Sosyal medya çocuklar için zararlı bir alan. ABD’de Kaliforniya, Kentucky ve New Mexico’da yakın zamanda görülen bir dizi teknoloji davasında varılan açık hüküm buydu. Silikon Vadisi’nin hiç olmadığı kadar güçlü ve iddialı olduğu bir dönemde, bölgenin alametifarikası haline gelen sosyal medya, 1990’lı yıllarda sigaraların sahip olduğu cazibenin yanı sıra davalarla da karşı karşıya. ABD’de onlarca eyaletin Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta’ya karşı açtığı davada, şirketin “gençleri ve ergenleri cezbetmek, kendisine bağlamak ve nihayetinde tuzağa düşürmek için güçlü ve eşi benzeri görülmemiş teknolojilerden yararlandığı” öne sürüldü. Meta suçlamaları reddetti ancak şirket eyaletlerle 17 milyar dolarlık bir uzlaşma anlaşması imzaladı.
Söz konusu çocukları olunca işler değişiyor
Sosyal medya, ekran süresi ve cihazların bağımlılık yaratıcı doğası konusunda şaşırtıcı bir grup daha endişeli. New York Times’a göre Silikon Vadisi’ndeki teknoloji yöneticilerinin büyük bir kısmı, kendi evleri söz konusu olduğunda bu konuda kaygılanıyorlar. Meta CEO'su Mark Zuckerberg bir keresinde, “Genel olarak çocuklarımın uzun süre televizyon ya da bilgisayar karşısında oturmasını istemiyorum” demişti. İnsanlarla etkileşim kurmanın iyi olduğunu ancak pasif biçimde içerik tüketmenin, “sadece bir videodan diğerine geçmenin, aynı olumlu faydalarla” ilişkilendirilmediğini dile getirmişti.
Zuckerberg’in ikinci çocuğu 2017’de doğduğunda, kendisi ve eşi Priscilla Chan, kızlarına yazdıkları açık mektupta “dışarı çıkıp oyun oynamaya zaman ayırmanın önemli olduğunu” yazmıştı. Çiçek koklamanın övüldüğü mektupta dijital hiçbir şeyden söz edilmemişti. Zuckerberg gibi teknoloji yöneticileri kendi ailelerinden sık sık söz etmez. Ancak söz ettiklerinde, teknolojiye karşı temkinli olduklarını genellikle açıkça ortaya koyarlar. Çocukları açısından teknoloji, toplumun geri kalanı için oynadığı rolün aynısını oynamıyor. Yöneticilerin açıklamaları genellikle hazırlıksız söylenmiş sözler ve belirli bir anın fotoğrafı niteliğinde. Örneğin Zuckerberg, çocuklarından yedi yıl önce söz etmişti ve o zamandan beri pek bir şey söylemedi.
Haftada bir buçuk saat ekran süresi
Facebook’un ilk dış yatırımcısı ve uzun yıllar yönetim kurulu üyesi olan Peter Thiel, o zamanlar 3,5 ve 5 yaşlarında olan çocuklarının ekran başında geçirdiği süreyi “haftada bir buçuk saat” ile sınırladığını söyledi. Bunu 2024’te Aspen Ideas Festival’da dile getirdiğinde, izleyiciler şaşkınlıkla nefesini tuttu. O yaştaki pek çok çocuk, bu kadar ekran süresini bir günde, hatta bir sabah içinde bile yaşıyor. Ancak Thiel, kendisinin tipik bir Silikon Vadisi ebeveyni olduğunu söyledi. “Muhtemelen teknolojide kendi aileleri için buna oldukça benzer bir şey yapan çok insan vardır” dedi.
İngiliz araştırmacılar, teknoloji ve küçük çocuklar konusunda yeni uyarılar yayımladı. Üniversitelerden akademisyenlerin oluşturduğu disiplinlerarası bir grup olan Action on Digital Device Immersive Conditions Team, mayıs ayında yayımladığı raporda, “Bebeklerin dijital ekranlara maruz kalmasının faydası yok denecek kadar azken kullanımın fiziksel, bilişsel, sosyal ve duygusal gelişim üzerindeki potansiyel riskleri oldukça büyük” dedi. San Francisco’daki Upper Haight mahallesine 20 yıl önce programcıların akın ettiğini hatırlayan sanatçı ve kitapçı Mara Fath, teknoloji çalışanlarının bunu en başından beri anlamış gibi göründüğünü söyledi.
Fath, “Komşularımızın hepsi Facebook, Google ve Apple gibi şirketlerde çalışıyordu. Hiçbiri çocuklarının herhangi bir ekranla etkileşime girmesine izin vermezdi. Hepsi bunların ne kadar bağımlılık yapıcı olduğunu ve kendi çocuklarını nasıl koruyacaklarını biliyordu” ifadelerini kullandı.
“Silah tüccarları çocuklarına mayın vermez”
Teknoloji liderlerinin uyarıları ve çekinceleri yıllar içinde giderek arttı. Microsoft’un kurucu ortağı Bill Gates, “Çocuklarımıza 14 yaşına gelene kadar cep telefonu vermedik” dedi. Sundar Pichai’nin oğlu 11 yaşındayken Google’ın üst yöneticisi, oğlunun “hala bir telefonu olmadığını” belirtmiş ve “televizyonumuza erişmek de kolay değil” diye eklemişti. Apple’ın Tim Cook’u ise yeğeninin bir sosyal ağa girmesine izin vermeyeceğini söylemişti. Artık bu durum kültürel bir klişeye dönüşmüş durumda. Jonathan Glatzer’ın yeni AMC dizisi The Audacity’de, Silikon Vadisi’ndeki bir partide bir kız, bir çocuğun akıllı telefonu olmasına şaşırıyor ve “Silah tüccarları çocuklarına mayın vermez” yanıtını veriyor.
Snap’in CEO’su Evan Spiegel, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren bir şirketi yönetmedeki başarısında, düşük teknolojili bir ev ortamının payı olduğunu söylüyor. 1990’larda büyüyen Spiegel’ın televizyon izlemesine, “neredeyse ergenlik çağına gelene kadar” izin verilmemiş. Sonunda bunun iyi bir şey olduğunu fark etmiş. “Vaktimin büyük bir bölümünü bir şeyler yaparak ve okuyarak geçirdim” diyor. Spiegel bu geleneği sürdürmek istemiş. 2018’de verdiği bir röportajda, 7 yaşındaki çocuğunun haftada yalnızca 90 dakika ekran başında kalmasına izin verdiğini söylemişti. Şimdi eşi Miranda Kerr ile dört çocuğu var.
Spiegel nisan ayında katıldığı bir podcast’te, “2 yaşındaki için neredeyse sıfır ekran süresi. Aslında onunla sadece kitap okumak, oynamak, dışarıda keşfe çıkmak ve bunun gibi şeyler istiyoruz” dedi. 6 ve 7 yaşındaki çocukları için ise, “Nadiren film izliyor ama bunun dışında onlara telefon ya da buna benzer bir şey vermiyoruz” diye ekledi. Ancak 15 yaşındaki çocuğu “teknoloji konusunda tamamen işin içinde.”
2006’da YouTube’u Google’a satan şirketin kurucularından Steve Chen, geçen yıl Stanford’daki öğrencilere yaptığı konuşmada, çocuklarının sonunda 15 dakikadan uzun herhangi bir şeyi izleyemez hale gelmesinden endişe duyduğunu söyledi. Chen bir mesajında, “Modern dijital ortam, çocukları her şeyin 280 karakterlik bir tweet’e veya kısa biçimli bir video klibine indirgenmesini beklemeye alıştırıyor” dedi. Amacı, çocuklarının “işleri yavaş ve zor yoldan nasıl yapacaklarını bilmelerini” sağlamaktı. Silikon Vadisi’nin en yeni ürünü olan yapay zekayla birlikte teknoloji, pasif bir yayın aracından ziyade insan etkileşiminin doğrudan ikamesi haline geliyor. Ebeveyn ile çocuk arasına girmiyor. Ebeveynin yerini alıyor.