Ukrayna ile Rusya arasındaki savaşta diplomatik trafik hızlanırken, Batı başkentlerinde olası bir barış veya ateşkes anlaşmasının "sigortası" olarak görülen gizli bir askeri plan masaya yatırıldı. Müzakerelere yakın kaynaklardan edinilen bilgilere göre, Kiev yönetimi ve Batılı ortakları, Rusya'nın gelecekteki herhangi bir ateşkesi ihlal etmesi durumunda Avrupa ve ABD'nin koordineli askeri yanıt vermesi konusunda mutabakata vardı.
Financial Times'da yer alan habere göre aralık ve ocak aylarında Paris ve Kiev'de şekillenen bu plan, Moskova'nın imza atılacak bir mütarekeyi bozması halinde kademeli olarak sertleşen çok katmanlı bir tepkiyi öngörüyor.
Üç aşamalı müdahale planı
Sızan bilgilere göre plan, Rusya'nın ihlaline karşı saatler içinde devreye girecek üç kritik aşamadan oluşuyor:
- İlk 24 Saat (Diplomasi ve Savunma): Rusya'nın ateşkesi ihlali durumunda süreç derhal başlayacak. İlk etapta Moskova'ya sert bir diplomatik uyarı verilecek ve Ukrayna ordusu, ihlali durdurmak için gerekli her türlü askeri eylemi gerçekleştirme yetkisine sahip olacak.
- İkinci Aşama (Gönüllüler Koalisyonu): Çatışmalar durmaz ve ihlal devam ederse, "gönüllüler koalisyonu" (coalition of the willing) devreye girecek. Planın bu aşamasında, aralarında İngiltere, Norveç, İzlanda ve birçok AB üyesinin yanı sıra Türkiye'nin de bulunduğu ülkelerin askeri güçlerinin müdahalesi öngörülüyor.
- 72. Saat (ABD ve Topyekûn Müdahale): Eğer Rusya'nın ihlali geniş çaplı bir saldırıya dönüşürse, ilk ihlalden 72 saat sonra en sert aşama devreye girecek. Bu senaryoda, ABD ordusunun da fiilen katıldığı, Batı destekli bir gücün koordineli askeri saldırısı başlayacak.
Trump ile "NATO benzeri" garanti pazarlığı
Planın siyasi ayağında ise gözler Donald Trump'ta. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin aralık ayında Mar-a-Lago'da Trump ile yaptığı görüşmede bu konu gündeme geldi. İddiaya göre Trump, Zelenskiy'e NATO'nun 5. Maddesi'ne (bir üyeye yapılan saldırı hepsine yapılmış sayılır) benzer, 15 yıllık bir güvenlik garantisi önerdi. Ukraynalı yetkililer ise bu süreyi 50 yıla çıkarmak için pazarlık yapıyor.
Ancak Trump cephesinden gelen sinyaller, bu garantilerin "karşılıksız" olmadığını gösteriyor. Washington kaynaklarına göre Trump yönetimi, ABD güvenlik garantilerinin verilmesini, Kiev'in Donbas bölgesini Rusya'ya bırakmayı kabul edeceği bir barış anlaşmasına bağlıyor. Zelenskiy ise "al gülüm ver gülüm" (quid pro quo) yaklaşımına karşı çıkarak, "Güvenlik garantileri bir iyi niyet göstergesi olmalı, toprak tavizi karşılığı değil" mesajını veriyor.
Minsk travması ve yüksek teknolojili izleme
Ukrayna tarafı, 2014 ve 2015 yıllarındaki Minsk anlaşmalarının Rusya tarafından defalarca ihlal edildiğini ve AGİT'in (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) izleme misyonunun yetersiz kaldığını hatırlatıyor. Bu kez aynı hataya düşmemek için ateşkesin denetimi kritik önem taşıyor.
ABD, 1.400 kilometrelik cephe hattı boyunca yüksek teknolojili izleme sistemleri kurmayı teklif etti. Ayrıca İngiltere ve Fransa, 20 maddelik barış planını desteklemek amacıyla Ukrayna'ya asker ve silah konuşlandırma taahhüdünde bulundu. Avrupalı liderler, ateşkes sonrası havada, karada ve denizde bir "caydırıcılık gücü" oluşturulacağını belirtiyor.
Zelenskiy'nin hedefi: 24 Şubat
Kiev yönetimi, güvenlik garantileri paketi ve savaş sonrası yeniden inşa planını içeren "refah anlaşmasını" Rusya'nın tam ölçekli işgalinin dördüncü yıl dönümü olan 24 Şubat'tan önce imzalamak istiyor. Zelenskiy, 800 bin kişilik donanımlı Ukrayna ordusunu da bu paketin bir parçası olarak sunarak Moskova karşısında elini güçlendirmeyi hedefliyor. Zelenskiy, ocak ayında yaptığı açıklamada anlaşmanın "yüzde 100 hazır" olduğunu belirterek, "Ortaklarımızdan imza için tarih ve yer bekliyoruz" demişti.
Moskova'dan ret: Tek taraflı garanti olmaz
Rusya ise Batı'nın bu planlarına soğuk bakıyor. Putin'in eski vekili Dmitri Medvedev, "Garantiler tek taraflı olamaz. Bunlar hem Rusya hem Ukrayna için olmalı, aksi takdirde işlemez" diyerek rest çekti. Vladimir Putin de ordusunun sahada kazandığını ve hedeflerine ulaşana kadar durmayacağını belirtiyor. Moskova, kapsamlı bir barış anlaşması olmadan ateşkese ve Batılı askerlerin Ukrayna'ya konuşlanmasına kesinlikle karşı çıkıyor.
Gözler Abu Dabi'de
Savaşın kaderini belirleyecek kritik görüşmeler ise Birleşik Arap Emirlikleri'nde sürüyor. Kiev, Moskova ve Washington temsilcileri, çarşamba ve perşembe günleri Abu Dabi'de yeniden bir araya gelecek.
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha, Rus heyetinin kompozisyonunda "niteliksel bir değişim" olduğunu belirterek görüşmelerde ilerleme sağlandığını doğruladı. Sybiha, "Artık karşımızda sahte tarih dersleri verenler değil, odaklanmış insanlar var" diyerek, geçen yıl İstanbul'da yapılan ve sonuçsuz kalan görüşmelerle Abu Dabi arasındaki farka dikkat çekti.