Avrupa'nın en büyük nehirleri, bölgenin ağır sanayisi için hayati önem taşıyan damarlar niteliğinde olmalarına rağmen, kıtayı kavuran bir dizi sıcak hava dalgasının ardından kurumaya başladı. Ren ve Tuna nehirlerindeki su seviyeleri rekor düşük düzeylere yaklaşırken bu durum kimyasalların, petrol ürünlerinin ve diğer malların taşınmasını aksatmaya başladı. Aynı zamanda nakliye maliyetlerini de artırıyor. Yükselen sıcaklıklar Fransa'dan Macaristan'a kadar nehir kıyısındaki nükleer reaktörlerde elektrik üretimini de kısıtlıyor. Bu da enerji fiyatlarını yükseltirken Doğu Avrupa ekonomileri üzerinde baskı oluşturuyor.
Fransa ve İspanya'yı harap eden orman yangınlarının ardından bu gelişme, iklim değişikliğinin dünyanın en hızlı ısınan kıtasında giderek daha ağır bir bedel ödettiğinin bir başka göstergesi. Nehirlerde yaşanan aksaklıklar, 20. yüzyıl koşullarına göre inşa edilmiş altyapının, aşırı düşük su seviyelerinin giderek daha yaygın hale geleceği bir iklime ne kadar hızlı uyum sağlayabileceğinin de bir sınavı niteliğinde.
ETH Zürih Çevresel Sistem Bilimleri Bölümü öğretim görevlisi Dominik Schumacher, "İnsan kaynaklı ısınma, bu kuraklığı zaten normalde olacağından daha şiddetli hale getirdi. Aynı yağış açığı, daha fazla ısınma yaşanması durumunda gelecekte daha da ağır bir kuraklığa yol açacaktır" dedi. Almanya'nın güneyi ile İsviçre'ye yapılan sevkiyatlar açısından Ren Nehri üzerindeki kritik dar boğazlardan biri olan Kaub'da su seviyesi 31 Temmuz'da 25 santimetreye kadar düştü. Bu seviye, 2018 kuraklığında görülen en düşük seviyeye eşit. ETH Zürih tarafından derlenen Alman federal verilerine göre bu hafta için tahmin edilen 24 santimetrelik seviye gerçekleşirse, 1880'de kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana görülen en düşük seviye olacak.
Dördüncü sıcak hava dalgası
Batı Avrupa'yı bu yaz etkisi altına alan dördüncü sıcak hava dalgasının haftanın büyük bölümünde devam etmesiyle birlikte durumun daha da kötüleşme riski bulunuyor. Bu da İsviçre Alpleri'nden Kuzey Denizi'ne kadar yaklaşık 1.290 kilometre boyunca uzanan nehir üzerinde ciddi lojistik sıkıntılar yaratabilir. 2018 yılında BASF, Ren Nehri'ndeki tarihi düşük su seviyeleri nedeniyle gemi erişiminin kısıtlanması sonucu Almanya'daki Ludwigshafen tesisinde üretimi azaltmak zorunda kalmıştı. Dünyanın en büyük kimya şirketi, Mali İşler Direktörü Dirk Elvermann'ın açıklamasına göre bugün daha pahalı olmakla birlikte alternatif taşıma seçenekleri geliştirmiş durumda. Elvermann geçen hafta gazetecilere yaptığı açıklamada, "Ren'deki düşük su seviyeleri elbette bizi endişelendiriyor" dedi ancak durumun "kontrol altında" olduğunu da ekledi.
Kiel Dünya Ekonomisi Enstitüsü araştırmacısı Saskia Meuchelböck'e göre 2018 yılında Ren Nehri'ndeki düşük su seviyeleri Almanya'nın sanayi üretimini yüzde 1,5'e kadar düşürmüştü. Ancak o tarihten bu yana birçok şirket tedarik zincirlerini uyarladı. Almanya'da iç su yolu taşımacılığının toplam yük taşımacılığı içindeki payı da 2017'de yüzde 4,7 iken 2024'te yüzde 4,1'e geriledi.
Ren üzerinden kömür tedarik edilen termik santralleri işleten EnBW, santraller devre dışı kaldığında yeterli yakıt stokunu koruyabilmek için depolarını önceden doldurduğunu açıkladı. Grosskraftwerk Mannheim ise yeterli kömür rezervine sahip olduğunu, su seviyelerinin daha da düşmesi halinde gemi başına yük miktarını azaltabileceğini, daha küçük mavnalar kullanabileceğini veya sevkiyatın bir kısmını demiryoluna kaydırabileceğini belirtti. DB Cargo sözcüsü de Avrupa'nın en yoğun iç su yolu olan Ren'deki düşük su seviyelerinden etkilenen müşterilerle sürekli temas halinde olduklarını söyledi.
Rekabet gücü zayıflıyor
Buna rağmen şirketler alternatif tedarik yolları bulabilse bile artan maliyetler Avrupa sanayisinin Asya ve Kuzey Amerika'daki rakiplerine karşı rekabet gücünü daha da zayıflatma riski taşıyor. Yaklaşık 90 gemiyi temsil eden Alman İç Su Yolu Taşımacılığı Kooperatifi yönetim kurulu üyesi Roberto Spranzi, "Bazı iç su taşıma gemileri teknik sınırlamaları nedeniyle artık faaliyet gösteremeyebilir" dedi. Spranzi, düşük su seviyelerinin yanı sıra yüksek yakıt fiyatlarının da operasyonları olumsuz etkilediğini belirtti.
Ren ve Tuna nehirlerindeki su seviyeleri, Avrupa'nın alışılmadık derecede sıcak ve kurak geçen yazı boyunca giderek düştü. Bunun başlıca nedeni, yüksek basınç sistemlerinin nem taşıyan bulutların havzalara ulaşmasını tekrar tekrar engellemesi oldu. Birmingham Üniversitesi Hidroloji Profesörü David Hannah'ya göre bu kısır döngü, bitkilerin su tüketimini artırarak topraktaki nemi azalttı. Böylece zaten yetersiz olan yağışlar, nehir havzalarına ulaşmadan önce kuru toprak tarafından hızla emiliyor. Hannah, "İklim değişikliği, temel sıcaklık seviyelerini yükselterek bu süreci daha da şiddetlendiriyor. Sıcak ve kurak dönemlerin araziyi daha hızlı kurutmasına ve nehir debilerini daha fazla azaltmasına neden oluyor" dedi.
Avrupa Komisyonu verilerine göre son haftalarda Orta ve Batı Avrupa'daki kuraklık koşulları daha da kötüleşti. Hannah, Ren Nehri'ndeki su seviyelerinin Alpler'deki kar ve buzulların erimesinden gelen akışın azalmasından da olumsuz etkilendiğini, bunun özellikle yaz sonlarında önemli bir su kaynağı olduğunu söyledi.
Macaristan ilk kez nükleer santralini kapattı
Avrupa'nın en uzun ikinci nehri olan Tuna'nın bazı kesimlerinde su seviyeleri şimdiden rekor düşük düzeylere indi. Bu durum Romanya ve Slovakya'da mavna taşımacılığını aksatırken nükleer santrallerin üretimini de etkiliyor. Macaristan, 44 yıllık tarihinde ilk kez tek nükleer santralini kapattı. Bu durum ülkenin yeni başbakanı Peter Magyar için önemli bir sınav olacak. Santralin kapanması ülkenin elektrik üretim kapasitesinin yüzde 40'ını devre dışı bırakacak ve hükümeti elektrik ithalatını artırmaya zorlayacak.
Magyar, Facebook paylaşımında iktidar partisinin enerji tasarrufu amacıyla bu haftaki parlamento oturumlarının ertelenmesini istediğini söyledi. Budapeşte'deki dekoratif aydınlatmalar ile kamu binalarının ışıkları kapatılacak. Bu arada otomobil üreticileri ve batarya fabrikalarının gönüllü üretim kısıntıları elektrik şebekesi üzerindeki baskının bir kısmını hafifletti.
Romanya'nın enerji sektörü, elektrik üretiminin düşmesi nedeniyle ağustos ayı boyunca alarm durumunda kalacak ve talebin zirve yaptığı saatlerde komşu Ukrayna'dan destek isteyecek. Tuna'daki düşük su seviyelerinin soğutma sistemlerini aksatması nedeniyle ülke, Cernavoda Nükleer Santrali'ndeki ikinci reaktörü de kapatmak zorunda kalabilir.
İklim değişikliğinin getirdiği ekonomik sıkıntılar
Bu yaz yaşanan sıcak hava dalgaları, Batı Avrupa elektrik sisteminin bel kemiğini oluşturan Fransa'nın nükleer santrallerinde de üretimin azaltılmasına neden oldu. Santraller Rhône ve Garonne gibi nehirlerden soğutma suyu çekiyor. Ancak sıcaklıklar yükseldikçe geri bırakılan suyun aşırı ısınması ve doğal yaşamı tehdit etmesi riski bulunuyor. Süregelen kuraklık karşısında Macaristan hükümeti halkı elektrik ve su tüketiminde daha dikkatli olmaya çağırdı. Aşırı talep nedeniyle başkentin kuzeyindeki Szentendre kentinde birkaç bin kişi içme suyuna erişemedi.
İtalya'nın en uzun nehri olan Po'da su seviyeleri tarihi düşük düzeylerin altında kalmaya devam ediyor. Bu durum tarımsal sulama ve nehir deltalarına deniz suyunun sızması konusunda endişeleri artırıyor. ING Diba AG ekonomisti Carsten Brzeski, "Sıcak hava ve kuraklık artık büyüme açısından kesinlikle yeni bir risk oluşturuyor. Kuruyan nehirler gerçek ekonomik ısıkıntıları yol açarken aynı zamanda iklim değişikliğinin yarattığı zorlukları da özetliyor" dedi.
Avrupa nehirlerinin yakın zamanda önemli ölçüde rahatlaması beklenmiyor. Meteorolog Matthew Dross'un Vaisala için yaptığı analizlere göre ağustos ilk haftalarına kadar geçen sürede kıta genelindeki sıcaklıkların mevsim normallerinin 2 ila 8 derece üzerinde kaydedilmesi bekleniyor. Uzun vadeli hava tahmin modelleri ise yüksek basınç sistemlerinin etkisini sürdüreceğine işaret ediyor. Bu nedenle sonbaharın sonlarına kadar kuraklığı sona erdirecek yağışların görülmemesi olası. Hannah, "Yoğun yağışlar kısa vadede iyileşme sağlayabilir. Ancak topraklar kuru kalmaya ve yüksek basınç düzeni sürmeye devam ederse, bu kazanımlar geçici olabilir" dedi.