Uluslararası Para Fonu tahminlerine göre İran ekonomisi 2026 yılında yüzde 6,1 oranında daralacak. Aynı dönemde enflasyonun yüzde 68,9 seviyesine ulaşması bekleniyor. Ancak ülkede veri akışının sınırlı olması ve zaman zaman yaşanan internet kesintileri, ekonomik görünümün sağlıklı şekilde analiz edilmesini zorlaştırıyor.
Enerji şoku ekonomiyi derin krize itiyor
Ortadoğu’daki çatışmaların genişlemesiyle birlikte enerji altyapısına yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı’nda süren abluka, son yılların en sert enerji şoklarından birini tetikledi. Uzmanlar, bu gelişmelerin Tahran yönetiminin ekonomik dengelerini ciddi biçimde bozduğunu vurguluyor.
Enflasyon kontrolden çıkıyor
Savaş öncesinde de yüksek seyreden enflasyon, 2025 yılında yüzde 50’nin üzerine çıkmıştı. 2026 Şubat itibarıyla gıda fiyatlarındaki artış yüzde 105’e ulaşırken, temel tüketim kalemlerinde sert yükselişler görüldü. Ekmek ve tahıl ürünlerinde fiyatlar yüzde 140 artarken, yağ ve katı yağ grubunda bu oran yüzde 219’a kadar çıktı.
Riyalde sert değer kaybı
İran para birimi riyal, son dönemde hızla değer yitirerek dolar karşısında yaklaşık 1,32 milyon seviyesine geriledi. Artan nakit ihtiyacını karşılamak isteyen yetkililer, 10 milyon riyallik en yüksek kupürlü banknotu dolaşıma sokmak zorunda kaldı.
Dış ticaret neredeyse durma noktasında
Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve ABD öncülüğündeki deniz ablukası, İran’ın dış ticaretini büyük ölçüde felç etti. Ülkenin toplam ticaretinin yüzde 90’ından fazlasının bu hat üzerinden gerçekleştiği dikkate alındığında, mevcut durumun etkisi daha da belirginleşiyor. Uzmanlara göre ihracat gelirlerinde yaklaşık yüzde 70’e varan kayıp riski bulunuyor.
Yaptırımlar genişleyebilir
ABD yönetimi, İran ile bağlantılı finansal işlemleri kolaylaştıran Çinli bankalara yönelik yeni yaptırımlar uygulamayı değerlendiriyor. Analistler, bu tür adımların İran ekonomisi üzerindeki baskıyı daha da artırabileceğine dikkat çekiyor.
Altyapı kaybı milyarlarca doları buluyor
Uzman değerlendirmelerine göre ABD ve İsrail tarafından enerji tesisleri, rafineriler ve elektrik altyapısına yönelik gerçekleştirilen saldırılar, ekonomideki en ağır hasarı oluşturdu. Savaşın toplam maliyetinin 200 ila 270 milyar dolar arasında olduğu tahmin ediliyor.
Toparlanma uzun yıllar alabilir
İranlı yetkililerin, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’a ekonominin yeniden inşasının 10 yılı aşabilecek bir sürece yayılabileceği yönünde uyarılarda bulunduğu ifade ediliyor.
Belirsizlik kalıcı hale geliyor
Uzmanlar, olası bir barış ortamında dahi hızlı bir toparlanmanın zor olduğunu belirtiyor. Yüksek enflasyon, zayıf para birimi ve büyüyen bütçe açığının uzun süre ekonomiyi baskılaması bekleniyor. Ayrıca ticaret ortaklarının alternatif güzergâhlara yönelmesi ve büyük ekonomilerden sınırlı destek gelmesi, İran’ın ekonomik manevra alanını daraltıyor.