Petrol fiyatları mayıs ayından bu yana ilk kez varil başına 100 doların üzerine çıktı. Bu artış, İran destekli Husi militanlarının Kızıldeniz'deki saldırılarının küresel arzı daraltma tehdidiyle gerçekleşti. Küresel enflasyon şokunun yeniden alevlenebileceği endişeleri piyasalara hakim oldu.
Uluslararası gösterge Brent ham petrol yüzde 7,4 artışla varil başına 101,01 dolara yükseldi. ABD ile İran'ın tam kapsamlı bir çatışmaya sürüklendiği korkuları bu hızlı toparlanmayı destekledi. Batı Teksas türü ham petrol ise 92 dolar seviyesinde işlem gördü. Küresel stoklar, Orta Doğu'da aylardır süren savaş nedeniyle giderek tükeniyor.
Kızıldeniz'de artan saldırılar ve arz endişesi
Petrol fiyatlarındaki ralli, Husilerin Suudi Arabistan'a deniz ablukası uygulamasının ardından hız kazandı. Örgüt bu adımın peşinden Kızıldeniz'de iki Suudi tankerine saldırdığını duyurdu. İran destekli Husiler, mart ve nisan aylarında da İsrail'e çok sayıda füze ve dron fırlatmıştı.
Global Risk Management Başanalisti Arne Rasmussen, "Bu, piyasa için kusursuz bir fırtına. İran savaşında her iki taraftan gelen söylemlerde bir tırmanış var ve şimdi de Kızıldeniz saldırıları eklendi. Piyasa muhtemelen hazırlıksız yakalandı. Her şey yanlış yöne gidiyor." dedi.
Suudi gemilerinin hedef alınması, Husilerin Babülmendep Boğazı'nı kapatma ihtimalini gündeme getirdi. Bu güzergah, İran'ın savaşın ilk günlerinde Hürmüz Boğazı'nı ele geçirmesinden bu yana hayati önem taşıyor. Saldırılar ayrıca Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki dört yıllık ateşkesi de bozma riski barındırıyor. Tüm bu risklere rağmen, perşembe günü Suudi petrolü yüklü iki Çin tankeri Babülmendep Boğazı'ndan geçerek Kızıldeniz'i terk etti.
Alternatif rotalar ve yeni fiyat tahminleri
Kızıldeniz, Suudi Arabistan için Hürmüz Boğazı'nı atlayarak milyonlarca varil petrol göndermesini sağlayan önemli bir alternatif rota haline gelmişti. Ancak saldırıların ardından bazı Asyalı alıcılar rotayı değiştirmek için harekete geçti. Tüccarlara göre alıcılar, petrol akışını Süveyş Kanalı ve Afrika çevresine yönlendirmek için Suudi Aramco ile görüşüyor.
Infrastructure Capital Management LLC İcra Kurulu Başkanı Jay Hatfield durumu değerlendirdi. Hatfield, "Kızıldeniz trafiği minimum düzeydeyse petrol için dönüm noktası olan 120 doları tahmin ediyoruz. Ulaşım yoksa tasarrufa ihtiyacınız var. Tasarruf elde etmenin yolu da yüksek fiyatlardır." ifadesini kullandı.
RBC Capital Markets Küresel Emtia Stratejisi Başkanı Helima Croft, "Son saldırılar göz önüne alındığında petrol fiyatları, 2022'de ulaşılan 139 doları veya 2008'in 147 dolarlık zirvesini aşabilir." değerlendirmesini yaptı. Pepperstone Group Ltd. Araştırma Başkanı Chris Weston ise, "En az direnç yolu daha yüksek seviyeleri işaret etmeye devam ediyor." dedi. Analist, barışa yönelik net bir adım atılmadıkça Brent petrolün 110 dolara tırmanmasının muhtemel olduğunu ekledi.
Savaşın ekonomik faturası ve siyasi yankıları
Petrol ürünlerinin fiyatları keskin bir şekilde arttı. Sadece dizel vadeli işlemleri bu ay yüzde 36 oranında değer kazandı. Bu son yükseliş, merkez bankaları üzerindeki faiz oranlarını artırma baskısını yeniden canlandıracak. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın yanı sıra Avrupa Merkez Bankası perşembe günü borçlanma maliyetlerini sabit tuttu. Banka ayrıca, "Enerji şokunun tam enflasyonist etkisi henüz ortaya çıkmadı." uyarısında bulundu.
ABD'de galon başına 4 doları aşan benzin fiyatları kasım ayındaki ara seçimler öncesinde sorun yaratıyor. Artan fiyatların Donald Trump'a yönelik seçmen tepkisini körüklemesi bekleniyor.
Piyasa ayrıca Ukrayna'nın saldırılarıyla da boğuşuyor. Rusya'nın Karadeniz kıyısındaki Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu terminali Ukrayna tarafından hedef alındı. Kazakistan petrolünün büyük bir kısmını ihraç eden terminaldeki saldırılar arz endişelerini büyütüyor.
Karşılıklı askeri tehditler büyüyor
Ateşkesin çökmesinin ardından ABD güçleri üst üste 13 gün boyunca İran'ı bombaladı. İki taraf da kısa vadede müzakere masasına dönme ihtimalini şimdilik reddetti. ABD Başkanı Trump perşembe günü Husileri ve İran'ı uyardı. Trump, saldırıların devam etmesi halinde büyük bir askeri cezayla karşılaşacaklarını söyledi. ABD Başkanı ayrıca Axios'a verdiği demeçte İran'a yönelik devasa bir saldırı düşündüğünü belirtti.
Trump perşembe akşamı Truth Social üzerinden yeni bir açıklama yaptı. Başkan, "Bundan böyle gemilere, kargolara veya bunlara bağlı herhangi bir şeye verilen tüm zararlar, ABD'nin kontrolündeki İran parasıyla ödenecektir." dedi. Ancak Trump ödemelerin nasıl işleyeceğine dair ayrıntı vermedi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi bu sözlere sert tepki gösterdi. Araghchi, "Başka bir ulusun varlıklarına gelecekteki ilgisiz talepleri ödemek için el koymak kışkırtıcı bir emsaldir." ifadesini kullandı. Tahran yönetimi ayrıca Trump'ın köprüleri veya elektrik santrallerini yok etme tehdidini gerçekleştirmesi durumunda bölgedeki enerji tesislerine misilleme yapacağı uyarısında bulundu.