öncesinde depolarını doldurabilmesi için bu yaz büyük miktarda LNG ithal etmesi gerekecek.
Morgan Stanley’e göre petrol fiyatlarında kalıcı olarak varil başına 10 dolarlık bir şok, euro bölgesi enflasyonunu 0,4 yüzde puan artırabilir. Buna karşılık ekonomik büyüme 0,15 yüzde puan daha düşük olacaktır. Avrupa Merkez Bankası’nın son projeksiyonları, tüketici fiyatlarının 2028’e kadar hedefin altında kalacağını ve büyümenin 2026’daki yüzde 1,2’den gelecek yıl yüzde 1,4’e yükseleceğini öngörüyor. Şimdilik çoğu kişi petrol fiyatlarındaki yükselişi kalıcı bir değişiklik olarak görmüyor.