Yıl 2015. ODTÜ Fizik Mühendisliği’nin ardından National University of Singapore’daki doktora laboratuvarında genç bir araştırmacıya söylenen basit bir cümle, bir girişimin kaderini belirledi: “Know your toys (Oyuncaklarını tanı).” Dr. Kadir Durak, hazır cihazları kullanmak yerine kuantum sistemlerini bizzat üretmeyi öğrenince akademik merak bir ürün geliştirme disiplinine dönüştü. “O zamanlar bunun değerini tam anlamasam da, bugün bu yaklaşım sayesinde kuantum teknolojilerini yalnızca kullanan değil üreten biri olabildim” diyor. Bugün Qubitrium’un DNA’sını oluşturan yaklaşım tam da bu: Kuantumu sadece okumak değil onu endüstriyel ölçekte “üretmek”.
Türkiye’de bilimsel yayınlara karşın ticarileşme tarafındaki boşluğu erken fark eden Dr. Durak, 2017’de Özyeğin Üniversitesi’ne öğretim üyesi olarak döndüğünde teknoloji transfer ofisinin yönlendirmesi ve TÜBİTAK BİGG desteğiyle ilk adımı attı: “Ben bilirim yaklaşımını bıraktım, sürekli öğrenmeyi seçtim. Bu sayede girişimcilik de benim için akademisyenlik gibi hayat boyu sürecek yeni bir öğrenme serüveni oldu.”
Qubitrium 2020’de resmen kurulduğunda odağı netti: Kuantum kriptografi, iletişim ve algılama. Kısa sürede TÜBİTAK, AB ve NATO destekli projelerle örülen bir yol haritası çıktı. Ocak 2022’de 100 bin euro’luk ilk ihracat, “Müşteri varsa model var” ilkesinin sahadaki karşılığı oldu. Ardından NATO DIANA’da (çift kullanım teknolojilere odaklanan ağ) bin 400 başvuru arasından seçilen 44 şirketten biri olmaları, uluslararası görünürlüğü kalıcılaştırdı. Bu süreçte yurt dışında bir bakanlık davetiyle şube açılması ve tohum yatırım da geldi.
Teknolojinin kalbi “dolanıklık” (entanglement), iki parçacığın, aralarında mesafe olsa bile ortak bir kuantum durumunu paylaştığı fizik olgusu. Qubitrium, dolanık foton kaynakları (iki fotonu eşzamanlı ve korelasyonlu üreten sistemler), tek foton dedektörleri (tek bir ışık parçacığını tespit edebilen ultra hassas algılayıcılar) ve zaman etiketleme modülleri (fotona ait geliş zamanını pikosaniye mertebesinde kaydeden elektronikler) geliştiriyor. Bunlar hem yer istasyonlarında hem de uzayda Kuantum İnternet’in “altyapı katmanı”nı oluşturuyor. Ayrıca kuantum bellekler, elmas kusuru (nitrojen-boşluk, NV) tabanlı manyetometreler ve kuantum GPS çözümleri üzerinde Avrupa, ABD ve Türkiye’den ortaklarla ileri Ar-Ge yürütülüyor.
Ticarileşme cephesinde Eylül 2024’te erken aşama derin teknoloji yatırımlarıyla bilinen girişim sermayesi fonu ACT Venture Partners’tan 1,5 milyon euro’luk yatırım aldı. Sağlanan kaynaklar, 2U (10×10×20 cm boyutlarında CubeSat standardı) hacimli bir uyduya kuantum anahtar dağıtımı - QKD (kuantum özellikleriyle kırılamaz şifre anahtarları üretip paylaşma) faydalı yükünü yerleştirme hedefini hızlandırmak için ayrıldı. Şirket, 15-20 milyon euro değerleme bandı üzerinden yeni turu tamamlarken amacın “yalnızca para değil, stratejik sermaye” olduğunu vurguluyor.
Qubitrium’un pazar tezi net: Araştırmacılar için doğan çözümler, şimdi telekomünikasyon, bankacılık, enerji dağıtımı ve savunma gibi kritik sektörlere entegrasyonla ölçekleniyor. QKD’nin cazibesi “kırılmadan fark edilme” prensibinde yatıyor: Kuantum kanallardaki dinleme girişimleri, ölçümün sistemi bozması nedeniyle fiziksel olarak iz bırakır, bu da ihlali anında görünür kılar. Sonuç, klasik şifrelemeyi aşan bir güvenlik katmanı. Qubitrium’un 2026’da fırlatmayı planladığı ilk uydu, dolanıklık dağıtımı yaparak yer istasyonları arasında kuantum bağlantıyı test edecek ardışık iki uyduyla birlikte küresel kapsam için ağ etkisi hedefliyor.
Kuantum sadece yeni bir teknoloji değil, düşünme biçimimizi de dönüştüren bir paradigma. Süperpozisyon (bir sistemin aynı anda birden çok durumda bulunabilmesi) ve dolanıklık kavramlarını mühendisliğe indirgeyen her adım, “kırılmaz hatlar”a bir kilometre taşı ekliyor. Yapay zeka burada hızlandırıcı; karmaşık deney tasarımlarını optimize ediyor, sinyal-gürültü ayrımını iyileştiriyor ve ürün-pazar uyumunu veriyle besliyor. Dr. Durak’ın ifadesiyle, “Kuantum ve yapay zeka birbirini besleyerek sadece teknolojiyi değil, inovasyonun doğasını da dönüştürüyor.” Hedef ise yalın: Qubitrium’u kuantum iletişimde global ölçekte söz sahibi bir marka yapmak ve geleceğin İnternet’ini -fiziğin garantörlüğünde- bugünden kurmak.
Laboratuvardan start-up’a: Mucit patronlar / Haber Detay - Tıkla Oku