Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) Faaliyetleri Araştırması'nın sonuçlarını yayımladı. Açıklanan verilere göre gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artış kaydetti. Bu artışla birlikte toplam harcama tutarı 980 milyar 428 milyon liraya yükseldi.
Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcamasının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki oranı da yükseliş gösterdi. 2024 yılında yüzde 1,46 olan bu oran, 2025 yılında 63 trilyon 240 milyar 523 milyon liralık GSYH içinde yüzde 1,55'e ulaştı.
En büyük pay mali şirketlerin
Araştırma sonuçlarına göre Ar-Ge harcamalarında en büyük payı mali ve mali olmayan şirketler aldı. Bu şirketler yüzde 65'lik bir oranla ilk sırada yer alırken, yükseköğretim yüzde 30,3 ile ikinci sırada yer aldı. Genel devlet ve kâr amacı gütmeyen kuruluşların harcamalardaki payı ise yüzde 4,7 olarak ölçüldü. Ar-Ge harcamalarının en büyük kalemini ise yüzde 58,8 ile personel harcamaları oluşturdu.
Finansman kaynakları incelendiğinde de mali ve mali olmayan şirketlerin liderliği göze çarptı. 2025 yılında Ar-Ge harcamalarının yüzde 52,5'i bu şirketler tarafından finanse edildi. Genel devlet harcamaların yüzde 31,1'ini, yükseköğretim yüzde 14,1'ini, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3'ünü, diğer yurt içi kaynaklar ise yaklaşık yüzde 0,01'ini karşıladı.
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,5'lik kısmının 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimler tarafından yapıldığı belirtildi.
Ar-Ge'de 317 bin personel istihdam ediliyor
TÜİK verilerine göre tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden 2025 yılında toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak görev yaptı. Sektörel dağılıma bakıldığında bu personelin yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretimde, yüzde 3'ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi.
TZE cinsinden kadın Ar-Ge personeli sayısı ise 108 bin 453 kişi olarak kayıtlara geçti. Kadınlar toplam Ar-Ge personelinin yüzde 34,1'ini oluşturdu. Sektörel olarak bakıldığında kadın personel oranının en yüksek olduğu alan yüzde 48,1 ile yükseköğretim oldu. Bunu yüzde 32,2 ile genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlar, yüzde 28,2 ile mali ve mali olmayan şirketler takip etti.
Eğitim durumu açısından Ar-Ge personelinin yüzde 40,6'sının lisans düzeyinde eğitime sahip olduğu görüldü. Doktora veya eşdeğeri eğitim alanların oranı yüzde 31, yüksek lisans mezunlarının oranı yüzde 19,4 olarak belirlendi. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 4,9, lise ve altı eğitime sahip olanlar ise yüzde 4,1'lik kesimi oluşturdu.
İmalat sanayinde yüksek teknoloji öne çıktı
İmalat sanayinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerin 2025 yılındaki toplam harcaması 322 milyar 656 milyon lira oldu. Bu harcamanın yüzde 47,7'sini yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler gerçekleştirdi. Orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler yüzde 40,7, orta düşük teknoloji grubundakiler yüzde 7,2, düşük teknoloji grubundakiler ise yüzde 4,4'lük paya sahip oldu.
Araştırmacı istihdamında ise orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler 32 bin 399 kişiyle ilk sırada yer aldı. Yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimlerde ise 23 bin 298 araştırmacının istihdam edildiği tespit edildi.
Bölgesel bazda en fazla Ar-Ge harcaması İstanbul'da gerçekleştirildi. TR10 (İstanbul) bölgesi toplam harcamaların yüzde 31,8'ini yaparken, onu yüzde 30 ile TR51 (Ankara) ve yüzde 9,5 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) izledi. Personel istihdamında da benzer bir tablo ortaya çıktı. Toplam personelin yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da, yüzde 8,4'ü ise Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova bölgesinde görev aldı.
Öte yandan, dolaylı Ar-Ge teşviklerinin özel sektör harcamaları içindeki payı artışını sürdürdü. 2015 yılında yüzde 14,8 olan bu oran, 2025 yılında yüzde 26,5'e çıktı. Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamasının aynı dönemde 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükseldiği bildirildi.