ChatGPT’nin piyasaya sürülmesinin üzerinden geçen yaklaşık dört yılda, ABD ve Çin’deki teknoloji şirketleri, daha gelişmiş yapay zeka modelleri geliştirme yarışında birbirlerini geride bırakmak için veri merkezlerine, çiplere ve yetenekli insan kaynağına yüz milyarlarca dolar yatırım yaptı. Giderek artan biçimde açıklanan hedef yalnızca daha iyi yapay zeka değil, çoğu zaman AGI olarak adlandırılan daha güçlü bir teknoloji.
Bir zamanlar marjinal bir fikir olarak görülen AGI yani yapay genel zeka, önde gelen yapay zeka laboratuvarları için birleştirici bir hedef haline geldi. Araştırma yol haritalarına, pazarlama materyallerine ve politika tartışmalarına yön veriyor. ABD’li bazı yetkililer ve yapay zeka liderleri, diğer ülkelerin bu dönüm noktasına önce ulaşması halinde ortaya çıkabilecek ulusal güvenlik sonuçlarından endişe ediyor. Eylül ayının başlarında OpenAI, GPT-6 Astra adını verdiği daha güçlü yeni bir yapay zeka modelini kullanıma sunmaya başladı. Şirket, bu modelin bir gün yapay genel zekanın ilk aşamaları olarak görülebileceğini söyledi. OpenAI Başkanı Greg Brockman, yeni modeli tanıtan basın toplantısında, “AGI çağına hoş geldiniz” dedi.
AGI nedir?
Yapay genel zekanın tek bir tanımı yok. OpenAI, AGI’yı ekonomik açıdan faydalı görevlerin çoğunda insanlardan daha iyi performans gösteren sistemler olarak tanımlıyor. Google DeepMind tarafından 2023’te yayımlanan bir makale ise ekonomik değere daha az odaklandı. Makalede, çok yönlülüğe odaklanan kıstaslar ortaya kondu; örneğin faydalı işlerde insanları geride bırakmak veya az miktarda veriyle yeni beceriler öğrenmek gibi.
Popüler bir AGI ölçütünü geliştiren kâr amacı gütmeyen kuruluş ARC Prize Foundation ise bir adım daha ileri giderek ekonomik değerin “zekanın yanlış bir ölçütü” olduğunu söylüyor. Bunun yerine kuruluş farklı bir tanım sunuyor: “AGI, eğitim verilerinin dışında yeni becerileri verimli bir şekilde edinebilen bir sistemdir.”
Kullanılan terminoloji de sürekli değişiyor. Anthropic CEO’su Dario Amodei, “AGI” yerine “güçlü yapay zeka” terimini kullanmayı tercih ediyor. Microsoft’un yapay zeka biriminin başındaki Mustafa Süleyman ise “yapay yetenekli zeka” anlamına gelen “artificial capable intelligence” terimini ortaya attı. Daha yakın zamanda Meta Platforms ve OpenAI gibi şirketler süper zekadan söz etmeye başladı. Bu, AGI’dan daha güçlü ve insan zekasını aşan varsayımsal bir sistem anlamına geliyor.
OpenAI daha önce, yapay zeka için öngördüğü beş aşamayı ayrıntılandırarak AGI’a doğru bir yol haritası sunmuştu. Liste, yapay zeka patlamasını başlatan sohbet botlarıyla başlıyor ve son aylarda OpenAI ile rakiplerinin piyasaya sürdüğü ürünlere benzer şekilde, akıl yürütme sistemleri ve bir kişinin adına hareket eden ajanlara doğru ilerliyor. OpenAI’a göre son iki aşama, “icat yapmaya yardımcı olan” yapay zeka sistemleri ve “bir kuruluşun işini yapabilen” modellerden oluşuyor.
AGI, ona hangi tanım verilirse verilsin, hisleri olan ve bu hislere göre hareket eden duyarlı ya da bilinçli bir varlıkla aynı şey değil. Şu anda yapay zekanın bu seviyeye ilerleyeceğine dair kesin bir kanıt yok ancak insan dilini taklit etme becerisi zaman zaman kullanıcıların bunun aksini düşünmesine neden oldu. Kafa karıştırıcı tanımlar ve terminoloji, teknolojinin mevcut durumuna ilişkin birbirinden son derece farklı değerlendirmelere yol açtı. Bazı yapay zeka uzmanları AGI’ın hala yıllar, hatta on yıllar uzakta olduğunu söylüyor. Diğer yapay zeka araştırmacıları ise Meta’nın Llama’sı, OpenAI’ın GPT’si ve Anthropic’in Claude’u gibi mevcut modellerin şimdiden bu eşiği aştığını düşünüyor.
AGI terimini kim ortaya attı?
Araştırmacılar onlarca yıldır daha genelleştirilmiş bir yapay zeka fikrinin peşinden gidip geliyor. “Genel bir problem çözücü” geliştirmeye yönelik girişimlerden biri 1950’lere kadar uzanıyor. ChatGPT’nin piyasaya sürülmesinden önce alanın büyük bölümündeki odak, fotoğrafları etiketlemek veya metinleri özetlemek gibi belirli görevlerde, sabit kurallar çerçevesinde üstün performans göstermek üzere tasarlanmış dar sistemlere kaymıştı.
AGI fikri 2000’lerin ortalarında bir miktar ivme kazandı. Bilgisayar bilimci Ben Goertzel ve 2007 tarihli Artificial General Intelligence adlı kitabı tarafından popülerleştirildi. Şirketin kurucu ortağı ve baş AGI bilim insanı Shane Legg’e göre DeepMind, 2010 yılında iş planının ilk sayfasına “yapay genel zeka geliştirme” hedefini koyduğundan beri bu konu üzerinde çalışıyor. Legg, 2021’de AGI’ye 2028’e kadar ulaşma ihtimalinin yüzde 50, 2040’a kadar ulaşma ihtimalinin ise yüzde 90 olduğuna uzun süredir inandığını söyledi. Legg, bu görüşü 1999’dan beri taşıdığını belirtti.
Yapay genel zekaya yönelik riskler neler?
Bazı uzmanlar AGI’ın, sektörleri ve genel olarak toplumu aniden dönüştürecek bir dizi atılımı tetikleyen “zeka patlamasına” yol açabileceğini söylüyor. Varsayımsal bir senaryoda AGI sistemi kendisini hızla geliştirebilir ve hastalıkları tedavi etmesine, çok daha fazla işi otomatikleştirmesine ve insanlığın ilerlemesini hızlandırmasına olanak tanıyacak bir gelişmişlik seviyesine ulaşabilir. OpenAI CEO’su Sam Altman, Şubat 2025’te yayımladığı bir blog yazısında, “10 yıl içinde, belki de dünyadaki herkes bugün en etkili insanın başarabileceğinden daha fazlasını gerçekleştirebilecek” diye yazdı.
RAND tarafından hazırlanan bir çalışma, yapay zeka uzmanları ve yöneticileriyle yapılan görüşmelere ve onların çalışmalarına atıfta bulunarak, AGI’ın ulusal güvenlik ve küresel ekonomik düzen açısından yaratabileceği sonuçlara dikkat çekiyor. Çalışma, AGI’ın gözetim, siber savaş veya otonom silahlar alanlarında atılımlara yol açabileceği konusunda uyarıyor ve ABD öncülüğündeki bir AGI ittifakından Çin’in teknoloji üzerindeki kontrolünü sıkılaştırdığı bir “Otoriter Avantaj” senaryosuna kadar uzanan sekiz farklı senaryo ortaya koyuyor. Rapora göre merkezileşme kilit önem taşıyor: Eğer bir ülke AGI’ye ilk ulaşan taraf olursa, küresel askerî ve ekonomik dengeleri yeniden şekillendirebilir. Öte yandan daha geniş erişim, başına buyruk gruplara tehlikeli bir avantaj sağlayabilir.
Hangi şirketler AGI’ı hedefliyor?
OpenAI, 2015 yılından bu yana insan seviyesinde bir yapay zeka geliştirmeyi hedeflemiş ve misyonunun AGI’ın “tüm insanlığa fayda sağlamasını” sağlamak olduğunu belirtiyor. Google DeepMind ise uzun süredir AGI’a yönelik çalıştığını ifade ediyor ve bu yolda izlenecek yol haritalarını ve güvenlik planlarını yayınlıyor.
ChatGPT’nin büyük başarısının ardından rakipler de benzer söylemleri benimsemeye başladı. Amazon, eski bir OpenAI yöneticisinin liderliğinde San Francisco’da bir AGI laboratuvarı kurdu. Meta, hedefinin AGI'ı yaratmak olduğunu açıkladı ancak daha sonra “kişisel süper zeka” kavramına yöneldi. Mark Zuckerberg ise yapay zekayı bireyleri güçlendiren bir araç olarak tanımladı.
Çin’deki rakipler de bu akıma katılıyor. Alibaba, AGI'ı birincil hedefi haline getirdi. DeepSeek ise amacının “merakla AGI’ın gizemini çözmek” olduğunu belirtti. Şirket, daha güçlü bir yapay zeka teknolojisi geliştirmek ve ABD’li firmalarla rekabet edebilmek için daha verimli eğitim yöntemleri üzerinde çalışıyor.
Şirketler AGI'a ne kadar yaklaştı?
Eylül 2024’te Altman, “AGI’a işaret etmeye başlayan sistemler ufukta görünmeye başladı” dedi ve bunun daha uzun sürebileceğini kabul etmekle birlikte, “birkaç bin gün içinde süper zekaya sahip olabileceğimizi” bile öne sürdü. Ancak bir yıl sonra, OpenAI bu dönüm noktasına giden yolu hala bulmaya çalışıyor gibi görünüyor. OpenAI, ağustos ayında nihayet uzun zamandır beklenen GPT-5 yapay zeka modelini piyasaya sürdüğünde kodlama, yazma ve insan mantığını taklit etme alanlarında iyileştirmeler sağladı. Ancak birçok kullanıcı için bu bir sıçrama olmaktan çok, kademeli bir ilerleme gibi algılandı. Ancak bu ayın başında OpenAI’dan Brockman, şirketin son modelinin “insanların yapay zekaya ne tür işleri devredebileceği ve bunun onları nasıl güçlendirebileceği konusunda gerçek bir dönüşüm” olduğunu belirterek, bu gelişmenin şirketi AGI’a bir adım daha yaklaştırdığını açıkladı.
Buna karşılık DeepMind’ın kurucu ortağı Demis Hassabis, AGI’a ulaşılmasının hala 5 ila 10 yıl süreceğini tahmin ederek, daha kısa süre öngörülerinin gerçekçi olmadığını belirtti. Geçen yıl yaptığı açıklamada, “Bana göre AGI’a ulaşana kadar önümüzde oldukça uzun bir yol var” diyen Hassabis, zaman çizelgelerinin sadece “AGI’ın tanımı sulandırıldığı” için kısalmış gibi göründüğünü de ekledi.