İran Merkez Bankası, ihracatçıların elde ettikleri döviz gelirlerini ülkeye getirmesine ilişkin kurallarda esnekliğe giderken, dijital varlıkların uluslararası ticarette kullanılmasının önünü de açıyor. Bu yaklaşım, İranlı şirketlerin küresel ödemelerde bankalara olan bağımlılığını azaltmayı amaçlıyor.
Önceki uygulamalarda ihracatçıların kazandıkları dövizin önemli bir bölümünü İran’a transfer ederek devletin belirlediği mekanizmalar üzerinden sisteme dahil etmesi gerekiyordu. Ancak yaptırımlar, savaş koşulları ve uluslararası bankacılık ağlarına erişimde yaşanan sorunlar, Tahran’ın alternatif ödeme yöntemlerine ilgisini artırdı.
Geri dönmeyen ihracat gelirleri 100 milyar doları aştı
İran ekonomisinin karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan biri, ihracattan elde edilmesine rağmen ülkenin resmi döviz sistemine girmeyen kaynaklar.
İranlı yetkililerin açıklamalarına göre henüz ülkeye getirilmeyen veya hesap kapatma süreci tamamlanmayan ihracat gelirlerinin toplam büyüklüğü 100 milyar doları aşmış durumda. Bu kaynağın önemli bir bölümünün petrol ve enerji sektöründeki büyük kamu şirketleriyle bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Ekonomik baskının yoğunlaştığı bir dönemde Tahran, söz konusu döviz kaynaklarını yeniden ülke ekonomisine kazandırmanın yollarını arıyor. Kripto varlıklara ilişkin kuralların esnetilmesinin arkasında da bu döviz sıkışıklığının bulunduğu değerlendiriliyor.
Tahran için kripto neden önem kazanıyor?
Dolar ve euro üzerinden uluslararası ödeme yapmakta zorlanan İranlı şirketler açısından dijital varlıklar, geleneksel bankacılık zincirinin bazı aşamalarını devre dışı bırakabilecek alternatif bir kanal sunuyor.
Özellikle dolar karşısında değerini sabit tutmayı hedefleyen Tether gibi varlıklar, şirketlerin sınır ötesi para transferlerinde kullanılabilecek araçlardan biri olarak öne çıkıyor. Bitcoin ise merkezi bir finans kuruluşuna bağlı olmaması nedeniyle farklı bir seçenek oluşturuyor.
Ancak kripto varlıkların sunduğu hareket alanı sınırsız değil.
ABD kripto ağlarını da hedef alıyor
Washington, İran’ın dijital varlıkları yaptırımları aşmak amacıyla kullanmasını yakından takip ediyor. ABD yönetimi, İran’daki bazı büyük kripto platformlarını yaptırım kapsamına alırken, bu kuruluşlarla işlem yapan yabancı kişi ve finans kuruluşlarının da yaptırım riskiyle karşılaşabileceği uyarısında bulunuyor.
ABD ayrıca temmuz ayında İran Merkez Bankası ile bağlantılı olduğu belirtilen dört kripto adresini yaptırım listesine ekledi. Söz konusu adreslerde yaklaşık 131 milyon dolar değerinde Tether bulunduğu ve bu varlıkların dondurulduğu belirtildi.
Bu gelişme, özellikle merkezi ihraççıya sahip dolar sabitli kripto varlıkların İran açısından önemli bir risk taşıdığını ortaya koyuyor. Tether gibi varlıklarda ihraççı şirketlerin belirli cüzdanları dondurabilmesi, yaptırımlardan kaçınmak isteyen aktörlerin karşı karşıya olduğu temel kısıtlamalardan biri.
Kripto geleneksel finansın yerini tutmuyor
İran’ın dış ticaretinin ölçeği dikkate alındığında, Bitcoin ve Tether işlemlerinin geleneksel finans sisteminin tamamen yerini alması beklenmiyor.
Petrol, enerji ve ağır sanayi gibi yüksek hacimli sektörlerde likidite ihtiyacı, işlemlerin izlenebilirliği ve karşı taraf riski kripto varlıkların kullanımını sınırlayan başlıca unsurlar arasında bulunuyor.
Bununla birlikte dijital varlıklar, daha küçük ölçekli ticari işlemlerde ve yaptırım uygulanan şirketlerin para transferlerinde giderek daha fazla önem kazanıyor. İran’ın sahip olduğu geniş Bitcoin madenciliği kapasitesi de ülkeye dijital varlık üretimi üzerinden ek bir finansal kaynak yaratma imkanı sağlıyor.
Ekonomik savaşın yeni cephesi
İran’ın kripto kullanımını artırma çabası, Tahran ile Washington arasındaki ekonomik mücadelenin finansal teknolojiler alanına da taşındığına işaret ediyor.
ABD, İran’ın petrol gelirlerine ve uluslararası bankacılık sistemine erişimini sınırlamaya çalışırken Tahran, Çin yuanı, takas ticareti, alternatif ödeme sistemleri ve kripto varlıklar gibi farklı kanalları kullanarak yaptırımların etkisini azaltmaya çalışıyor.
Bu nedenle kripto varlıklar İran için geleneksel finans sisteminin yerine geçecek bir mekanizmadan çok, yaptırımların yarattığı finansal baskıyı hafifletmeye yönelik tamamlayıcı bir ödeme kanalı olarak konumlanıyor.