İlaç sektöründe yapay zekanın potansiyeli etrafında büyük bir heyecan var. Dünyanın en büyük ilaç şirketi olan Eli Lilly’de yapay zekadan kazanım, popüler GLP-1 ilaçları Zepbound (kilo kaybı için) ve Mounjaro’nun (diyabet için) üretiminde oldu. Lilly’nin baş iletişim ve dijital sorumlusu Diogo Rau Forbes’a “Geçen yıl, normalde üretebileceğimizdan daha fazla ürün ürettik” diyor. Kesin rakamları vermekten kaçınsa da bunun “kazanç raporlarımızda önemli ölçüde hissedilecek kadar” olduğunu ekledi. Bu Lilly için büyük bir mesele çünkü bu enjekte edilen ilaçlara olan talep son derece yüksek ve şirket bunlardan yeterli miktarda üretmekte zorlanıyordu. 2022’nin sonlarından 2024’e kadar ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) bu ilaçlarda bir kıtlık yaşandığını belirledi. Bu da ilaçların patent korumasına rağmen belirli koşullar altında bileşik ilaç üreticilerinin bunları üretmesine izin verilmesi anlamına geliyordu.
Dijital ikiz teknolojisi
Apple’da geçirdiği on yılın ardından 2021’de Lilly’ye katılan ve doğrudan CEO David Ricks’e bağlı çalışan Rau, “Kıtlık listesinde olmak istemediğimiz sürekli aklımızdaydı. Optimize ettiğimizi düşündüğümüz bir sürecimiz vardı. Kıtlık riskinin olması, sürecimizin olabileceği kadar iyi olduğunu düşünmemize rağmen yeniden bakmamıza neden oldu” dedi.
GLP-1 üretimini artırmak için Lilly, “dijital ikiz” olarak bilinen bir teknolojiyi kullandı. Bu gerçek zamanlı verileri kullanarak bir fabrikanın sanal bir temsilini oluşturan ve gerçek dünyada neler olup bittiğini tam olarak gösteren bir sistem. Böylece şirket, iyileştirmeleri gerçek hayatta uygulamadan önce dijital ortamda test edebiliyor. Dijital ikizler, üretimi optimize etmek için giderek daha fazla kullanılıyor.
Lilly, yapay zeka ve dijital ikizini kullanarak üretim sürecini daha verimli hale getirdi ve böylece normalde mümkün olandan daha yüksek hacimlerde ilaç üretebildi. Bunun için fabrikadaki makinelerden girdilere ve süreçlere kadar her şeyi modelledi. Dijital ikiz de farklı yapılandırmaları simüle ederek en iyi seçeneği buldu. Rau, “Bunun gerçek olamayacak kadar iyi göründüğünü düşündük ama fiziksel dünya hala dijital ikizle uyumlu çıktı” diyor.
Gelirinin yarısından fazlası
Rau’ya göre ayrıca enjektörlerdeki kusurları daha iyi tespit etmeyi de başardılar. Örneğin teknoloji, her bir oto-enjektörün farklı açılardan ve birkaç yüz milisaniyelik aralıklarla onlarca fotoğrafını çekerek herhangi bir kırılma ya da hasarı izleyebiliyor. Bu ilaç keşfinde yapay zeka kullanmak kadar “gösterişli” değil. Ancak Zepbound ve Mounjaro geçen yıl Lilly’nin 65 milyar dolarlık gelirinin yarısından fazlasını oluşturdu. Mounjaro’nun satışları 23 milyar dolara ulaştı. Bu 2025’te bildirilen 11,5 milyar doların iki katı. Zepbound’dan elde edilen gelir ise bir önceki yıl 4,9 milyar dolarken 13,5 milyar dolara yükseldi. Bu büyüme, Lilly’nin geçen yılın sonlarında 1 trilyon dolar piyasa değerine ulaşan ilk sağlık şirketi olmasına yardımcı oldu. Şu anda bu değerin biraz altında işlem görüyor.
Lilly hala ilaç geliştirme için yapay zeka kullanıyor ancak bir ilacın fikir aşamasından onaya kadar ulaşmasının ne kadar uzun sürdüğü düşünüldüğünde bu çok daha uzun vadeli bir süreç. Ocak ayında Lilly ve Nvidia, güçlü bir süper bilgisayarın da yardımıyla ilaç endüstrisindeki sorunları çözmek için bir inovasyon laboratuvarına 1 milyar dolar yatırım yapmak üzere ortaklık kurduklarını açıkladı. Aynı ay Lilly, değeri 1,3 milyar dolar olan ve 230 milyon dolar yatırım toplamış hızlı büyüyen yapay zeka girişimi Chai Discovery ile de biyolojik ilaçların keşfini hızlandırabilecek bir yapay zeka modeli geliştirmek için iş birliği anlaşması imzaladı. Biyolojik ilaçlar, laboratuvarda sentezlenen kimyasallardan farklı olarak proteinler veya hücreler gibi doğal kaynaklardan elde edilir. İlaç geliştirme tarafındaki getirinin görülmesi ise hala oldukça uzak. Rau, “Bu ilaçların piyasaya çıkması muhtemelen 2030’ların ortalarını, hatta sonlarını bulacak. Bu geleceğe yapılmış büyük bir yatırım” diyor.